Alümina — Boksitten alüminyuma ara ürün

Alümina (alüminyum oksit, kimyasal formülü Al2O3, İngilizce alumina), boksit cevherinin kostik sodayla çözülüp saflaştırılmasıyla elde edilen beyaz, toz hâlinde bir ara üründür. Üretimin büyük bölümü alüminyum izabehanelerine gider ve elektrolizle metale dönüştürülür. Küçük bir bölümü seramik, refrakter, aşındırıcı ve kimya sanayisinde kullanılır. Bir ton birincil alüminyum için yaklaşık iki ton alümina, bunun için de cevher tenörüne göre yaklaşık 4–7 ton boksit gerekir. Bu yüzden alümina fiyatı izabecinin en büyük maliyet kalemlerinden biridir. Dragonomi rapor özetlerinde terim Çin'deki fiyat dalgalanmaları, Gine'deki boksit ruhsatları ve Chalco, China Hongqiao, Alcoa gibi şirketlerin dönem sonuçları üzerinden sık geçer.

Metalürjik ve kimyasal alümina

Alümina tek bir ürün gibi konuşulsa da iki ayrı pazara ayrılır. Metalürjik alümina (smelter-grade alumina, izabe sınıfı alümina), alüminyum izabehanelerinin elektroliz hücrelerine beslenen türdür. Tonajın ezici bölümünü bu sınıf oluşturur. Çin'deki spot fiyat göstergeleri de bu ürünü, yani %98,6'nın üzerinde saflıktaki metalürjik alüminayı izler. Kimyasal alümina ise alüminyum hidroksit ve özel kalsine edilmiş alümina gibi ürünleri kapsar. Bunlar seramik, refrakter, katalizör taşıyıcı ve alev geciktirici olarak kullanılır, fiyatları ürün özelliğine göre ayrı belirlenir.

Alümina ile alüminyum da sık karıştırılır. Alümina bir oksittir, metal değildir. İzabehane alüminayı erimiş kriyolit banyosunda çözer ve doğru akımla elektroliz eder. Karbon anotlar oksijeni bağlayıp karbondioksit olarak tüketilir, hücrenin dibinde sıvı alüminyum toplanır. Bu işleme Hall-Héroult süreci denir. Zincirde üç ayrı halka vardır. Madenci boksit çıkarır, rafineri boksitten alümina üretir, izabehane alüminadan metal üretir. Her halkanın marjı ayrı hareket eder, alümina pahalanınca rafineri kazanırken izabehane kaybedebilir.

Boksit (alüminyum cevheri)

Boksit, alüminyum hidroksit minerallerince zengin, kırmızımsı kahverengi bir tortul kayaçtır. Adını Güney Fransa'daki Les Baux köyünden alır.

Boksiti değerli kılan alüminyum oksit içeriğidir. Ticari boksit yüzey madenciliğiyle çıkarılır, kırılır ve rafineriye gönderilir. Bakır cevherinde olduğu gibi madende bir konsantre üretmek gerekmez. Tonajı yüksek, birim değeri düşük bir dökme yük olduğu için navlun teslim fiyatının önemli bir parçasıdır.

Boksitin kalitesi iki sayıyla anlatılır. Birincisi alümina (Al2O3) yüzdesidir. İkincisi reaktif silika (SiO2) yüzdesidir. Reaktif silika süreçte kostik sodayı bağlar ve rafineride kostik kaybına yol açar. Bu yüzden piyasa "%45 Al2O3, %3 SiO2" gibi bir standart tanımlar ve fiyatlar bu standarda göre düzeltilir. Çin'de ayrıca alümina-silika oranı (Al/Si oranı) kullanılır. Oran yükseldikçe boksit daha temiz ve değerlidir.

Mineraloji de belirleyicidir. Gibsit (alüminyum trihidroksit) ağırlıklı boksit, daha düşük sıcaklık ve basınçta çözünür. Diaspor ve böhmit ağırlıklı boksit ise daha yüksek sıcaklık ister. Gine boksiti büyük ölçüde gibsittir ve reaktif silikası düşüktür. Çin'in yerli boksiti ise ağırlıkla diaspordur, silikası yüksektir.

USGS'nin 2026 tarihli Mineral Commodity Summaries tahminine göre küresel boksit üretimi 2025'te yaklaşık 475–480 milyon ton oldu. Ülke bazında Gine 150 milyon tonla açık farkla birinci, Avustralya 97 milyon tonla ikinci, Çin 87 milyon tonla üçüncüdür. Brezilya 33 milyon ton ve Hindistan 25 milyon tonla onları izler. USGS rakamları kuru ton cinsindendir. Ticaret istatistikleri ise çoğunlukla nemli, yani yaş ton üzerinden tutulur.

Bayer süreci ve kırmızı çamur

Alüminanın neredeyse tamamı Bayer süreciyle üretilir. Süreci 19. yüzyılın sonunda Avusturyalı kimyager Carl Josef Bayer geliştirdi ve temel kimyası o günden beri değişmedi.

İlk adım çözündürme (digestion) aşamasıdır. Öğütülmüş boksit, sıcak ve basınçlı kostik soda (sodyum hidroksit) çözeltisiyle karıştırılır. Alüminyum mineralleri çözünüp sodyum alüminat çözeltisine geçer. Demir ve titanyum oksitler katı kalır. İkinci adım berraklaştırmadır. Çözünmeyen kalıntı çöktürülüp çözeltiden ayrılır. Üçüncü adım çöktürmedir. Soğutulan çözeltiye alüminyum hidroksit kristali tohumlanır ve alüminyum hidroksit kristalleşir. Son adım kalsinasyon, yani yüksek sıcaklıkta kurutup kristal suyunu atma işlemidir. Alüminyum hidroksit döner fırınlarda ya da akışkan yataklı kalsinatörlerde çok yüksek sıcaklıkta ısıtılır, suyu uzaklaşır ve beyaz alümina tozu elde edilir.

Gibsitli boksit için düşük sıcaklıklı Bayer, diasporlu boksit için yüksek sıcaklıklı Bayer kullanılır. Bir rafinerinin hammadde kaynağını değiştirmesi bu yüzden basit bir satın alma kararı olmaz, ekipman uyumu gerektirir.

Süreç enerji yoğundur. NTNU'dan Safarian'ın çalışmasına göre alümina üretimi süreç türüne göre ton başına yaklaşık 7–21 GJ enerji tüketir. Bunun çoğu ısıl enerjidir, yani çözündürme için buhar ve kalsinasyon için ısı.

Bayer sürecinin en büyük sorunu kalıntısıdır. Boksitten çözünmeyen kısım, demir oksit yüzünden kırmızı renkli, kostik ve ince taneli bir çamur olarak kalır. Buna kırmızı çamur (bauxite residue) denir. NTNU'nun aktardığı hesapla tipik tropik boksitte bir ton alüminyum için zincirde yaklaşık 4 ton kırmızı çamur çıkar. Atığın depolandığı barajlar ve kurutma tesisleri rafinerinin sermaye harcaması içinde büyük bir kalemdir.

Riskin boyutu Macaristan'daki Ajka kazasıyla görüldü. 4 Ekim 2010'da Ajka alümina rafinerisinin kırmızı çamur barajı çöktü. Yaklaşık 1 milyon metreküp atık çevreye yayıldı, 10 kişi öldü ve yaklaşık 40 kilometrekarelik alan etkilendi.

Zincirin rakamları

Bayer süreciyle ilgili derlemelere ve NTNU'nun çalışmasına göre yaklaşık 0,91 ton alüminyum oksit elde etmek için 1,7 ile 3,3 ton arasında boksit gerekir. Bir ton alüminyuma çevrildiğinde bu aralık yaklaşık 3,7–7,3 ton boksite karşılık gelir, NTNU'nun tipik hesabı 6 tondur. Boksitin ton fiyatı bu yüzden alümina içeriğiyle birlikte okunur.

IAI verilerine göre dünya alümina üretimi 2025'te 144,98 milyon tona ulaştı. 2024'teki 137,88 milyon tona göre artış %5,1'dir. Çin'in payı yaklaşık %60–62'dir. IAI'ye göre Çin'in 2025 üretimi 88,3 milyon ton oldu ve yıllık bazda %8,3 arttı.

Kapasite tarafında Çin daha da baskındır. SunSirs'in Ocak 2026 değerlendirmesine göre Çin'in kurulu alümina kapasitesi 2025'te yaklaşık 108 milyon tona çıktı. 2025'te 8,3 milyon ton yeni kapasite eklendi ve bunun çoğu yılın ilk yarısında devreye girdi. Kurulu kapasitenin üretimin epey üstünde olması, fiyatın kolay toparlanamamasının ana nedenidir.

Boksitin en büyük üreticisi Gine'dir, ama Gine'de neredeyse hiç rafineri yoktur. Alüminanın en büyük üreticisi Çin'dir, ama Çin boksitinin büyük kısmını ithal eder. Avustralya hem boksit hem alümina üretir ve dünyanın başlıca alümina ihracatçısıdır. Endonezya ise 2020 tarihli madencilik kanununa dayanan ve Project Blue'ya göre 10 Haziran 2023'te başlayan ham boksit ihracat yasağıyla cevherini yurt içinde rafine etmeye yönelen ülkedir.

Fiyat nasıl oluşur

Alümina uzun yıllar yıllık sözleşmelerle ve alüminyum fiyatına endeksli olarak satıldı. Sözleşme fiyatı, LME alüminyum fiyatının belli bir yüzdesi olarak belirlenirdi. 2010'larda piyasa giderek kendi spot endekslerine geçti.

Batı'da iki referans öne çıkar. Birincisi Fastmarkets'in FOB Avustralya alümina endeksidir. FOB (free on board) fiyatı, ürünün ihracat limanında gemiye yüklenmiş hâlinin fiyatıdır, navlun alıcıya aittir. Fastmarkets bu endeksi Aralık 2017'de haftalıktan günlüğe çevirdi. İkincisi CRU'nun API (alumina price index) endeksidir. LME'nin alümina kontratı bu iki endeksin eşit ağırlıklı sepetine göre nakdi uzlaşır. Yani fiziki teslimat yoktur, vade sonunda fark nakit ödenir. Fastmarkets ve AL Circle'a göre endeks fiyatı 24 Nisan 2018'de ton başına 707,75 dolarla o güne kadarki rekorunu gördü.

Çin'de fiyatın merkezi Şanghay'dır. Şanghay Vadeli İşlemler Borsası (SHFE) alümina vadelisi 19 Haziran 2023'te işleme başladı. Dünyadaki ilk fiziki teslimatlı alümina vadelisidir. Kontrat, tescilli depolarda tutulan varantlarla, yani depo makbuzlarıyla teslim edilir. Yanında SMM ve Mysteel gibi veri şirketlerinin günlük spot değerlendirmeleri vardır. Çin iç fiyatları yuan cinsinden ve KDV dahil verilir. Bu yüzden FOB Avustralya fiyatıyla doğrudan kıyaslanamaz. Önce KDV'den arındırılıp dolara çevrilmesi, sonra navlun ve ithalat masraflarıyla düzeltilmesi gerekir. Varsayımsal bir örnek adımları gösterir. KDV oranı %13 ve kur dolar başına 7,1 yuan kabul edilsin. Eylül 2025'teki 3.113 yuanlık SMM ortalaması KDV'den arındırılınca 3.113 / 1,13 ≈ 2.755 yuan eder. Bu tutar 2.755 / 7,1 ≈ 388 dolardır. FOB Avustralya fiyatıyla kıyas için bu rakamdan Avustralya'dan Çin'e navlun ve ithalat masrafları da düşülür. Kalan tutar FOB fiyatının üzerindeyse ithalat penceresi açılır.

Fiyatın oluşumu iki maliyete dayanır. Alt sınırı rafinerilerin maliyet eğrisi belirler. Maliyetin büyük kalemleri boksit, kostik soda ve enerjidir. Üst sınırı ise izabehanenin ödeme gücü belirler. Alümina pahalandıkça izabehanenin marjı daralır. Bu iki sınır arasında fiyatı arz şokları oynatır. 2024 sonbaharında EGA'nın Gine sevkiyatlarının durması ve Çin'deki boksit kaygısı bunun yakın örneğidir.

Döngünün ne kadar sert olabileceğini 2024–2025 gösterdi. Fastmarkets endeksi Ekim 2024'te ton başına 709 doları aştı (Alümina, rekor fiyatlar). Çin'de vadeliler Eylül-Aralık 2024 arasında üst üste rekor tazeledi, EGA'nın Gine'deki sevkiyatları gümrükte durmuştu (Alüminyum, hammadde sıkıntısı). Dragonomi arşivindeki 6 Mart 2025 tarihli piyasa notuna göre Çin iç fiyatı 2024 sonunda ton başına 6.000 yuana kadar çıkmıştı ve Mart 2025'te 3.500 yuan civarına indi (Alümina, fiyat seyri). Aynı not, Çin üretiminin 2025'te 4,5 milyon ton artışla 86 milyon tona çıkabileceğini öngörüyordu. Gerçekleşen IAI rakamı 88,3 milyon tonla bu öngörünün de üstünde kaldı.

Gine'de ruhsat, rafineri şartı ve ihracat sinyali

Reuters'ın Gine Madenler Bakanlığı listesine dayanan verisine göre Gine'nin boksit ihracatı 2025'te %25 artarak 182,8 milyon tona çıktı. Reuters'a göre sevkiyatın %74'ü Çin'e gitti. Bu oran, Çin gümrüğünün verdiği ve Gine'nin Çin ithalatındaki payını gösteren %74,3 ile karıştırılmamalıdır. İki oranın paydası farklıdır. İhracatçı dağılımı yaygın bir algıyı düzeltir. Gine boksiti çoğu zaman Batılı madencilerin işi gibi anlatılır. Oysa bakanlık listesindeki en büyük tek şirket 22,1 milyon tonla Çinli Chalco oldu. Rio Tinto ve Alcoa'nın ortak olduğu CBG 17,4 milyon tonda kaldı. SMB tüzel kişisi ile AGB2A/SDM ortak girişimi ayrı ayrı 17,0 milyon ton sevk etti.

SMB rakamı dikkat ister. AL Circle ve Mining Technology'ye göre SMB-Winning konsorsiyumuna bağlı şirketler yalnızca 2025'in ilk çeyreğinde 18,4 milyon ton sevk etti, yıllık bazda %41 artış. Bu sayı konsorsiyumun tüm şirketlerini kapsar, bakanlık listesindeki 17,0 milyon ton ise tek tüzel kişiyi. İki seri farklı tanımlıdır ve toplanmaz. Aynı derlemeye göre Çin kontrollü şirketler Gine limanlarından yapılan sevkiyatın %60'ından fazlasını yönetiyor.

SMB, Chalco'nun Boffa projesi ve Hongqiao bağlantılı yapılar Gine-Çin hattının ana taşıyıcılarıdır.

14 Mayıs 2025'te Gine, Axis Minérales dahil 40'tan fazla şirketin ruhsatını iptal etti ve 129 arama iznini kaldırdı. AL Circle ve SMM'ye göre yıllık 10 milyon tonun üzerinde boksit kapasitesi askıya alındı. Beklenenin aksine iptaller arzı daraltmadı. Hacim CBG, SMB ve devlet şirketi Nimba Mining gibi oyunculara kaydı ve yıllık ihracat yine de rekor kırdı.

En çarpıcı örnek Emirates Global Aluminium'dur (EGA). EGA'nın Boké bölgesindeki GAC madeni yıllık 11,9 milyon ton kapasiteli, yaklaşık 690 kilometrekarelik ve yaklaşık 400 milyon ton kaynağa sahip bir sahaydı. Sevkiyatlar Ekim 2024'ten itibaren durdu. Mining Weekly'ye göre Gine Ağustos 2025 başında cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle GAC'nin imtiyazını iptal etti. Gerekçe, EGA'nın Gine'de alümina rafinerisi kurma taahhüdünü yerine getirmemesiydi. Varlık devlet şirketi Nimba Mining'e devredildi. Vaka, Gine'de "rafineri yükümlülüğünün" kâğıt üzerinde kalmadığını gösterdi. EGA açısından sonuç, BAE'deki rafinerisinin boksit tedarikinin sarsılması oldu.

Gine sevkiyatının bir de mevsimsel boyutu vardır. Yağmur mevsiminde madenlerden limanlara taşıma ve yükleme yavaşlar, mevsim bitince hacim yeniden artar. Dragonomi'nin Ocak 2025 notu, yağmur mevsiminin sona ermesiyle Gine'den boksit sevkiyatlarının artacağını aktarıyordu (Alüminyum, alümina arzı). Aylık ihracat verisi okunurken bu yüzden önceki ayla değil, önceki yılın aynı ayıyla kıyas yapmak daha sağlıklıdır.

18 Mart 2026'da Reuters'ın aktardığına göre Gine Madenler Bakanı Bouna Sylla, boksit üretimi ve ihracatının madenlerin fizibilite çalışmalarındaki seviyelere çekileceğini ve Nisan başına kadar bir sınırlama getirileceğini söyledi. AL Circle'ın aktardığı piyasa tahminleri yıllık ihracatta yaklaşık 30 milyon tonluk bir kesintiye işaret ediyordu. Bu, 2025'teki 182,8 milyon tonun yaklaşık %16'sıdır. 18 Mart 2026 itibarıyla bakan bir sinyal vermiştir, kesinleşmiş bir kota yoktur. Kapsam ve etkilenecek şirketler belli değildir.

Boksit fiyatı, endeks ve navlun

Boksit uzun süre büyük ölçüde alıcı ile satıcı arasındaki ikili sözleşmelerle fiyatlandı. Alümina endeksleri 2010'lardan beri varken boksitte SMM ve CM Group gibi veri şirketlerinin değerlendirmeleri vardı, ama yaygın kabul gören tek bir referans oluşmamıştı. S&P Global Platts 8 Ocak 2026'da haftalık iki değerlendirme başlattı. Biri CIF Çin (Yantai teslim) fiyatıdır, diğeri FOB Gine (Kamsar limanı) fiyatıdır. CIF (cost, insurance, freight) fiyatına navlun ve sigorta dahildir. CIF Çin değerlendirmesi düşük sıcaklıklı rafinerilere uygun boksiti, önerilen %45 Al2O3 ve %3 SiO2 standardıyla tanımlar. İki fiyat arasındaki fark, kabaca Gine'den Çin'e navlun ve sigorta maliyetidir.

Fiyatın son iki yıldaki yolu sert oldu. SMM, AL Circle ve Breakwave Advisors verilerine göre Gine boksitinin CIF Çin fiyatı 2024 sonunda ton başına yaklaşık 105 dolardı ve Ocak 2025'te yaklaşık 115 dolara çıktı. 2025'in üçüncü çeyreğinde ortalama 70,57 dolara indi, bu çeyreklik bazda %17,4 düşüştü. Kasım 2025'te CIF Shandong fiyatı (%45 Al2O3, %3 SiO2) kuru ton başına 71,5 dolardı. Ocak ile Kasım 2025 arasında düşüş yaklaşık %38'dir. 2024'ün "boksit sıkıntısı" anlatısı bir yıl içinde arz fazlasına döndü.

Düşüşün öncesinde dikkat çekici bir eşik aşılmıştı. Australian Financial Review'un CM Group'a dayandırdığı habere göre standart Gine boksitinin referans fiyatı 2024'te ton başına 112 dolara çıktı ve Singapur demir cevheri vadelisini (104,80 dolar) tarihte ilk kez geçti (Alüminyum, boksit pazarı). İkisi de büyük ölçüde Capesize gemilerle taşındığı için kıyas anlamlıdır.

Boksit hattı kuru dökme yük piyasasının büyük kalemlerinden biri hâline geldi. Drewry'nin Hellenic Shipping News'te aktarılan analizine göre Gine-Çin boksit ticareti 2025'te Capesize talebinden büyük pay aldı. Bir Gine-Çin seferi, gidiş ve dönüşle bir Capesize gemisini yaklaşık 100 gün meşgul eder. Breakwave Advisors verilerine göre Capesize zaman çarteri ortalaması (C5TC) Ocak 2025'te günlük 10.150 dolar, Şubat'ta 7.936 dolar, Mart'ta 20.796 dolardı. Gine'nin ihracatı kısması bu nedenle boksit fiyatıyla birlikte Capesize navlununu da etkileyebilir.

Çin tarafındaki rakamlar ayrı okunur. Çin Gümrük İdaresi (GACC) verilerine göre Çin'in resmi boksit ithalatı 2025'te %26,4 artarak 200,5 milyon tonla rekor kırdı. Gine'den gelen miktar 149 milyon tondu ve toplamın %74,3'ünü oluşturdu. Avustralya'dan ithalat %6,4 düşüşle 37,35 milyon tona geriledi. Ana akım dışı kaynaklar %63,8 artışla 14,2 milyon tona çıktı. Çin'in boksitte ithalata bağımlılığı %70–75 aralığındadır.

Çin'de arz fazlası ve maliyet eğrisi

2024'ün fiyat zirvesi Çin'de bir yatırım dalgasını tetikledi. Dragonomi'nin Ocak 2025 notu, Çin'de 100 milyon tonun üzerindeki mevcut kapasiteye o yıl 10 milyon ton yeni kapasite ekleneceğini aktarıyordu (Alüminyum, alümina arzı). Reuters'a göre Chinalco (Chalco'nun ana şirketi) Mart 2025'te yurt içi piyasanın 2025'te fazlaya döneceğini ve planlanan yaklaşık 10,3 milyon tonluk yeni kapasite bulunduğunu söyledi.

SMM'ye göre Mart 2025 sonunda Çin'in metalürjik alümina mevcut kapasitesi yaklaşık 105,02 milyon tondu ve işletme oranı %84,64'tü. Bu piyasada kapasite kullanım oranı, fiyatın zarar eşiğine ne kadar yaklaştığını gösteren değişkendir. Oran yüksek kaldıkça fiyat maliyet eğrisinin içine doğru iner. SMM'ye göre oran %84'ün üzerindeyken fiyat Nisan 2025'te ton başına 2.870 yuana düştü. Bu oran Mart 2025 verisidir, okurun güncel oranı SMM ya da Mysteel'in aylık yayınlarından izlemesi gerekir.

Maliyet eğrisinin en altında yerli, ucuz boksite erişen rafineriler durur. SMM'nin 2025 fiyatlarına göre Çin'in yerli boksiti bölgeye göre çok farklı fiyatlanır.

Guangxi boksitinin alümina içeriği en düşüktür, ama Al/Si oranı en iyidir ve fiyatı en ucuzdur. Rafineri için silika cezası, alümina içeriğindeki birkaç puanlık farktan daha pahalıdır. SMM'nin Nisan 2025 tespitine göre 2025 başında Guizhou ve Guangxi'de yerli boksit kullanan rafineriler dışında Çin'deki rafinerilerin tamamı zarardaydı. SMM'nin derlediği kaynaklara göre 2025'in ilk çeyreğinde rafinerilerin %80'inden fazlası kârsızdı. Eğrinin üst ucunda ithal boksitle çalışan sahil rafinerileri bulunur ve marjinal üretici bunlardır.

Ocak 2026'daki çağrısında Alcoa yönetimi, Çin rafinerilerinin yaklaşık %60'ının mevcut fiyatlarda zorlandığını söyledi (AA, dördüncü çeyrek telekonferansı). Aynı çağrıda Çin hükümetinin büyük ölçekli üretim kesintisini caydırdığı belirtildi. Kesinti yükü Çin dışına kayıyor, Rio Tinto'nun Yarwun kararı aşağıda anlatılıyor. Alcoa'nın Kwinana rafinerisi ise fiyat zirvesinden önce, Haziran 2024'te durmuştu ve 2025 fazlasına verilmiş bir yanıt sayılmaz.

Pekin politika yoluyla yanıt verdi. Reuters'a göre Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı'nın (MIIT) Mart 2025'te yayımladığı 2025-2027 alüminyum sanayi planı, hava kirliliği yoğun bölgelerde yeni alümina tesisini yasakladı. Yeni projelerin "prensipte" yeterli boksit kaynağını kontrol etmesi şart koşuldu. Plan, yerli boksit kaynaklarını 2027'ye kadar %3–5 artırmayı ve geri dönüşüm alüminyumunu 15 milyon tonun üzerine çıkarmayı hedefliyor. Boksit güvencesi şartı, Çin'de ithal boksite dayanan, entegre olmayan sahil rafinerisi modelinin yeni yatırımlar için kapanması anlamına gelir. Şart, Pekin'in yerli ikame çizgisiyle uyumludur.

Çin'in ticaret yönü, Endonezya ve SHFE teslimatı

Çin tarihsel olarak net alümina ithalatçısıydı. GACC verilerinin Mysteel ve SMM aktarımına göre bu yön 2025'te çevrildi. Alümina ihracatı 2025'te yıllık bazda %43 arttı, Ocak-Ağustos döneminde artış %59'du. İthalat %15,6 düşüşle 1,2 milyon tona indi. Başlıca kaynaklar Avustralya (495 bin ton), Endonezya (310 bin ton) ve Vietnam'dı (209 bin ton). Çin yılı 1,35 milyon ton net ihracatla kapattı.

Yön kalıcı değildir. SMM'ye göre Ekim 2025'te iç fiyat ithal paritesinin üzerine çıkınca ithalat bir ayda %215 sıçradı ve Çin o ay yeniden net ithalatçı oldu. Pencereyi Çin iç spot fiyatı ile FOB Avustralya fiyatı arasındaki makas, kur, navlun ve KDV belirler. Çin'in ihracat vergi iadesi politikası da hesaba girer.

Batı fiyatı da sert geriledi. Fastmarkets'e göre FOB Avustralya endeksi Ocak ortası ile 5 Şubat 2026 arasında ton başına 381,16–385,50 dolar bandında kaldı. 9 Şubat 2026'da 370,60 dolara indi. 13 Mart 2026'da ise düzeltilmiş değerle 301,47 dolardı. Bu, beş haftada yaklaşık %19'luk ek bir düşüştür. Fiyat, Ekim 2024'te aşılan 709 dolar seviyesinin de yaklaşık %57 altındadır. 709 dolar Dragonomi notundaki Ekim 2024 seviyesidir, endeksin 2024 içindeki en yüksek değeri olarak okunmamalıdır. SMM'nin işlem kayıtlarına göre 4 Mart 2026'da 30 bin tonluk partiler FOB Batı Avustralya 305 dolar, FOB Doğu Avustralya 303 dolar ve FOB Endonezya 312 dolardan el değiştirdi. Analistler FOB Avustralya'da 300 dolar eşiğini, yüksek maliyetli Batılı rafinerilerin başabaş noktasına yakın bir taban olarak izliyor. 18 Mart 2026 itibarıyla fiyat bu eşiğin hemen üzerindedir.

Endonezya bu ticaretin yeni düğümüdür. S&P Global'in Temmuz 2025 analizine göre Endonezya'nın alümina kapasitesi 2025'te yıllık yaklaşık 9 milyon tona çıkıyor. Üç yeni 1 milyon tonluk tesis 2025'te devreye alınıyor. Bunlar Inalum-Antam ortaklığının Mempawah rafinerisi, Hangzhou Jinjiang'ın PT Borneo Alumindo Prima'sı ve Nanshan'ın Bintan tesisinin üçüncü fazıdır. S&P Global bu arzın 2025'in üçüncü çeyreğinde alümina fiyatını bastıracağını yazdı. GACC verilerine göre Endonezya hem Çin'in ikinci büyük alümina ithalat kaynağı hem de ikinci büyük ihracat varış noktasıdır. Ham boksit yasağının ardından kurulan tesislerin çoğunda Çin sermayesi vardır, yani yüklemeyi fiilen Çinli ortakların planları belirler.

SHFE vadelisinin kendi fiziki yapısı vardır. SMM'ye göre Chalco Logistics'in grup teslim merkezi 150 bin ton alümina ve 50 bin ton alüminyum depolama kapasitesine sahiptir. İzleyen rakamlar Temmuz 2025 tarihli bir örnektir, güncel stok değildir. Tescilli varant stokları o ay 200 bin tonu aştı. SMM'nin aynı dönem için verdiği kısmi bölgesel dökümde Shandong ve Henan'da varant stoku sıfırdı, Guangxi'de 1,2 bin ton, Xinjiang'da 24,3 bin ton vardı. Döküm toplamın yalnızca yaklaşık %13'ünü açıklar, kalan stokun yeri bu veride görünmez. Verilen rakamlar yalnızca teslim edilebilir ürünün büyük alıcılardan uzak noktalarda da birikebileceğine işaret eder. Böyle bir durumda taşıma arbitrajı (cash and carry) açılır. Bir tüccar spot piyasadan alümina alır, depoya koyup varant çıkarır ve vadeli kontratta teslim eder. Vadeli fiyat spot fiyat artı depolama ve finansman maliyetini aştıkça işlem kârlıdır. SMM bu pencerenin Temmuz 2025'te açık kaldığını yazdı.

Şirket rakamları nasıl okunur

Alümina şirketlerinin rakamlarında en sık hata, dönem etiketini ve grup içi tüketimi gözden kaçırmaktır. Aşağıdaki tablo her şirketin 18 Mart 2026 öncesinde açıklanan verisini kendi dönem etiketiyle gösterir. Mt milyon ton, kt bin ton anlamına gelir.

Alcoa

Alcoa'nın 22 Ocak 2026'da açıkladığı ve aynı gün telekonferansla anlattığı 4Ç25 sonuçlarına göre alümina üretimi çeyreklik bazda %1 artışla 2,48 milyon ton oldu. Gerçekleşen ortalama alümina fiyatı ton başına 341 dolar, üçüncü taraflara alümina satış geliri 1,2 milyar dolardı. Alcoa segmentlerini vergi sonrası faaliyet kârıyla değil, segment düzeltilmiş FAVÖK'üyle raporlar. Alümina segmentinin düzeltilmiş FAVÖK'ü çeyreklik bazda 36 milyon dolar düştü.

Fiyat düşüşünün daha az fark edilen izi bilançodadır. Şirketin 2025 yıllık faaliyet raporuna (10-K) göre alümina raporlama biriminde 144 milyon dolarlık nakit dışı şerefiye değer düşüklüğü kaydedildi ve birimin şerefiyesi sıfırlandı. Gerekçeler düşen alümina fiyatları, Avustralya'da maden taşıma ve rehabilitasyon yatırımlarının artması ve iskonto oranının yükselmesiydi.

2026 rehberliğinde de bir ayrıntı vardır. Sevkiyat rehberliği 11,8–12,0 milyon ton, üretim rehberliği 9,7–9,9 milyon tondur. Aradaki yaklaşık 2,1 milyon ton, Alcoa'nın dışarıdan alıp sattığı alüminadır. Bu hacmin kazancı rafineri marjı değil, ticaret marjıdır. Şirket 2026'nın ilk çeyreğinde alümina segmentinde yaklaşık 30 milyon dolarlık olumsuz etki bekliyor.

WA EPA kayıtlarına göre Ocak 2026 itibarıyla iki öneri hâlâ incelemededir. Biri Pinjarra rafinerisinin kapasitesini yıllık 5,0 milyon tondan 5,25 milyon tona çıkarmak, diğeri Huntly madeninden üçüncü taraflara yıllık 2,5 milyon ton boksit ihraç etmektir. Rafineri şirketlerinde alüminanın değeri sonunda serbest nakit akışı üzerinden okunur.

Rio Tinto

Rio Tinto'nun 2025 dördüncü çeyrek faaliyet değerlendirmesine göre boksit üretimi 62,4 milyon tonla rekor kırdı. Şirketin payına düşen alümina üretimi %4 artışla 7.593 bin ton oldu. Aynı açıklamada Yarwun rafinerisinin üretimini Ekim 2026'dan itibaren %40 azaltıp ömrünü 2035'e uzatma planı da yer aldı. QAL rafinerisi, katılım anlaşmasının Aralık 2024'te sona ermesiyle iki yıllık bir fason üretim (tolling) düzeniyle tamamen Rio Tinto adına çalışıyor. CBG'nin Sangarédi madeni yıllık 18,5 milyon tona genişliyor.

South32

Şirketin mali yılı Temmuz-Haziran dönemidir. HY26 etiketi Temmuz-Aralık 2025 dönemini anlatır, takvim yılı 2026'yı değil. Bu dönemde Batı Avustralya'daki Worsley rafinerisinin satılabilir üretimi %2 artışla 1.893 bin ton oldu. Brezilya'daki Alumar rekor üretim yaptı.

Chalco

Mysteel'e göre Chalco 2025'in ilk yarısında 8,6 milyon ton metalürjik alümina üretti, yıllık bazda %4,88 artış. Bunun %38,6'sı dışarıya satıldı, geri kalan yaklaşık %61'i grubun kendi izabehanelerine gitti. Şirketin açıkladığı üretim verisine göre 2025 üçüncü çeyreğinde metalürjik alümina üretimi 4,44 milyon tondu. Bu yapıda alümina fiyatının düşüşü grup içinde yer değiştirir. 2025 yıllık sonuçları 18 Mart 2026 itibarıyla henüz açıklanmamıştır. Dragonomi'nin Mayıs 2025 tarihli notu, kendi boksit kaynaklarının Chalco'da maliyet baskısını nasıl sınırladığını anlatır (Chalco, entegrasyon hamleleri).

China Hongqiao

Şirketin 2025 ilk yarı sonuçlarına göre alümina satış hacmi %15,6 artışla 6,368 milyon ton, ortalama satış fiyatı %10,3 artışla ton başına 3.242 yuan oldu. Alümina birim maliyeti ise ton başına 116,4 yuan arttı. SMM'nin aktardığına göre şirketin alümina kapasitesi Aralık 2025 itibarıyla yıllık 16,5 milyon tondur. Bunun 2 milyon tonu Endonezya'daki, şirketin %61 pay sahibi olduğu WHW rafinerisindedir. Hongqiao alüminada kendine yeterlidir ve fazlasını dışarı satar, fiyat düştüğünde bu yan gelir küçülür, izabe marjı genişler. Chalco'da olduğu gibi alümina fiyatının düşüşü burada da büyük ölçüde grup içinde yer değiştirir.