Birincil alüminyum — Elektrolizle üretim ve enerji maliyeti

Birincil alüminyum (primary aluminium, elektrolitik alüminyum), alüminyum oksidin, yani alüminanın, erimiş kriyolit banyosunda doğru akımla ayrıştırılmasıyla elde edilen yeni metaldir. Bu yönteme Hall-Héroult süreci denir. Hurdanın yeniden eritilmesiyle elde edilen ikincil alüminyumdan farkı, doğrudan cevherden gelmesidir. Otomotiv, ambalaj, inşaat, elektrik iletimi ve havacılık birincil metalin başlıca kullanıcılarıdır. Üretimi çok yüksek miktarda elektrik ister, bu yüzden ekonomisini enerji fiyatı ve elektrik sözleşmeleri belirler. Dragonomi’de terim en çok Chalco ve Yunnan Aluminium gibi Çinli üreticilerin bilanço notlarında, Çin’in A00 spot fiyatında ve metal bültenlerindeki bölgesel prim haberlerinde geçer.

Hall-Héroult elektroliz süreci

Alüminyum yer kabuğunda bol bulunur ama doğada saf hâlde bulunmaz. Oksijene sıkıca bağlıdır ve bu bağı kömürle ısıtarak koparmak, demir cevherinde olduğu gibi pratik değildir. Çözümü 1886’da birbirinden habersiz iki mucit buldu, ABD’de Charles Martin Hall ve Fransa’da Paul Héroult. İkisi de alüminayı erimiş kriyolit (sodyum alüminyum florür) içinde çözüp içinden elektrik akımı geçirdi. Süreç 2026’da da aynı ilkeyle işler.

Üretim bir elektroliz hücresinde (pot, ocak) olur. Hücre, içi karbonla kaplı çelik bir teknedir. Tabandaki karbon katot görevi görür. Üstten banyoya karbon anotlar sarkıtılır. Banyo yaklaşık 950 °C’de tutulan erimiş kriyolittir ve alümina bunun içinde çözünür. Anottan katoda geçen doğru akım alüminayı ayrıştırır. Sıvı alüminyum yoğun olduğu için tabanda birikir. Ayrışan oksijen karbon anotla birleşip karbondioksit olarak çıkar. Anot bu yüzden tükenir ve düzenli olarak değiştirilir.

Yüzlerce hücre seri bağlanarak bir hücre hattı (potline) oluşturur. Bir smelter, yani alüminyum izabe tesisi, bir ya da birkaç hücre hattından oluşur. Örneğin EGA’nın Al Taweelah tesisinde 1.262 hücre bulunur. Tabandan düzenli aralıklarla sıvı metal çekilir, döküm atölyesinde külçe, kütük ya da alaşım olarak katılaştırılır.

Bir ton alüminyum için yaklaşık 1,9 ton alümina gerekir. Alüminanın kendisi boksitten Bayer süreciyle elde edilir. Alcoa’nın 2025 yılı 10-K beyanındaki (ABD’de SEC’e verilen yıllık faaliyet raporu) girdi aralıklarına göre ton başına 0,30–0,40 ton kalsine petrol koku (anotların hammaddesi), 13,2–23,1 kilogram alüminyum florür ve 13,26–16,82 MWh elektrik kullanılır. Alüminyum florür, buharlaşan ve tepkimeye giren banyo kimyasalını tamamlamak için eklenir.

Zincir üç halkadır. Boksit madenden çıkar, alümina rafinerisinde işlenir, alümina da izabe tesisinde elektrolizle metale dönüşür. Bu maddenin konusu son halkadır. Tesisin iki büyük değişken maliyeti alümina ve elektriktir, karbon anot üçüncü sırada gelir.

Elektrik maliyeti

Elektroliz enerjisinin büyük kısmı fiziğin dayattığı bir bedeldir. Alüminayı ayrıştırmanın kuramsal elektrokimyasal alt sınırı kilogram başına yaklaşık 6,3–6,5 kWh’tir. En iyi tesisler kilogram başına yaklaşık 13 kWh doğru akım (DC) harcar. Aradaki fark banyonun direncinden kaynaklanan ısı kaybıdır. Bu ısı israf değildir, banyoyu sıvı tutan da odur. Sınırlı da olsa verim kazanılabilir, fiziksel alt sınır ise aşılamaz.

İki ölçü sık karıştırılır. DC tüketimi, yalnızca hücrelere giden doğru akımı ölçer. AC tüketimi ise şebekeden çekilen alternatif akımın tamamıdır, doğrultucu kayıplarını ve yardımcı tesislerin (anot fabrikası, döküm, havalandırma) elektriğini de içerir. Çin’in ulusal hedef değeri bu ikinci tanımı kullanır. Sektörün teknik konferansı ICSOBA’da (alümina, boksit ve alüminyum üzerine uluslararası komite) 2024’te sunulan bir çalışmaya göre Hindistan’daki Vedanta Jharsuguda tesisi yalnızca yardımcı enerjiyi ton başına 407 kWh’ten 386 kWh’e indirdi. Fark küçük görünür ama yüz binlerce tonluk üretimde hissedilir. Bir şirket "kWh/t" verdiğinde hangisini kastettiğine bakmak gerekir.

Elektrik payının ağırlığını şirket verisi gösterir. Alcoa’nın 2025 yılı 10-K beyanına göre elektrik, şirketin birincil üretim maliyetinin yaklaşık %24’ünü oluşturdu. Alcoa, izabe tesislerinin elektriğinin yalnızca yaklaşık %11’ini kendisi üretti, gerisini satın aldı. Satın alınan elektriğin fiyatı da kâr marjının yönünü belirleyen ana kalemdir.

Basit bir örnek hesap duyarlılığı gösterir. Bir tesisin Çin’in 2025 hedef değeri olan ton başına 13.300 kWh tükettiği varsayılsın. Elektriğin MWh fiyatı 40 dolarsa ton başına elektrik maliyeti 13,3 × 40 = 532 dolar olur. Fiyat 50 dolara çıkarsa maliyet 13,3 × 50 = 665 dolara yükselir. Demek ki MWh başına her 10 dolarlık değişim ton maliyetini yaklaşık 133 dolar oynatır. Aynı hesap alüminada da yapılabilir. Platts verisine göre Avustralya çıkışlı (FOB, gemide teslim) alümina 2026’nın ilk çeyreğinde ortalama 306,91 dolardı. Ton metal başına 1,9 ton alümina ile bu 306,91 × 1,9 ≈ 583 dolar eder.

Bu yüzden izabe tesisleri ucuz ve kesintisiz enerjinin olduğu yerlere kurulur. Norveç, İzlanda ve Kanada’da hidroelektrik, Körfez’de doğal gaz, Çin’in kuzeyinde kendi kömür santralleri bu mantığın ürünüdür. Tesis ayrıca elektriği kesintisiz ister. Akım saatlerce kesilirse banyo donar ve hücre hattı kullanılamaz hâle gelir. Bu özellik, ilerideki bölümlerde anlatılan Körfez şokunun neden haftalarla değil aylarla ölçüldüğünü açıklar.

Birincil ve ikincil (geri dönüştürülmüş) alüminyum

İkincil alüminyum, hurdanın eritilip arıtılmasıyla elde edilen metaldir. Elektroliz gerekmediği için enerji ihtiyacı birincil üretimin küçük bir kesridir. Alüminyum özelliğini kaybetmeden tekrar tekrar eritilebilir. Bu iki özellik geri dönüşümü sektörün karbon hesabında belirleyici yapar. Sektörün küresel birliği IAI’nin (International Aluminium Institute, Uluslararası Alüminyum Enstitüsü) 2024 sonunda yayımladığı verilere göre birincil alüminyumun beşikten fabrika kapısına (cradle-to-gate) sera gazı yoğunluğu 2023’te ton başına 14,8 ton CO2e idi. Geri dönüşüm dahil tüm alüminyumda bu oran 10,04 tondu.

İki ürün aynı işi her zaman göremez. Hurda, içindeki alaşım elementlerini (silisyum, bakır, magnezyum, çinko) eritmeye taşır. Bu elementleri ayıklamak pahalıdır. Bu nedenle ikincil metal çoğu zaman döküm alaşımlarına gider. Çin’de en yaygın örnek, otomotiv parçalarında kullanılan ADC12 döküm alaşımıdır. Yüksek saflık isteyen folyo, iletken kablo ya da havacılık levhası ise birincil metale ya da çok iyi ayrıştırılmış hurdaya ihtiyaç duyar.

Birincil metal bu yüzden geri dönüşümün yerini alamaz, onu tamamlar. Hurda arzını belirleyen, yıllar önce kullanıma giren ürünlerin ömrünü doldurmasıdır. Talep hurda arzından hızlı büyüdükçe aradaki fark yeni metalle kapanır. Benzer bir ikilik çelikte de vardır. Cevherden üretim ile hurdadan üretim arasındaki ayrım yüksek fırın ve EAF maddesinde anlatılır.

Ticari kalite ve fiyat oluşumu

Birincil alüminyumun uluslararası ticaretteki standart kalitesi P1020A’dır. LME alüminyum kontratı 25 tonluk lotlarla işlem görür ve LME’de tescilli P1020A alaşımı ya da Çin standardı GB/T 1196-2017 Al99.70 koşulunu karşılayan metali teslim olarak kabul eder. P1020A’da yabancı element sınırları silisyum için en fazla %0,10, demir için %0,20, çinko için %0,03, galyum için %0,04, vanadyum için %0,03 ve diğer elementlerin toplamı için %0,10’dur. Çin iç piyasasındaki karşılığı A00 alüminyumdur, yani en az %99,70 saflıktaki külçe.

Alüminyumun fiyatı iki katmandan oluşur. Birincisi borsa fiyatıdır, LME’de dolar cinsinden, Şanghay’da yuan cinsinden işlem görür (bkz. Çin vadeli işlem borsaları). İkincisi bölgesel primdir, yani metali belirli bir bölgede, gümrüğü ödenmiş ve teslime hazır hâlde almak için borsa fiyatının üstüne ödenen ek bedel. ABD’de Midwest primi, Avrupa’da Rotterdam primi, Asya’da Japonya’nın üç aylık MJP primi (Main Japanese Ports, Japon ana limanlarına teslim primi) kullanılır. Prim navlunu, sigortayı, gümrük vergisini ve yerel arz-talep dengesini yansıtır.

Çin’de fiyatlama ayrıca yerel uygulamaya dayanır. SMM’nin (Shanghai Metals Market) A00 fiyatı 23 Aralık 2025’te ton başına 21.870 yuan kapandı. Teklifler bu ortalamanın 20 yuan altı ile 10 yuan üstü arasında değişiyordu (Alüminyum detaylı pazar gelişmeleri). Yuan fiyatı KDV dahildir, LME fiyatı ise vergisizdir. İki fiyatı doğrudan karşılaştırmadan önce KDV’yi ayıklamak gerekir.

Fiyatın döngüdeki yerini Alcoa verisi gösterir. Şirketin 2025 yılı 10-K beyanına göre LME nakit fiyatı 2025’te en düşük ton başına 2.285 dolar (Nisan), en yüksek 2.968 dolar (Aralık) oldu. Century Aluminum’un 2025 ortalaması ise ton başına 2.630 dolardı. Mayıs 2026’nın son haftasındaki yaklaşık 3.650 dolarlık seviye (Körfez bölümünde anlatılıyor) 2025 zirvesinin yaklaşık %23, 2025 ortalamasının yaklaşık %39 üstündedir.

Kimler üretiyor

IAI’nin aylık istatistiklerine göre dünya birincil alüminyum üretimi 2025’te yaklaşık 73,78 milyon ton oldu. Bu, 2024’teki 73,009 milyon tona göre %1,1 artış ve yaklaşık beş yılın en yavaş büyümesiydi. Çin dünya üretiminin yaklaşık %60’ını yapıyor. Çin’in tonajı veri setine göre değişir. IAI tabanlı rakam 44,2 milyon ton, Reuters’ın aktardığı Çin resmî verisi ise 45,02 milyon tondur.

Çin’in payı hammaddede de benzerdir. SunSirs verisine göre Çin 2025’te 144,98 milyon tonluk dünya alümina üretiminin yaklaşık %60,9’unu yaptı. Çin dışındaki bir izabe tesisi bile hammaddesini Çin’in belirlediği bir piyasadan alır.

Büyük üreticiler devlet kontrollü Chalco ve Yunnan Aluminium, özel sektörden China Hongqiao, Rusya’dan Rusal, Birleşik Arap Emirlikleri’nden EGA, Bahreyn’den Alba ve Batı’da Alcoa ile Century Aluminum’dur. Chalco devletin sahiplik yapısı içinde yer alır (bkz. SOE ve SASAC). Chalco 2025’in üçüncü çeyreğinde 2,03 milyon ton elektrolitik alüminyum ve 4,44 milyon ton alümina üretti. Şirket o dönemde 2025 tam yıl hedefini 7,8 milyon ton alüminyum ve 16,81 milyon ton alümina olarak vermişti (Chalco, alüminyum fiyatlarıyla yükselen kâr). Alüminayı da kendi üreten bu tür entegre şirketlerde alümina fiyatının etkisi, tek başına izabe tesisi işleten rakiplerinkinden farklı işler.

China Hongqiao, Çin’in en büyük özel üreticisidir ve kendi kömür santralleriyle büyüdü, son yıllarda kapasitesinin bir kısmını hidroelektriğin bol olduğu Yunnan’a taşıdı. Şirketin 2025 sonuçlarına göre Hongqiao 2025’te 5,824 milyon ton alüminyum alaşım ürünü sattı, ortalama satış fiyatı KDV hariç ton başına yaklaşık 18.216 yuandı. Rusal 2025’te 3,9 milyon ton alüminyum üretti (Metal Bülteni, 9 Nisan 2026).

Güç sözleşmeleri ve maliyet eğrisi

Bir izabe tesisinin maliyet eğrisindeki yeri, teknolojisinden çok elektrik sözleşmesine bağlıdır. Sözleşmenin yapısı, kâr marjının LME fiyatıyla nasıl hareket ettiğini de belirler. Bu yüzden analistlerin asıl takip ettiği liste, sözleşmelerin bitiş tarihleridir. Elektrik alımı çoğunlukla uzun vadeli PPA (elektrik satın alma anlaşması) ile yapılır.

Tablodaki veriler şirketlerin 2025 yılı 10-K beyanlarından alındı. LME’ye endeksli elektrikte metal fiyatı yükselince elektrik faturası da yükselir. Bu yüzden Century’nin İzlanda tesisinde LME’deki her dolarlık artışın marja yansıyan kısmı manşetteki rakamdan düşüktür. Sabit fiyatlı sözleşmede ise yükselen fiyat neredeyse tamamen marja yansır, düşen fiyatta da koruma yoktur. Piyasa bazlı alım yapan Sebree gibi bir tesis ise metal fiyatından bağımsız biçimde elektrik fiyatındaki her dalgalanmayı doğrudan taşır.

Sözleşme bitişinin bir tesisi kapatabileceğini Mozal gösterdi. South32’nin %63,7 hissesine sahip olduğu Mozambik’teki Mozal izabe tesisi, HCB ve Eskom ile altı yıl süren pazarlıklar uygun fiyatlı elektrik getirmeyince 15 Mart 2026’dan itibaren bakım ve koruma moduna alındı. Tesis yaklaşık 940 MW kesintisiz güç istiyordu. South32 2025 mali yılında tesis için 372 milyon dolar değer düşüklüğü ayırdı, kapatmanın tek seferlik maliyeti yaklaşık 60 milyon dolar olarak açıklandı. Burada metal fiyatı değil, elektrik sözleşmesi belirleyici oldu. Maliyet eğrisini yalnızca nakit maliyete bakarak çizmek bu tür uçurumları gözden kaçırır (bkz. C1 nakit maliyeti).

Ters yönde yeniden açılışlar da var. Alcoa İspanya’daki 228 bin tonluk San Ciprián tesisini yeniden başlattı. Tesis 2025 sonunda kapasitesinin yaklaşık %65’inde çalışıyordu, şirket 8 Nisan 2026’da yeniden başlatmanın tamamlandığını duyurdu. Century, ABD’deki Mt Holly’nin (230 bin ton kapasite, 2025’te 161 bin ton üretim) tam kapasiteye dönüşünü Haziran 2026 sonuna hedefliyor. Century ve EGA, Oklahoma’nın Inola bölgesinde yılda 750 bin tonluk yeni bir izabe tesisi planlıyor (EGA %60, Century %40). Şirketlere göre inşaatın 2026 sonuna kadar başlaması, PSO ile bir elektrik anlaşmasına ve kesin ortaklık sözleşmesine bağlı.

Çin’in 45 milyon tonluk tavanı ve Endonezya’ya kayma

Çin 2017’den beri elektrolitik alüminyumda 45 milyon tonluk bir tavan uyguluyor. Yaygın yanlış okuma, bunun bir üretim sınırı olduğudur. Tavan kurulu kapasiteye, yani etiket değerine uygulanır. Reuters kaynaklı haberlere göre Çin 2025’te 45,02 milyon tonla rekor üretim yaptı ve tavanın üstüne çıktı. Teknik iyileştirmeler etkin kapasiteyi yaklaşık 45,26 milyon tona taşıdı. Etkin kapasiteye göre kullanım oranı yaklaşık %99,5’tir. Aynı üretim 45 milyon tonluk etiket kapasitesine bölündüğünde ise oran %100’ü biraz aşar (45,02 / 45 ≈ %100,04). Çin verisinde "%100’ün üstünde kullanım oranı" görüldüğünde paydanın etiket kapasitesi olduğu anlaşılır. Ek büyüme ancak kapasite takasıyla ya da yurt dışında yatırımla mümkün.

Pekin tavana dokunmadan eski tesislerin maliyetini yükselten araçlar da kullanıyor. Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’nun (NDRC) kademeli elektrik tarifesi bunlardan biridir. ICSOBA’da 2023’te yayımlanan bir çalışmaya göre sıvı metal için toplam AC tüketim hedefi 2022’de 13.650 kWh/t, 2023’te 13.450 kWh/t, 2025’te 13.300 kWh/t olarak belirlendi. Bu çizginin üstündeki tesis, her 20 kWh/t fazlalık için kilovatsaat başına 0,01 yuan ek öder. Ton başına 13.500 kWh tüketen bir tesis hedefi 200 kWh aşar, bu 10 kademe ve kilovatsaat başına 0,10 yuan ek bedel demektir. NDRC’nin 2026–2028 dönemi enerji tasarrufu ve karbon azaltımı eylem planı da birincil alüminyumu öncelikli sektör sayıyor. Plan, hedef verimlilikteki kapasitenin payını 2028 sonuna kadar 20 puan artırmayı ve eskimiş kapasiteyi büyük ölçüde tasfiye etmeyi amaçlıyor. Onaylanan yatırımın %20’sine kadar merkezî destek öngörülüyor.

Elektriğin kaynağı Çin içinde de maliyeti ayrıştırır. Kendi kömür santraline sahip tesis, şebekeden alan tesis ve Yunnan’daki hidroelektrikle çalışan tesis farklı maliyetlerle çalışır. Termal kömür fiyatı ilk gruptakilerin maliyetini doğrudan etkiler. Yunnan’da yağışlı mevsimde elektrik ucuzlar, kurak dönemde ise kesintiler gelir. 2021 ve 2022’de eyalette kuraklık nedeniyle üretim kısıtlandı. Bu mevsimsellik Yunnan Aluminium gibi şirketlerin modelinde birinci sıradan bir kalemdir.

Tavanın sonucu, Çin sermayesinin yurt dışına kaymasıdır. Emtia danışmanlık şirketi CRU’nun 3 Ekim 2025 tarihli analizine göre Endonezya’da toplam yaklaşık 13 milyon tonluk 11 izabe tesisi planlanıyor ve bunların yaklaşık %84’ü Çin destekli. CRU’ya göre ton kapasite başına yatırım maliyeti Endonezya’da yaklaşık 2.800 dolar, Çin’de 1.400 doların altında, Çin dışındaki diğer bölgelerde ise 6.000 dolara kadar çıkıyor. Endonezya’daki Çin yatırımı Batı’daki bir projenin yarısından az sermayeyle kurulabiliyor. Planlanan kapasitenin tamamı 24–25 milyon ton alümina ister. CRU 2030’a kadar gerçekte 3–5 milyon tonun inşa edileceğini bekliyor. Huaqing’in 1 milyon tonluk projesinin 500 bin tonluk ilk fazı Nisan 2025’te devreye girdi. Mysteel’in Ocak 2026 tahminine göre Endonezya’nın birincil üretimi 2026’da yaklaşık 815 bin tondan 1,6 milyon tona, yani kabaca iki katına çıkabilir ve bunun önemli bir kısmı Çin’e geri satılabilir.

Çin’in ihracat rejimi de metalin hangi biçimde dışarı çıktığını belirler. İşlenmemiş birincil alüminyum %30 ihracat vergisine tabidir, alaşım ve yarı mamuller ise vergisiz ihraç edilir. Yarı mamullerdeki %13’lük KDV ihracat vergi iadesi 1 Aralık 2024’te kaldırıldı. Bu yapı yüzünden Çin’in fazlası dışarıya çoğunlukla yarı mamul olarak çıkar, birincil metal ihracatı küçük kalır. Buna rağmen Çin ticaret verilerine dayanan haberlere göre birincil alüminyum ihracatı 2025’te yaklaşık 300 bin tonla 2006’dan beri en yüksek düzeye çıktı (Metal Bülteni, 2 Şubat 2026). Ters yönde ise ithalat penceresi işler. Şanghay fiyatı KDV ayıklanıp kurla çevrildikten sonra LME artı navlun ve primin belirgin biçimde üstüne çıktığında Çin’e metal ithalatı kârlı hâle gelir. Pencere kapandığında ithalat kurur. Endonezya’dan Çin’e dönecek metalin hacmini de bu fark belirler.

Bölgesel primler ve tarifeler

ABD’de birincil alüminyumun teslim fiyatının büyük bir kısmı artık borsa dışında belirleniyor. ABD 2025’te Section 232 (ulusal güvenlik gerekçesiyle ithalat vergisi koymaya izin veren ticaret yasası maddesi) kapsamındaki alüminyum ithalat vergisini önce Mart’ta %10’dan %25’e, ardından 4 Haziran 2025’te %50’ye çıkardı. ABD birincil metal ihtiyacının önemli kısmını ithal ettiği için vergi doğrudan Midwest primine yansıdı. Bloomberg’e göre prim, vergi artışından sonra libre başına 0,64 doları aşarak rekor kırdı, Eylül 2025’te 0,7323 dolara çıktı. 28 Ocak 2026’da ise ilk kez 1 doları geçerek libre başına 1,005 dolara ulaştı. Bir ton yaklaşık 2.204,6 libre olduğu için bu, ton başına yaklaşık 1,005 × 2.204,6 ≈ 2.216 dolar eder. Dragonomi’nin 2 Şubat 2026 tarihli Metal Bülteni’nde ABD teslimat primi LME nakit fiyatının ton başına 2.177 dolar üzerindeydi (Metal Bülteni, 2 Şubat 2026).

Primin şirket sonuçlarına etkisi büyüktür. Century’nin 2025 yılı 10-K beyanına göre şirketin 2025 ortalamaları ton başına LME için 2.630 dolar, Midwest primi için 1.295 dolar, Avrupa vergi ödenmiş primi için 252 dolardı. Century, Midwest primi ve LME korumalarından 2025’te 94,7 milyon dolar zarar yazdı, 2024’te ise 2,5 milyon dolar kazanç kaydetmişti. Şirketin 2026 ilk çeyrek düzeltilmiş FAVÖK’ü 231,4 milyon dolardı. İkinci çeyrek için 315–335 milyon dolar FAVÖK öngörüsü, ton başına 2.450 dolarlık Midwest primi varsayımına dayanıyor. ABD’li bir üreticinin kârını artık LME’den çok prim belirliyor.

Vergi tarafı ithalatçıyı da etkiler. Alcoa 2025’te, büyük kısmı Kanada’daki tesislerinden ABD’ye gönderdiği metal için olmak üzere 571 milyon dolar Section 232 vergi maliyeti yazdı. Aynı şirket hem ABD’de üretici hem de ABD’ye ithalatçıdır ve verginin iki yüzünü de bilançosunda taşır.

Asya’da prim tek çeyrekte yeniden fiyatlandı. Platts’in 26 Mart 2026 tarihli verisine göre Japonya’nın 2026 ikinci çeyrek MJP primi CIF Japonya (navlun ve sigorta dahil Japonya’ya teslim) ton başına 350–353 dolarda anlaşıldı. İlk çeyrekte 195 dolar olan prim yaklaşık %80 arttı ve son on yılın en yüksek ikinci çeyrek seviyesine çıktı (2015 ikinci çeyreği 380 dolardı). Üreticiler Şubat sonunda 220–250 dolar teklif etmiş, Orta Doğu’daki saldırılardan sonra tekliflerini yükseltmişti. Çinli alıcılar ise Japonya primini fiyatlama referansı olarak kabul etmiyor (Metal Bülteni, 9 Nisan 2026).

2026 Körfez şoku ve hücre hattını yeniden başlatmanın fiziği

Körfez ülkeleri ucuz doğal gazla çalışan izabe tesisleriyle ABD ve Avrupa’ya birincil metal sağlayan başlıca bölgedir. Breakwave Advisors’a göre BAE ve Bahreyn Ocak–Kasım 2025’te ABD’ye yaklaşık 584 bin ton gönderdi, bu ABD ithalatının yaklaşık %20’siydi. Mart 2026’da İran’la tırmanan çatışma bu arzı kesintiye uğrattı.

Kronoloji şöyle gelişti. Katar’daki Qatalum, gaz arzı kesilince Mart başında kontrollü olarak kapatıldı (bkz. LNG). Bahreyn’deki Alba, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması sevkiyatları ve gelen alüminayı durdurunca 4 Mart’ta mücbir sebep ilan etti. EGA’nın Al Taweelah tesisi ve Alba 28–29 Mart’ta saldırıya uğradı. Al Taweelah 2025’te 1,6 milyon ton döküm metal üretmişti. EGA 3 Nisan’da üretimi geri getirmek için en az 12 ay gerektiğini açıkladı, 12 Nisan’da bazı ürünlerde mücbir sebep ilan etti. EGA’ya göre 1.262 hücreden ilki 26 Mayıs 2026’da yeniden başlatıldı.

Yeniden başlatmanın neden bu kadar uzun sürdüğü sürecin fiziğinden kaynaklanır. Elektrik kesilince banyo ve metal hücrenin içinde donar. Hücre bir şalterle açılmaz. Donmuş metal ve elektrolit tek tek sökülüp çıkarılır, hücre ısıtılır, banyo yeniden kurulur ve hücreler sırayla devreye alınır. Bir hücre hattını kapatmak birkaç saatlik, geri açmak aylarca süren bir iştir.

Şokun büyüklüğü hakkındaki tahminler geniş bir aralıkta. Breakwave’e göre tırmanıştan önce bölgede yılda yaklaşık 560 bin ton kapasite zaten durmuştu, bu bölge üretiminin %8–9’u ve dünya üretiminin yaklaşık %1’iydi. ING, EGA, Alba ve Qatalum’daki kesintilerin doğrulanması hâlinde yılda yaklaşık 3 milyon tonun, yani Orta Doğu üretiminin neredeyse yarısının devre dışı kalabileceğini hesapladı. Mining Weekly’ye göre bölgedeki üretim hızı Mart–Nisan’da yıllık bazda 2 milyon ton düştü. Taşıma maliyeti de arttı. Breakwave’e göre Hapag-Lloyd’un savaş riski ek ücreti TEU (yirmi fitlik standart konteyner) başına 1.500 dolardı, bu konteynerle taşınan külçede ton başına yaklaşık 75 dolar eder (bkz. navlun).

Fiyat tepkisi fiziksel darbeye göre sınırlı kaldı. Mining Weekly’nin Reuters kaynaklı 25 Mayıs 2026 haberine göre LME o tarih itibarıyla tonda yaklaşık 3.650 dolardı. Bu, çatışmaların başlangıcından bu yana %14 artış demekti ve 2022 zirvesinin altında kalıyordu. Fiyat 30 Mart’ta %6 sıçrayarak 3.492 dolara çıkmıştı. Sıkılık asıl olarak vade yapısında göründü. Nakit ile üç aylık fiyat arasındaki backwardation 80 dolara ulaştı, bu 2007’den beri en sıkı seviyeydi. Citi’nin 0–3 aylık hedefi 3.600 dolar, iyimser senaryosu 4.000 dolardı. Fastmarkets tırmanıştan önce 2026 için 360 bin tonluk bir açık öngörüyordu. Körfez metali ABD ve Avrupa’nın prim pazarlarında arzı dengeleyen marjinal tedarikçi olduğu için kesinti en çok primlere yansıdı.

Yeşil alüminyum (düşük karbonlu alüminyum)

Yeşil alüminyum (düşük karbonlu alüminyum), üretiminde ton başına sera gazı salımı sektör ortalamasının belirgin biçimde altında kalan metaldir. Pratikte üç yoldan gelir. Birincisi hidroelektrik gibi karbonsuz elektrikle çalışan tesistir. İkincisi yüksek oranda hurda kullanan geri dönüşümdür. Üçüncüsü henüz deneme aşamasındaki inert anot teknolojisidir. Alcoa’ya göre şirketin izabe portföyünün yaklaşık %86’sı 2025 itibarıyla yenilenebilir enerjiyle çalışıyordu.

Sorun, tek bir tanım olmamasıdır. IAI’nin düşük karbonlu alüminyum bilgi notuna göre markalar ton başına 4 ton CO2e’ye kadar olan metali sıkça "düşük karbonlu" diye anar. Ancak hem eşiği hem de hesap yöntemini bağlayan kesin bir standart yoktur. Ölçüm sınırı da pazarlar arasında değişir. Kapsam 1 tesisin kendi doğrudan salımıdır, Kapsam 2 satın aldığı elektriğin salımıdır. Beşikten kapıya ölçüm ise madencilik ve rafinajı da ekler.

Tablodaki farklar yeşil alüminyumun tek bir ürün olmadığını gösterir. Avrupa’da 4 tonluk bir eşik geçerliyken, Çin’de SMM’nin Yunnan ve Qinghai çıkışlı düşük karbonlu P1020A fiyatı 7 tonluk bir eşik kullanır. SMM’ye göre bu ürünün fiyatı 11 Şubat 2026’da ton başına 3.095,8 dolardı. Bu bir prim değil, mutlak fiyattır. Hydro’nun CIRCAL 100R ürünü kilogram metal başına 0,5 kg CO2e’nin altına iner, ama yalnızca küçük partiler hâlinde satılır. Geri dönüştürülmüş düşük karbonlu metalin arzını talep değil, uygun hurdanın miktarı sınırlar.

İnert anot en iddialı yoldur. Karbon anot yerine tükenmeyen bir anot kullanıldığında hücreden karbondioksit yerine oksijen çıkar. Alcoa ile Rio Tinto’nun ortaklığı Elysis, Rio Tinto’nun 2025 açıklamasına göre Kasım 2025’te Quebec Alma’daki ilk ticari boyutlu (450 kA) inert anot hücresinden metal aldı. Ticarileşme ilk planda 2024’e hedeflenmişti, takvim ertelendi ve hücreden veri toplama sürüyor. Teknoloji anottan kaynaklanan doğrudan salımı ortadan kaldırır ama elektrik kaynaklı salımı etkilemez. Kömürle çalışan bir tesiste inert anot tek başına metali yeşil yapmaz. Mevcut tesislere uyarlanabilirliği de büyük ölçekte kanıtlanmış değil.

Hurda ile birincil metal arasındaki fiyat farkı ikincil üretimin cazibesini belirler. SMM verilerine göre Çin’de A00 fiyatı ile parçalanmış hurda arasındaki fark 9 Temmuz 2025’te ton başına yalnızca yaklaşık 697 yuanla tarihî dip yaptı, 4 Aralık 2025’te 1.749 yuana açıldı. Fark dar olduğunda hurdayı işlemenin kazancı azalır. "Geri dönüşüm patlaması" anlatısına rağmen ikincil kapasitenin zaman zaman düşük çalışmasının nedeni budur. Çin, standartlara uyan geri dönüştürülmüş alüminyum hammaddesinin katı atık sayılmadan ithal edilmesine izin veriyor. SMM’ye göre yüksek LME fiyatları nedeniyle hurda ithalatı Aralık 2025’te %40–60 düştü.