Bakır (Cu), elektriği gümüşten sonra en iyi ileten, kablo, şebeke, motor ve inşaatta kullanılan sanayi metalidir. Rafine biçimi olan katot bakırın fiyatı Londra’da LME, New York’ta COMEX ve Şanghay’da SHFE borsasında oluşur.
Bakır (copper, kimyasal simgesi Cu), elektriği ve ısıyı gümüşten sonra en iyi ileten, kolay işlenen ve özelliğini kaybetmeden geri dönüştürülebilen bir sanayi metalidir. Kabloda, elektrik şebekesinde, motorda, klimada, binalarda ve elektronikte kullanılır. Elektrifikasyonun, yani enerjinin giderek daha fazla elektrik üzerinden taşınmasının temel malzemesi olduğu için fiyatı küresel sanayi döngüsünün göstergesi sayılır. Dragonomi raporlarında bakır metal bültenlerinde, madenci ve izabeci bilançolarında, Çin talep verilerinde ve 2025’ten beri ABD tarifesinin açtığı LME-COMEX makasında sık geçer.
| Künye | |
|---|---|
| Kimyasal simge | Cu, rafine ticari biçimi katot |
| Fiyat referansları | LME üç aylık ($/ton), COMEX HG (cent/libre), SHFE (yuan/ton) |
| Standart kontratlar | LME 25 ton Grade A katot, COMEX 25.000 libre (yaklaşık 11,34 ton) Grade 1 katot |
| Küresel maden üretimi | 2026 için yaklaşık 24,2 milyon ton (ICSG tahmini, Nisan 2026) |
| Örnek üreticiler | Codelco, Freeport-McMoRan, BHP, Anglo American, Southern Copper |
| Rekor fiyat | LME üç aylıkta gün içi $14.527,50/ton (29 Ocak 2026) |
| Stratejik statü | ABD 2025 Kritik Mineraller Listesi’ne (İçişleri Bakanlığı ve USGS, Kasım 2025) ilk kez girdi |
Bakırın ekonomik değeri fiziksel özelliklerinden gelir. Elektriği ve ısıyı gümüş dışındaki bütün yaygın metallerden iyi iletir. Kolayca tel hâline çekilir, bükülür ve lehimlenir. Korozyona dayanıklı olduğu için su borusunda ve çatı kaplamasında onlarca yıl dayanır. Eritilip yeniden işlendiğinde özelliğini kaybetmez, bu nedenle hurdası da birincil metal kadar değerli bir hammaddedir.
Kullanım alanları kabaca üç gruba ayrılır. Birincisi elektrik iletimidir. Santralden eve uzanan hatlar, trafolar, binaların iç tesisatı ve her türlü kablo bu gruba girer. İkincisi elektrikli makinelerdir. Elektrik motorları, jeneratörler, klima ve buzdolabı kompresörleri bakır sargıyla çalışır. Elektrikli araçlar, içten yanmalı araçlardan daha fazla bakır taşır, çünkü motor, batarya bağlantıları ve şarj altyapısı bakır ister. Üçüncüsü inşaat ve genel sanayidir. Su boruları, ısı eşanjörleri, pirinç ve bronz gibi alaşımlar bu gruptadır. Batarya hücrelerindeki ince bakır folyo ve veri merkezlerindeki güç ile veri bağlantıları son yıllarda öne çıkan yeni kullanımlardır.
Saf bakır her iş için uygun değildir. Bakır çinkoyla karıştırıldığında pirinç, kalayla karıştırıldığında bronz elde edilir. Pirinç musluk, vana ve bağlantı parçalarında, bronz ise yatak, burç ve deniz donanımında kullanılır. Alaşım saf bakırdan daha serttir ve aşınmaya daha iyi dayanır, ama iletkenliği düşer. Elektrik işlerinde bu yüzden neredeyse her zaman saf katottan çekilen tel, mekanik işlerde ise alaşım tercih edilir. Alaşım üreticileri hurdayı yoğun kullanır, çünkü eski bir pirinç parça eritildiğinde yeniden aynı alaşıma dönüşebilir. Dragonomi’nin bakır alaşımları derin okuması bu ürün ailesini ayrıntılı anlatır.
Bu yaygınlık bakırı bir ekonomik termometreye dönüştürür. Konut inşaatı, otomobil üretimi, şebeke yatırımı ve fabrika kurulumu aynı anda bakır ister. Piyasada metale "Doktor Bakır" lakabı bu nedenle takılmıştır. Fiyatı yükseldiğinde sanayi talebinin canlandığı, düştüğünde yavaşladığı düşünülür. Bu okuma 2025 ve 2026’da tarifeler, stoklama ve arz kesintileri yüzünden çok daha karmaşık hâle geldi.
Bakırın stratejik statüsü de değişti. ABD İçişleri Bakanlığı ve USGS, Kasım 2025’te kesinleştirdiği 2025 Kritik Mineraller Listesi’ne bakırı ilk kez ekledi. Liste 50 mineralden 60 minerale genişledi ve Federal Register’da 7 Kasım 2025’te yayımlandı. Kararın arka planında ithalat bağımlılığı var. USGS tahminine göre ABD, 2025’te rafine bakır tüketiminin yaklaşık %57’sini ithalatla karşıladı.
Bakır yerkabuğunda çoğunlukla sülfürlü ve oksitli cevherlerde bulunur. Cevherdeki metal oranına tenör denir ve bakırda bu oran çok düşüktür. Reuters’ın 2026 başında Codelco üzerine aktardığı verilere göre Codelco’nun işlettiği türden büyük porfiri yataklarda, yani metalin geniş bir kaya kütlesine dağınık yayıldığı yataklarda, ortalama rezerv tenörü yaklaşık %0,7’dir ve otuz yıl önce bu oran %1,2’nin üzerindeydi. Bir ton cevherden birkaç kilogram bakır çıkar. Tenör düştükçe aynı bakır için daha fazla kaya kazılır, öğütülür ve taşınır.
Sülfürlü cevherin yolu uzundur. Cevher kırılır, öğütülür ve flotasyonla, yani bakırlı tanelerin köpükle yüzeye taşınıp ayrıldığı yöntemle zenginleştirilir. Bu adımın ürünü konsantre, yani bakır oranı yükseltilmiş toz hâlindeki ara üründür. Konsantre gemiyle ya da kamyonla izabe tesisine gider. İzabede konsantre eritilir, önce mat denen bakır ve demir sülfür karışımı elde edilir, ardından kükürt ve demir uzaklaştırılır ve bakır anot denen kalın levhalara dökülür. Kükürt, baca gazından sülfürik asit olarak geri kazanılır. Bu yan ürün aşağıda anlatılacağı gibi izabe ekonomisinin belirleyicisi hâline geldi.
Anot, elektrolitik rafinasyonla saflaştırılır. Anot levhaları asidik bir banyoya katot levhalarla yan yana dizilir. Akım verildiğinde anottaki bakır çözünür ve karşıdaki levhanın üzerinde saf bakır olarak birikir. Bu saf levhaya katot denir. Dragonomi’nin elektrolitik rafinasyon derin okumasına göre yaklaşık %99,5 saflıktaki ve yaklaşık 350 kilogramlık anot bu süreçte çözünür, anot ile katot arasındaki aralık 9 ile 11 santimetre arasında tutulur. Kısa devreye yol açan dendritler, yani katottan uzanan iğne biçimli büyümeler, banyoya katılan hayvansal tutkal, tiyoüre ve klorürle kontrol edilir. Altın, gümüş ve platin grubu metaller çözünmez ve tankın dibinde anot çamuru olarak toplanır. Bu çamur, birçok rafinerinin gerçek kâr merkezidir.
Oksitli cevherde ikinci bir yol kullanılır. SX-EW (solvent extraction and electrowinning, çözücü ekstraksiyonu ve elektrolizle kazanım) yönteminde cevher yığınlar hâlinde sülfürik asitle yıkanır. Bu yıkamaya liç denir. Dragonomi’nin SX-EW derin okumasına göre liçten çıkan çözelti litrede 1 ile 5 gram bakır taşır, organik çözücü bunu litrede 35 ile 50 grama zenginleştirir. Zenginleşmiş çözeltiden elektrolizle doğrudan katot elde edilir. Konsantre, izabe ve anot adımları atlanır, ama süreç bol sülfürik asit tüketir. Aynı kaynağa göre klasik izabe yolu için ekonomik tenör eşiği yaklaşık %0,5 ile %0,7 arasındadır.
Zincirin üçüncü kaynağı hurdadır. Kablo artıkları, eski borular ve sanayi kırpıntıları eritilip ya doğrudan yarı mamule ya da rafineriye gider. Antaike’nin 2024 verilerine göre Çin bakır üretiminin yaklaşık %30’unu hurdadan karşılıyor. Bakır alaşımlarının yaklaşık %40’ı da ikincil hammaddeden üretiliyor.
Zincirin iki ucu arasında iki ücret dolaşır. Madenci konsantresini izabeciye satarken metal değerinden TC (treatment charge, işleme ücreti) ve RC (refining charge, rafinaj ücreti) düşülür. TC konsantre tonu başına dolar, RC ödenebilir bakır libresi başına cent olarak yazılır. Bu ücreti madenci öder, izabeci alır. Konsantre bollaştığında TC/RC yükselir, kıtlaştığında düşer. Antofagasta ile Çinli izabeciler arasında belirlenen yıllık referans ücret (benchmark) 2025 için ton başına 21,25 dolar ve libre başına 2,125 cent idi.
Katot, elektrolitik rafinasyon ya da SX-EW sonunda elde edilen ve borsada işlem gören standart rafine bakır levhasıdır. Bakır fiyatı denince kastedilen şey neredeyse her zaman bu ürünün fiyatıdır. Konsantre, hurda ve yarı mamul fiyatları katot fiyatına bir prim ya da iskonto eklenerek kurulur.
LME sözleşme şartnamesine göre Grade A bakır katodu üç standarttan birine uymak zorundadır. Bunlar Avrupa’nın BS EN 1978 (2022 sürümü) Cu-CATH-1, Çin’in GB/T 467-2010 Cu-CATH-1 ve ABD’nin ASTM B115-10 Grade 1 standartlarıdır. LME’de bir lot 25 tondur ve varant başına ±%2 ağırlık toleransı vardır. Varant (warrant), LME onaylı bir depodaki belirli bir metal partisinin mülkiyetini gösteren belgedir. Teslimat yalnızca LME’nin onayladığı markalardan yapılabilir. Bir rafinerinin markası listede yoksa, katodu kimyasal olarak aynı kalitede olsa bile LME’ye teslim edilemez.
COMEX tarafında CME Group şartnamesi ASTM B115 standardındaki Grade 1 elektrolitik katodu ister. Kimyasal şart iki borsada aynı olsa da her borsa kendi marka listesini ve depo sistemini yürütür. Fiziki piyasada da kalite basamakları vardır. Fastmarkets, Grade A katot primlerini en az %99,9935 bakır içeriği üzerinden değerlendirir ve bu eşiği tutturamayan "eşdeğer kalite" katot için ayrı bir prim yayımlar.
Katot tek başına son ürün değildir. Önce tel çubuğa, levhaya, şeride ya da boruya işlenir. Bunlara yarı mamul denir. Bu aşamada katot ile hurdadan üretilen ikincil çubuk arasında da bir fiyat farkı oluşur. SMM verilerine göre Aralık 2025’te Çin’de katot çubuk ile ikincil bakır çubuk arasındaki fark ton başına 2.400 yuana çıktı. Fark açıldığında kablo üreticileri hurda kökenli çubuğa yönelir.
Katodun standart olması onu iyi bir teminat yapar. Bir depoda duran katot partisinin depo makbuzu ciro edilebilir ve bankadan kredi almak için rehin verilebilir. Dragonomi’nin depo makbuzu finansmanı derin okumasına göre makbuzda seri numarası, ağırlık, gözetim şirketi sertifikası ve %99,99 saflık kaydı bulunur, kredi vadesi tipik olarak 60 ile 180 gün arasındadır. Bu yapının bilinen riski, aynı metalin birden fazla kredide teminat gösterilmesi, yani çifte rehindir.
Bakırın üç ana fiyatı vardır. Londra’daki LME’de üç aylık kontrat ton başına dolar ile kote edilir ve dünyanın referans fiyatıdır. New York’taki COMEX’te HG kodlu kontrat libre başına cent ile işlem görür ve ABD’deki fiziki bakırın fiyatıdır. Şanghay’daki SHFE’de, Çin vadeli işlem borsalarının metal ayağında, fiyat ton başına yuan olarak ve Çin’in katma değer vergisi dahil oluşur. Üç fiyat aynı metali farklı birim, farklı vergi ve farklı coğrafyada ölçer. SHFE fiyatı LME ile karşılaştırılırken önce vergi düşülür, sonra yuan kuruyla dolara çevrilir. Aradaki fark, Çin’e katot ithal etmenin kârlı olup olmadığını gösterir ve piyasada ithalat arbitrajı diye anılır.
CME Group şartnamesine göre bir COMEX kontratı 25.000 libre, yaklaşık 11,34 tondur. En küçük fiyat adımı libre başına 0,0005 dolardır ve bir kontratta 12,50 dolarlık değer değişimine denk gelir. Kontrat fiziki teslimatlıdır ve son işlem günü teslim ayının sondan üçüncü iş günüdür. Birim çevirisinde temel oran, libre başına 1 centin ton başına 22,05 dolara denk gelmesidir.
Adım adım bir örnek bu çevirinin nasıl kullanıldığını gösterir. Bir yatırımcı COMEX ekranında libre başına 6,00 dolar görür. Bu 600 centtir ve 600 × 22,05 = ton başına 13.230 dolar eder. Dragonomi Metal Bülteni’ne göre LME bakırı 5 Mayıs 2026’da ton başına 13.222 dolardaydı. İki fiyat bu örnekte neredeyse aynı seviyededir ve makas ton başına yaklaşık 8 dolardır. Kontrat büyüklüğü de farklıdır. Bir COMEX kontratı 25.000 × 6,00 = 150.000 dolar, aynı gün bir LME lotu 25 × 13.222 = 330.550 dolar değerindedir.
Bu borsalarda üç grup işlem yapar. Madenciler ve izabeciler gelecekteki satışlarının fiyatını sabitlemek için vadeli satar. Kablo ve boru üreticileri gibi işleyiciler, müşteriye verdikleri sabit fiyatlı teklifi korumak için vadeli alır. Fonlar fiyat yönüne pozisyon alır ve likidite sağlar. Fiziki ticarette alıcı ile satıcı çoğu zaman belirli bir dönemin LME ortalamasını referans alır ve üzerine bir prim ekler. Borsa fiyatı bu yüzden fiziki işlemlerin büyük çoğunluğunda son fiyat değil, başlangıç noktasıdır.
LME’de cash (spot teslim) fiyatı ile üç aylık fiyat sürekli birlikte izlenir. İkisi arasındaki fark vadeli eğrinin şeklini gösterir. Spot fiyat vadeliden yüksekse piyasa backwardation içindedir ve bu, hemen teslim alınacak metale talebin güçlü olduğunu söyler. Spot vadeliden düşükse contango vardır ve depolarda bol metal olduğunu gösterir. Ayrıntı contango ve backwardation maddesindedir.
Dragonomi’nin Nisan 2024 tarihli yazısı bakırın iki yıl aradan sonra yeniden beş haneli fiyat gördüğünü yazıyordu. LME bakırı 23 Aralık 2025’te gün içinde 12.038,50 dolara çıkarak ilk kez 12.000 doların üzerine geçti. SHFE aynı ay ton başına 100.000 yuan eşiğini aştı. Reuters’a göre 29 Ocak 2026’da LME üç aylık bakır gün içinde yaklaşık %11 sıçrayarak 14.527,50 dolarlık rekora ulaştı ve günü yaklaşık 13.612,50 dolardan kapattı. SHFE’nin en aktif kontratı aynı gün 110.970 yuan ile rekor gördü. LME bakırı ilk çeyreği 12.335,50 dolardan, yani zirvenin %15 altında kapattı.
7 Haziran 2026 itibarıyla beklentiler yukarı yönlüdür. Reuters’ın 29 Ocak 2026’daki anketinde 31 analistin 2026 ortalama LME cash tahmininin medyanı ilk kez 11.000 doları aşarak 11.975 dolara çıktı, en yüksek tahmin 13.250 dolardı. Citi 1 Haziran 2026’da görünümünü yukarı revize ederek 12 ay içinde ton başına 15.000 dolar beklediğini açıkladı. Şili’nin devlet bakır komisyonu Cochilco da 19 Mayıs 2026’da 2026 fiyat tahminini yükseltti.
Bakır piyasasında kısa vade ile uzun vade farklı hikâyeler anlatır. Kısa vadede rafine bakır dengesi fazladır. Uluslararası Bakır Çalışma Grubu ICSG’nin Nisan 2026 toplantısına göre küresel rafine bakır piyasası 2025’te 455 bin ton fazla verdi. ICSG’nin Ekim 2025’teki tahmini 178 bin tondu. 2026 için beklenti 150 bin tonluk açıktan 96 bin tonluk fazlaya döndü, 2027 için yaklaşık 377 bin ton fazla bekleniyor.
Aynı tahminde arz tarafı zayıftır. ICSG’ye göre maden üretimi 2025’te yalnızca %0,9 arttı. 2026 maden üretimi artış tahmini %2,3’ten %1,6’ya indirildi, bu yaklaşık 24,2 milyon ton demektir. Rafine üretimin 2026’da %0,4, rafine kullanımın %1,6 artması bekleniyor. Fazlanın kaynağı yeni madenler değil, geçmiş yılların rafine üretim artışı ve zayıflayan kullanımdır.
Uzun vadede tablo açığa döner. S&P Global’ın 8 Ocak 2026’da yayımladığı "Copper in the Age of AI" çalışmasına göre küresel bakır talebi 2040’ta yaklaşık 42 milyon tona ulaşacak. Aynı çalışma küresel üretimin 2030 civarında yaklaşık 33 milyon tonda zirve yapacağını ve 2040’ta yaklaşık 10 milyon tonluk, yani talebin yaklaşık %25’i kadar bir açık oluşacağını öngörüyor. S&P bu açığı yapay zekâ, savunma harcamaları ve şebeke yatırımlarıyla açıklıyor.
Talep tarafında Çin belirleyicidir. Dünyanın en büyük rafine bakır tüketicisi ve en büyük izabe kapasitesine sahip ülke Çin’dir. Çin’in konut, şebeke, klima ve otomobil üretimi verileri bu nedenle küresel bakır talebinin en yakından izlenen göstergeleridir. Talebin büyük kısmı yeni bir ürünün ilk kurulumundan gelir. Şebeke hattı, bina tesisatı ve araç bir kez kurulduğunda içindeki bakır yıllarca orada kalır ve ömrünün sonunda hurdaya döner. Bir yılın şebeke ve inşaat yatırımı, onlarca yıl sonraki hurda arzını da belirler.
Bu iki görünümün bir arada durmasının nedeni arzın yavaşlığıdır. Yeni bir madenin keşiften üretime geçmesi on yıllar sürebilir. Mevcut madenlerin tenörü düşer, aynı kapasite her yıl daha az metal üretir. Talep fiyat yükseldiğinde ikame ve tasarrufla bir miktar esner, ama arz aynı hızla tepki veremez. Bakır fiyatı bu yüzden stok ve kısa vadeli dengeden çok, gelecekteki açık beklentisiyle de hareket eder. IEA’nın Mayıs 2026’da yayımlanan Global Critical Minerals Outlook 2026 çalışmasının ikincil özetlerine göre 2035 için beklenen bakır arz açığı yaklaşık %25’e geriledi, önceki yılın tahmini yaklaşık %30’du. Aynı özetlere göre 2025’teki üretim kesintileri arzı yaklaşık 1,5 milyon ton, yaklaşık %6 azalttı.
COMEX ile LME arasındaki fark, metali bir kıtadan ötekine taşımanın navlun, sigorta ve finansman maliyetini aşarsa tüccar ucuz borsadan alır, pahalı borsanın deposuna teslim eder ve farkı cebine koyar. Bu arbitraj iki fiyatı birbirine bağlı tutar. 2025’ten beri bu bağı ABD gümrük politikası kopardı.
Kopuşun kaynağı Bölüm 232 soruşturmasıdır. Kongre Araştırma Servisi CRS’nin 23 Nisan 2026 tarihli notuna göre 30 Temmuz 2025’te imzalanan ve 1 Ağustos 2025’te yürürlüğe giren 10962 sayılı bildiri, %50’lik tarifeyi yalnızca yarı mamul ve türev bakır ürünlerine uyguladı. Cevher, konsantre, mat, katot, anot ve hurda kapsam dışında kaldı. Piyasa bunu "bakıra %50 tarife" diye bilir, oysa COMEX’te işlem gören katot hiç tarifeye tabi olmadı. COMEX primi, rafine bakıra ileride gelebilecek bir tarifenin olasılığını fiyatlıyor ve bu yüzden bir opsiyon gibi davranır.
Bu opsiyonun değeri 2025’te iki kez rekor kırdı. Dragonomi arşivine ve ING’nin hesaplarına göre makas Şubat 2025’te %25’lik tarife spekülasyonuyla ton başına yaklaşık 1.200 dolara, Temmuz 2025 sonunda %50’lik tarife korkusuyla yaklaşık 2.937 dolara çıktı. Freeport-McMoRan, 23 Temmuz 2025 telekonferansında makasın libre başına 1,25 dolara çıktığını ve bunun şirkete yıllık yaklaşık 1,7 milyar dolar ek marj taşıyabileceğini söyledi. 1,25 dolar 125 centtir ve 125 × 22,05 = ton başına yaklaşık 2.756 dolar eder. Freeport’un ABD üretimi COMEX, geri kalanı LME fiyatıyla satılır, bu nedenle ABD’li madenci için makas doğrudan "yerli prim" demektir.
Makas tersine de dönebilir. Dragonomi’nin 5 Şubat 2026 Metal Bülteni’ne göre Şubat 2026 başında COMEX, LME’nin ton başına yaklaşık 60 dolar altında işlem gördü. Kargolar COMEX yerine ABD’deki LME depolarına, New Orleans ve Baltimore’a yöneldi. 15 Ocak’ta sıfır olan New Orleans LME bakır stoku Şubat başında 16.975 tona çıktı ve ABD’deki LME depoları toplam LME stokunun %13,4’ünü tutar hâle geldi. Fastmarkets’e göre makas Mart’tan itibaren yeniden pozitife döndü ve Nisan 2026’da arbitraj yeniden açıldı.
Arbitrajın en görünür izi COMEX stoklarıdır. Mining Weekly’nin 23 Nisan 2026 haberine göre COMEX bakır stoku 603.745 kısa tonla, yaklaşık 547,7 bin metrik tonla rekora ulaştı. Bir kısa ton 2.000 libredir. LME ve COMEX stoklarının toplamı Nisan başında 900 bin tonu aştı ve yılbaşına göre iki katına çıktı. Morgan Stanley, ABD’ye giren metalin tarife gelmese bile yeniden ihraç edilmesinin olası olmadığını belirtiyor. Buradan "kilitli stok" kavramı doğar. Görünür küresel stok yüksek görünse de ABD içindeki kısım dünya dengesine dönmeyebilir, üstelik ABD’deki LME depoları da aynı coğrafi kilidi paylaşır.
Reuters’a göre Şubat 2026’da LME, Şanghay ve COMEX’teki toplam görünür stok yirmi yılı aşkın sürede ilk kez 1 milyon tonu aştı. LME onaylı depo stoku 2 Nisan’da 378.775 tonla 8 yılın zirvesindeydi. LME eğrisi de döndü. Cash fiyatı 20 Ocak’ta üç aylığa göre 102 dolar primdeyken 16 Şubat’ta 114 dolar iskontoya, yani contango’ya geçti. Borsa kuralları da eğriyi etkiler. SMM’nin aktardığına göre LME, stokların tarihsel diplere indiği Haziran 2025’te cash tarihi ötesindeki büyük uzun pozisyonlara geçici limit getirdi. Eleştirmenler, kuralın teslimat teşvikini azaltarak LME’nin "son çare piyasası" rolünü zorlayabileceğini savundu.
Tarife yapısı 2026’da iki kez değişti. CRS’ye ve hukuk bürosu Troutman Pepper’ın 5 Haziran 2026 tarihli notuna göre 6 Nisan 2026’dan itibaren yarı mamulde %50’lik tarife bakır içeriği yerine ürünün tam değeri üzerinden alınıyor. Bakır yoğun türev ürünlerde tam değer üzerinden %25 uygulanır. Bakır, çelik ve alüminyum içeriğinin en az %95’i ABD kaynaklıysa oran %10’a iner. Matrahın tam değere geçmesi, kablo ve konnektör ithalatçısı için efektif oranı sıçratır, çünkü vergi artık işçiliği ve diğer malzemeleri de kapsar. 1 Haziran 2026’da imzalanan bildiri ABD kaynaklı içerik eşiğini %95’ten %85’e indirdi ve 8 Haziran 2026’dan itibaren geçerli olacak.
Rafine bakır için asıl karar hâlâ bekleniyor. CRS’ye göre Ticaret Bakanlığı rafine bakıra kademeli bir tarife önerdi. Oran 1 Ocak 2027’de %15, 1 Ocak 2028’de %30 olacak. Öneri ayrıca bakır girdi malzemesinde 2027’de %25’lik yurt içi satış zorunluluğu, yüksek kaliteli hurdada da %25’lik yurt içi satış şartı ve ihracat kontrolü içeriyor. Hurda kontrolü özetlerin çoğunda atlanır, ama Asya’ya giden hurda akışını doğrudan etkileyebilir. Karar, Ticaret Bakanlığı’nın 30 Haziran 2026’ya kadar sunması gereken güncelleme değerlendirmesine bağlıdır. CRS’ye göre bu değerlendirme 23 Nisan 2026 itibarıyla yayımlanmamıştı.
Tarifenin ölçeği ticaret verilerinde görülür. CRS’ye göre ABD’nin 2025’te Bölüm 232 kapsamındaki bakır ithalatı 16,2 milyar dolardı, bunun 7,2 milyar doları yarı mamul, 9,0 milyar doları türev üründü. Platts verilerine göre ABD 2025’te 1,4 milyon ton rafine bakır ithal etti, bu bir önceki yıla göre 730 bin ton fazlaydı. Aynı yıl ABD’nin hurda bakır ihracatı yaklaşık %10 artışla 1 milyon tonu aştı ve en büyük alıcı Çin oldu.
TC/RC piyasası 2025 ve 2026’da tarihî bir kırılma yaşadı. Reuters’ın 19 Aralık 2025 aktarımına göre 2026 yıllık referans ücreti Antofagasta ile Çinli izabeciler arasında ton başına 0 dolar ve libre başına 0 cent olarak kapandı. Bu, kayıtlı en düşük yıllık referans ücrettir. Reuters anketi eksi 30 ile artı 10 dolar arasında bir sonuç bekliyordu.
Referans ücret artık fiyattan çok sembolik bir zemindir, spot TC çok daha aşağıdadır. Fastmarkets’in Asya-Pasifik TC endeksi Nisan 2026’nın ilk haftasında ilk kez eksi 100 doları kırdı ve eksi 102,70 dolara indi. Platts’ın Çin’e teslim temiz konsantre değerlendirmesi 9 Nisan’da TC için ton başına eksi 78,50 dolar, RC için libre başına eksi 7,85 cent idi. Dragonomi’nin 5 Mayıs 2026 Metal Bülteni’nin Argus ve Reuters aktarımına göre spot TC 30 Nisan’da eksi 86,70 dolardı ve 16 aydır negatifti. Birkaç hafta içinde verilen bu üç rakam arasındaki fark 25 dolara kadar çıkıyor. Fark hem tarihten hem kapsamdan, yani konsantre kalitesinden ve teslim yerinden gelir. Kaynağı ve tarihi belirtilmeyen "spot TC" rakamı bu yüzden karşılaştırılamaz.
Negatif TC, izabecinin konsantreyi alırken üstüne para ödediği anlamına gelir. İzabelerin buna rağmen çalışmasının nedeni yan ürün gelirleridir. Aynı bültene göre bir ton bakırın izabesi 3,5 ile 4 ton sülfürik asit üretir. Sektördeki kaba kurala göre her 100 yuan net asit kârı, ton başına yaklaşık 10 dolarlık TC kaybını karşılar. Bu kuralla eksi 86,70 dolarlık TC’yi kapatmak için 86,70 ÷ 10 × 100 = yaklaşık 867 yuan net asit kârı gerekir. Çin’in asit ihracat fiyatı 7 Ocak ile 8 Nisan 2026 arasında %73,6 artarak ton başına 210 dolara çıktı. Çin iç piyasasında asit 30 Nisan’da ton başına 1.760 yuandı ve yıllık bazda %204 yükselmişti. Net kâr bilinmese de iç fiyat 867 yuanlık eşiğin çok üzerindeydi. Dragonomi’nin aktardığı Citi notuna göre Citi Şubat 2026’da 2026 asit tahminini 900 yuana çıkarmıştı. 30 Nisan’daki iç fiyat bu tahminin yaklaşık iki katıydı. Citi’ye göre asit fiyatındaki %10’luk artış Jiangxi Copper’ın net kârını %3 yükseltir.
Asidin önemi Nisan 2026’da arz tarafına sıçradı. Reuters’ın 10 Nisan 2026 aktarımına göre Çin, izabe yan ürünü dahil sülfürik asit ihracatını 1 Mayıs’tan itibaren durduracağını duyurdu. Aynı aktarıma göre Hürmüz Boğazı’ndaki kapanma, dünya kükürt arzının yaklaşık üçte birini sağlayan Orta Doğu kükürdünü o tarihte zaten bloke etmişti. Karar Çin içinde asit fiyatını yumuşatıp izabelerin yastığını inceltir, Şili, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Zambiya gibi alıcıları ise asitsiz bırakır. Fastmarkets’e göre Şili yılda 8 ile 8,5 milyon ton asit tüketir, 3 ile 4 milyon tonunu ithal eder ve 1 milyon tonun üzerini Çin’den alır. Şili’nin bakır çıktısının yaklaşık beşte biri SX-EW ve liç gibi asit tabanlı işlemeye bağlıdır. Bu üreticiler için sınırlayıcı unsur artık maden ocağı değil kimyasal tedariktir. Codelco kendi izabelerinden asit ürettiği için asitte fazla, Antofagasta ise açık konumdadır.
Fiyatlama sistemi de değişiyor. Platts’ın izlediği alımlara göre Çinli izabecilerin 2026’nın ilk çeyreğinde aldığı 2,17 milyon ton konsantrenin %33’ü endeks bazlı fiyatlandı. Japon izabeciler 2026 yüklemeleri için ton başına 15 ile 25 dolar TC ile uzun vadeli sözleşme imzaladı. Çin’in kapasite disiplini ise kâğıt üzerinde kaldı. İzabeci birliği CSPT, Kasım 2025’te kapasite kullanımını %10’dan fazla kısma kararı aldı ve CRU bunun yaklaşık 1 milyon tonluk konsantre talebini çekebileceğini hesapladı. Platts’a göre Nisan 2026 itibarıyla karar görünür bir eylemle desteklenmedi. Bu izabecilerin çoğu devlet şirketidir, koordinasyonun mantığı SOE ve SASAC maddesindedir.
Tek bir LME fiyatı bölgesel sıkışıklığı gizler, fiziki alıcı borsa fiyatının üzerine bölgesine özgü bir prim öder. Yangshan primi, Çin’e ithal edilen katot için LME fiyatının üzerine ödenen primdir. Adını Şanghay’daki Yangshan limanından alır ve Çin’in ithalat iştahının barometresi sayılır. Reuters ve SMM verilerine göre prim 28 Ocak 2026’da ton başına 20 dolardı, 25 Mart’ta 69 dolara çıkarak Haziran 2024’ten beri en yüksek seviyeyi gördü. Primin sıfıra yaklaşması, Çin’in katot ihraç etmeye hazır olduğunun işaretidir. Göstergenin tanıtımı Dragonomi’nin Yangshan primi yazısındadır.
Diğer bölgelerde primler rekor kırdı. Reuters’ın 9 Ocak 2026 aktarımına göre Pan Pacific Copper, 2026 için Japonya yıllık katot primini ton başına 330 dolarla rekor seviyede önerdi, 2025’te bu prim 88 dolardı. Gerekçe düşen TC/RC ve ABD tarifesinin Asya’da yarattığı arz sıkışıklığıydı. Fastmarkets’e göre Güney Amerika fiziki primi Nisan 2026’da önceki 0 ile 50 dolarlık aralığın yaklaşık dört katına çıktı.
Uzun yıllar rafine bakırın net ithalatçısı olarak bilinen Çin’in kimliği de değişti. Reuters’ın aktardığı gümrük verilerine göre Çin 2025’te yaklaşık 790 bin ton rafine bakır ihraç ederek rekor kırdı, 2024’te ihracat 456 bin tondu. ABD’ye ihracat Ocak-Eylül 2025’te 164.226 tona çıktı, 2024’ün tamamında bu rakam 16.763 tondu. Rafine ithalat ise %10,3 düşüşle 3,35 milyon tona indi. Çin’in rafine üretimi 2025’te yaklaşık %9 arttı. İzabeciler negatif TC’nin kaybını ihracat marjıyla telafi etti ve Çin artık hem COMEX hem LME depolarına katot gönderiyor.
İç talep bu dönemde soğudu. Morgan Stanley ve SMM verilerine göre klima üretimi Eylül 2025’ten itibaren eksiye döndü, şebeke yatırımındaki büyüme negatife geçti ve elektrikli araç üretimindeki büyüme %40-50’den yaklaşık %20’ye indi. Morgan Stanley 2026 için Çin bakır talebi büyüme tahminini %4’ten %2’ye düşürdü. Bakır folyo talebinin 2025’te %80’in üzerinde büyümesi bekleniyordu, ama payı küçük olduğu için tonaj olarak şebeke ve klimadaki kaybı dengeleyemez. SMM verilerine göre Aralık 2025’te bakır çubuk işletme oranı yıllık bazda 17,6 puan düşüşle %48,83’e, kablo işletme oranı 18,95 puan düşüşle %58,95’e indi. Bu göstergeler Dragonomi’nin Çin talep göstergeleri yazısında bir arada izlenir.
29 Ocak 2026 rekoru da fiziki talepten kopuktu. Reuters’a göre sıçrama Şanghay’da başladı ve Çinli spekülatörlerin alımlarıyla beslendi. Benchmark Minerals bunun 2008’den beri en büyük tek günlük kazanç olduğunu belirtti, kazançların büyük kısmı ABD işlem saatlerinde silindi.
Elektrifikasyon bakır talebinin uzun vadeli ana hikâyesidir, ama her kalem aynı tonajı taşımaz ve rakamın yıllık talep mi kümülatif içerik mi olduğu ilk sorulacak şeydir.
Veri merkezi rakamları kaynaktan kaynağa çok farklıdır. S&P Global’a göre veri merkezlerinin bakır talebi 2025’te yaklaşık 1,1 milyon ton, toplam talebin yaklaşık %4’üdür ve 2040’ta yaklaşık 2,5 milyon tona çıkacaktır. BloombergNEF ise 2026 itibarıyla payı yaklaşık %1 olarak veriyor. Aurubis’in CEO’su Nisan 2026’da dünyada planlanan 1.000 veri merkezinin her birinin 20 ile 30 bin ton bakır gerektireceğini söyledi. Bu sayı tesislerin ömrü boyunca taşıyacağı toplam içeriktir. 1.000 × 20-30 bin ton = 20-30 milyon ton eder ve ICSG’nin 2026 için öngördüğü yaklaşık 24,2 milyon tonluk yıllık maden üretimiyle aynı büyüklüktedir.
S&P’ye göre kripto madenciliği dışındaki bir veri merkezi megavat başına 30-40 ton bakır taşır ve fibere geçişle bu rakam 4-5 ton azalabilir. Ton/MW bir stok, yıllık tüketim ise bir akım ölçüsüdür. İkisini karıştıran analizler talebi olduğundan büyük gösterir.
Yapay zekâ veri merkezlerinde, yani AIDC tesislerinde, bakır rafın içinde optiğe karşı avantajlıdır. SemiAnalysis’e göre Nvidia’nın GB200 NVL72 sisteminde NVLink omurgası, yani raftaki işlemcileri birbirine bağlayan yüksek hızlı ağ, 5.184 pasif bakır kablodan oluşur. Nvidia’ya göre aynı bağlantı optik alıcı-vericilerle kurulsaydı raf başına yaklaşık 20 kilovat ek güç harcanacaktı, bu varsayımsal bir karşılaştırmadır. Amphenol’ün BT veri iletişim satışları 2026’nın ilk çeyreğinde organik olarak %81 arttı. Nvidia CEO’su Jensen Huang 2 Haziran 2026’da veri merkezi bağlantılarında bakır ile optiğin birlikte kullanılacağını söyledi.
Güç tarafında teknoloji bakırı azaltabilir. Nvidia’nın teknik bloğuna göre 54 volt doğru akımla beslenen 1 megavatlık bir raf için 200 kilograma kadar bakır bara, yani akımı dağıtan kalın iletken şerit gerekiyor. Nvidia’nın 800 volt doğru akım mimarisi aynı bakırla %150’den fazla güç taşımayı vaat ediyor. Mimari şirketin Kyber rafı için tasarlanıyor ve tedarikçilerin bu mimariye yönelik ürünlerinin 2026’nın ikinci yarısında çıkması bekleniyor. Bu geçiş raf başına bakır ihtiyacını düşürür. Talebi sürükleyen hiper ölçekleyiciler tercihini bakır fiyatından çok güç verimliliğine göre yapar.
Şebeke yatırımı tonaj olarak veri merkezinden çok daha büyüktür. Reuters ve Xinhua aktarımlarına göre State Grid, 2026-2030 döneminde 4 trilyon yuan, yaklaşık 574 milyar dolar yatırım planlıyor. 2025’teki rekor yatırım 650 milyar yuandı ve plan önceki beş yıla göre %40 fazladır. Şirket batıdan doğuya iletim kapasitesini %30 artırmayı hedefliyor, bu hatların önemli kısmı UHV hatlarıdır. SMM ise yüksek bakır fiyatının alüminyum ikamesini hızlandırabileceği uyarısını yapıyor.
Alcoa’nın CEO’su Nisan 2026’da bakırdan alüminyuma geçişin sürdüğünü, alüminyum da pahalı olduğu için çeliğe doğru marjinal bir kayma görüldüğünü söyledi. Ayrıntı birincil alüminyum maddesindedir. Freeport-McMoRan yönetimi ikameyi kabul ediyor, ama veri merkezlerinde bakırın iletkenlik üstünlüğünün vazgeçilmez olduğunu savunuyor.