Termal kömür — Q5500 referanslı fiyatlanma

Termal kömür (İngilizce thermal coal ya da steam coal, Türkçede buhar kömürü ya da enerji kömürü), santral kazanlarında elektrik ve proses ısısı için buhar üretmek amacıyla yakılan kömürdür. Koklaşabilir kömür sınıfına girmeyen, ağırlıkla alt bitümlü ve bitümlü kömürden oluşan, linyitten antrasite uzanabilen geniş bir aileyi kapsar. IEA'nın Aralık 2025 tahminine göre küresel kömür ticaretinin yaklaşık dörtte üçü termal kömürdür ve Çin elektriğinin ana yakıtı hâlâ budur. Dragonomi rapor özetlerinde en çok Qinhuangdao limanındaki 5.500 kcal fiyatı, Çin'in kömür ithalatı, santral şirketlerinin yakıt maliyeti ve Morgan Stanley ya da JP Morgan gibi bankaların kömür görünümleri bağlamında geçer.

Kullanım amacına göre tanımlanan kömür

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) buhar kömürünü, esas olarak kazanlarda elektrik ya da proses ısısı için buhar üretmek amacıyla yakılan kömür diye tanımlar. Koklaşabilir yani metalurjik sınıfa girmeyen bütün kömürler bu tanımın içindedir, santralde yakılan antrasit de buna dahildir. Termal kömür bu yüzden jeolojik bir tür değil, kullanım amacına göre çizilmiş bir kategoridir.

Jeolojide kömür rank, yani kömürleşme derecesiyle sınıflanır. EIA'nın sıralaması linyit, alt bitümlü, bitümlü kömür ve antrasittir, ölçütler sabit karbon, uçucu madde, ısıl değer ve topaklanmadır. Termal kömür piyasası ise rank adıyla değil, bir tonun verdiği ısı ile taşıdığı kül, nem ve kükürtle konuşur. Fiyat referanslarının "Newcastle 6.000" ya da "Qinhuangdao 5.500" gibi kcal/kg değeriyle anılması bundandır.

Koklaşabilir kömür ile ayrım da buradan çıkar. Koklaşabilir kömürden ısıtıldığında sert bir koka dönüşmesi, termal kömürden ise kazanda verimli ve temiz yanması beklenir. İki ürünün fiyatı, alıcısı ve vadeli kontratı ayrıdır.

Çince kaynaklarda termal kömür dongli mei, harfiyen "güç kömürü" diye geçer. China Shenhua'nın Ocak 2026 tarihli işlem belgesindeki sözlük bu terimi yakılarak güç ve enerji üretmek için kullanılan ticari kömür diye tanımlar. Bunun santrallere giden kısmına elektrik kömürü denir. Türkçe çevirilerdeki "dinamik kömür" kelime kelime çeviridir ve yanıltıcıdır.

Talebin ağırlığı santrallerdedir. IEA'nın hesabıyla Çin'de kömürlü santraller termal kömür talebinin yaklaşık %73'ünü, toplam kömür talebinin yaklaşık %62'sini oluşturur. Kalan talep sanayi kazanlarından, çimentodan, ısıtmadan ve kömür kimyasından gelir. IEA, yenilenebilir kaynakların 2025'te Çin elektrik talebinin yaklaşık %35'ini karşılayacağını tahmin etti, kömürlü santraller ise sistemin marjinal ve yedek tedarikçisi olarak kalıyor. Çinli şirketlerin "termik santral" filosu gazı da kapsar. Huadian Power'ın 2025 ortasındaki 77,4 gigavatlık kurulu gücünün 20 gigavatı gazlıydı.

Isıl değer ve kalori sınıfları

Termal kömürün temel ölçüsü ısıl değer, yani bir kilogram kömürün yandığında verdiği ısıdır ve kcal/kg ile ifade edilir. Dragonomi bültenlerindeki "5500 kalorili kömür" de kilogram başına 5.500 kilokalori demektir.

Isıl değer ölçüm bazına göre değişir. "As received", yani alındığı gibi bazı, kömürün taşıdığı toplam nemi hesaba katar. GAR (gross as received) yanma sırasında oluşan su buharının yoğuşma ısısını da sayar, NAR (net as received) saymaz. Aynı kömürün NAR değeri bu yüzden GAR değerinden düşüktür. Qinhuangdao, Newcastle ve Avrupa'nın ARA (Amsterdam-Rotterdam-Antwerp) referansları NAR bazlıdır, Endonezya kömürü ise 4.200 GAR ya da 5.900 GAR gibi brüt değerlerle kote edilir. IEA fiyat analizinde 4.200 kcal/kg altını düşük, 4.200-5.700 arasını orta, 5.700 üstünü yüksek kalori sayar. Qinhuangdao 5.500 orta, Newcastle 6.000 yüksek kalori sınıfındadır.

Çin istatistiklerinde bir ölçü daha vardır. Standart kömür (biaozhun mei, tce), ısıl değeri 7.000 kcal/kg kabul edilen hesap birimidir. Huaneng Power International'ın ağırlıkla kömürlü yurt içi termik üniteleri 2024'te şebekeye verdikleri her kilovatsaat için 293,90 gram standart kömür yaktı. 293,90 gram 7.000 kcal/kg ile çarpılınca kilovatsaat başına yaklaşık 2.057 kcal çıkar. Bir kilovatsaat 860 kcal ettiğinden verim 860 ÷ 2.057, yani yaklaşık %41,8'dir. Aynı ısı 5.500 kcal'lik kömürle 2.057 ÷ 5.500 = 0,374 kg kömür ister.

Fiyat ısıl değerle doğru orantılı artmaz. Çin Ulusal İstatistik Bürosu'nun (NBS) on günlük dolaşım fiyatı bülteninde 21-31 Aralık 2025'te 4.500 kcal sıradan karışık kömürün tonu 495,0 yuandı. "Shanxi karışık" adlı 5.000 kcal kömür 594,3 yuan, "Shanxi seçkin karışık" adlı 5.500 kcal kömür 697,7 yuandı. Kilokalori başına fiyat sırasıyla 0,110, 0,119 ve 0,127 yuandır. 4.500 kcal kömür %18 az enerji taşır ama %29 daha ucuzdur (495,0 ÷ 697,7 = 0,71). Düşük kalorili kömür aynı enerji için daha fazla taşıma, depolama ve kazan kapasitesi tükettiği için iskonto ısıl değer farkından hızlı büyür.

Deniz aşırı piyasada prim daha belirgindir. IEA'ya göre Pasifik havzasında Ocak-Ağustos 2025'te yüksek kalorili kömür ortalama ton başına 104 dolar, orta kalorili 71, düşük kalorili 45 dolardı. Bant ortalamaları kalorileri karıştırdığı için tek tek serilere bakılır. IEA'nın Argus verisine göre 2025'te Newcastle FOB 6.000 ortalaması 104 dolar, Güney Çin CFR 5.500 ortalaması 83 dolardı. 6.000 kcal kömür %9 fazla enerji taşır (6.000 ÷ 5.500 = 1,09), ama navlun dahil Güney Çin fiyatına göre bile yaklaşık %25 prim alır (104 ÷ 83 = 1,25). Prim, Japonya, Kore ve Tayvan santrallerinin yüksek kalorili, düşük küllü kömüre göre tasarlanmasından gelir. Çin ve Endonezya'daki harmanlama primi aşındırır.

Qinhuangdao 5.500 kcal (Q5500) referans fiyatı

Q5500 (QHD 5500, CCI 5500 ya da bültenlerdeki adıyla "5500 kalorili kömür"), Qinhuangdao limanında gemiye yüklenen 5.500 kcal/kg NAR termal kömürün ton fiyatıdır. Bir ürün değil, bir fiyat referansıdır. Fiyat FOB, yani gemiye yükleme noktasında teslim bazında, yuan cinsinden ve KDV dahil açıklanır. Uluslararası serilerde geçen CFR (maliyet ve navlun) alıcının limanına kadar taşımayı, CIF ayrıca sigortayı da içerir. Q5500, Çin iç kömür piyasasının ana göstergesi ve uzun vadeli sözleşme formülünün çıpasıdır.

Neden Qinhuangdao

Çin kömürü ağırlıkla kuzeybatıda çıkar, tüketimin büyük kısmı doğu ve güney kıyısındadır. China Shenhua'nın aktardığı sektör verisine göre 2024'te İç Moğolistan, Shanxi, Shaanxi ve Xinjiang ham kömür üretiminin %81,7'sini sağladı. Bu kömür demiryoluyla Bohai kıyısındaki kuzey limanlarına (Qinhuangdao, Caofeidian, Jingtang, Huanghua, Tianjin) iner, oradan gemiyle kıyı santrallerine gider. Shanxi'yi Qinhuangdao'ya bağlayan Daqin hattı 2025'te 390,04 milyon ton taşıdı. Liman fiyatı iç arzın kıyı talebi ve ithal kömürle buluştuğu noktadır.

Spesifikasyon ve yayıncılar

S&P Global'in 2014 tarihli metodoloji özetine göre CCI 5500 endeksi tipik olarak %0,8 kükürt, %18 kül, %10 toplam nem ve %28 uçucu madde içeren kömürü esas alır. 5.300-5.700 kcal/kg arasındaki kargolar ile Caofeidian, Huanghua, Jingtang ve Tianjin yüklemeleri standarda normalize edilir. Yükleme penceresi 3-30 gündür.

Tek bir Q5500 fiyatı yoktur. CCI endeksini Fenwei'nin China Coal Resource (Sxcoal) platformu hesaplar, Dragonomi yazılarındaki "Çin Kömür Kaynağı" budur. BSPI (Bohai çevresi termal kömür endeksi) Qinhuangdao Kömür Ağı'nın, NCEI (ulusal kömür bileşik fiyat endeksi) Ulusal Kömür Borsası'nın (NCEx) serisidir. CCTD endeksini Çin Kömür Taşıma ve Dağıtım Derneği (CCTD) yayımlar. Çin Elektrik Konseyi'nin (CEC) CECI endeksi ise santrallerin alım fiyatını ölçer. NBS'nin on günlük bülteni ayrı bir dolaşım fiyatıdır ve 31 ildeki yaklaşık 2.000 toptancı ve bayiden toplanır. Seri adındaki Shanxi kaliteyi anlatır, fiyat ne maden başı ne de liman FOB fiyatıdır.

2025'te ve 2026 başında fiyat

SunSirs verilerine göre Qinhuangdao 5.500 kcal fiyatı 2025'te haziran sonunda ton başına 617 yuanla dibi gördü, kasımda 830 yuanla zirve yaptı. Ocak-Kasım ortalaması 699 yuandı, yıllık bazda %18,7 düşük. Toparlanmayı arz politikası getirdi. Ulusal Enerji İdaresi (NEA) Temmuz 2025'te sekiz eyalette aşırı üretim denetimi başlattı. CCA'nın The Coal Hub'daki haftalık özetlerine göre denetimler 20 Temmuz'da başladı ve Dongsheng'de yıllık 90 milyon ton kapasiteli 26 maden 27 Ağustos'ta durduruldu. Kasım ortasında yıllık kotasını tüketen madenler arzı sınırlarken fiyat 830 yuana çıktı. Sonra denetimler gevşedi, İç Moğolistan'ın günlük üretimi bir ayda 2,4 milyon tondan 2,8 milyon tona çıktı, dokuz büyük limanın stoku aralık ortasında 28,90 milyon tona yükseldi ve fiyat geriledi.

8 Şubat 2026 itibarıyla en güncel veriler Ocak boyunca hafif bir gevşemeyi gösteriyor. CCA'nın 2 Şubat 2026 özetinde Qinhuangdao 5.500 NAR spot fiyatı ton başına 100 doların altındaydı, aralık ortasında 110 dolardı. NBS'nin 4 Şubat bülteninde "Shanxi seçkin karışık" 5.500 kcal kömür 21-31 Ocak'ta ton başına 692,7 yuandı, önceki on güne göre %1,4 düşük.

Ham kömür ve ticari kömür

Ham kömür (run-of-mine ya da ROM), madenden çıktığı hâliyle, kayaç ve kil taşı parçalarıyla birlikte tartılan kömürdür. Ticari kömür (saleable coal) ise eleme ya da yıkamadan geçmiş, satışa hazır üründür. Shenhua'nın sözlüğü yıkama işlemini, kömürün kayaç safsızlıklarından ayrılıp tek tip kaliteli bir ürüne işlenmesi diye tanımlar.

Çin'in ulusal üretim istatistiği ham kömür üzerinden tutulur. NBS verisi yıllık ana faaliyet geliri 20 milyon yuan ve üzerindeki "ölçek üstü" işletmeleri kapsar. Küme her yıl değiştiği için NBS büyümeyi iki yılın aynı işletme kümesiyle hesaplar. NBS 20 Ocak 2026'da 2025 üretimini 4,83 milyar ton, artışı %1,2 olarak açıkladı. Ocak 2025'te yayımlanan 4,76 milyar tonluk 2024 düzeyine bölünce artış %1,5, Şubat 2025 istatistik bültenindeki 4,78 milyar tona bölünce %1,0 çıkar. Şirket raporları da 2024 için bu iki sürümden birini kullanır. IEA'nın 2025 tahmini ise 4,73 milyar tondur.

Madencinin bazı maliyetleri ham kömür tonajına bağlıdır. China Coal Energy'nin 2024 verilerine göre iş güvenliği fonu yer altında ton başına 15-50, açık ocakta 5 yuan, bakım fonu 6-8 yuan olarak ham kömürden ayrılır. Kaynak vergisi satış bedelinin %2-10'u, KDV %13'tür.

Ticari kömürün de kademeleri vardır. Shaanxi Coal'un 2024 satışlarında, yalnızca eleme ve seçmeden geçen ham-seçilmiş kömür 207,43 milyon ton ve ton başına 553,81 yuandı. Yıkanmış kömür ise 50,99 milyon ton ve 591,76 yuandı. Yıkamanın fiyata kattığı fark yaklaşık 38 yuandır.

"Satış hacmi" ile "üretim" de aynı şey değildir. Çinli madenciler maden çevresinden, demiryolu boyunca ve ithalattan aldıkları kömürü de satar. China Shenhua 2024'te 327,1 milyon ton ticari kömür üretti, 459,3 milyon ton sattı. China Coal Energy'nin 2024'te sattığı 284,83 milyon tonun yalnızca 137,63 milyon tonu kendi üretimiydi, 141,83 milyon tonu ticaret kömürüydü. Shaanxi Coal'da kendi kömürünün brüt marjı %56,80, 98,26 milyon tonluk ticaret kömürününki %1,45'ti, yani satış hacminin %38'i neredeyse marjsızdı.

Uzun vadeli sözleşme sistemi nasıl işler

Çin'de termal kömürün büyük kısmı uzun vadeli sözleşme sistemiyle satılır, piyasa dilindeki adı changxie'dir. Sözleşmeler kömür üreticileriyle elektrik ve ısıtma şirketleri arasında imzalanır. Çerçeveyi Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC) her yıl sonuna doğru yayımladığı bildirimle çizer. Miktar asgari oranlarla zorunlu tutulur, fiyat bir formülle belirlenir.

Liman sözleşmesinde 5.500 kcal teslim kömür için baz fiyat 2022'de ton başına 700 yuandı, 2023'te 675 yuana indirildi ve 2024 ile 2025'te 675'te kaldı. NDRC'nin 2026 bildirimi bu düzeyi korudu. Sözleşmenin o ayki fiyatı, baz fiyat ile piyasa endekslerinin ortalamasının yarı yarıya ağırlıklandırılmasıyla bulunur. 2023-2024'te endeksler NCEI, BSPI ve CCTD idi. Çin Enerji Haberleri'nin Aralık 2024 haberine göre 2025'te santral alım tarafını ölçen CECI dördüncü endeks oldu ve her endeksin ağırlığı %12,5'e indi (%50 ÷ 4). CITIC Securities bu eklemenin sözleşme fiyatını ton başına yaklaşık 6 yuan yukarı çekeceğini hesapladı.

Varsayımsal bir hesap formülün etkisini gösterir. Önceki ay sonunda dört endeks 700, 690, 705 ve 745 yuan olsun. Ortalama (700 + 690 + 705 + 745) ÷ 4 = 710 yuandır. O ayın sözleşme fiyatı 675 × 0,5 + 710 × 0,5 = 337,5 + 355 = 692,5 yuan olur. Endeksler 100 yuan yükselse sözleşme fiyatı 50 yuan yükselir, formül spot dalgalanmanın yarısını sönümler.

NDRC'nin Kasım 2024 tarihli 941 sayılı bildirimi 2025 için kömür şirketlerinin sözleşme görevini kendi kaynaklarının %75'i olarak belirledi (2024'te %80'di). Elektrik ve ısıtma şirketleri kömür ihtiyacının en az %80'ini sözleşmeye bağlar. Gerçekleşme aylık en az %80, üç aylık ve yıllık en az %90 olmalıdır. Caixin, 2024'te sözleşmeli asgari toplamın yaklaşık 2,08 milyar ton olduğunu tahmin etti.

Sözleşmeleri Ulusal Kömür Borsası (NCEx) izler. NCEx'in 21 Kasım 2024 duyurusuna göre borsa sözleşmeleri kaydeder, ilan edilen talebin %80'i kadar bir izleme defteri tutar ve izlenen demiryolu sözleşmelerini kapasite tahsisi için China Railway'e iletir. Taraflar her ayın 10'una kadar önceki ayın gerçekleşmesini bildirir. Bildirilmeyen sözleşme gerçekleşmemiş sayılır, iki tarafın verisi tutmazsa düşük olan esas alınır. 2025 bildirimi ayrıca ısıl değer dönüşüm katsayısının ve bir kalite sapma uzlaşma mekanizmasının sözleşmeye yazılmasını ilk kez teşvik etti.

İki ayrı "uzun vadeli" fiyat

China Shenhua satışlarını dört fiyatlama kovasında açıklar. Fiyatlar KDV hariçtir. Şirketin notuna göre rakamlar farklı kalorilerin toplamıdır ve elektrik kömürünün yanında metalurji ve kimya kömürünü de içerir.

Yıllık uzun vadeli sözleşme NDRC formülüne bağlıdır, fiyatının yarısı baz fiyattan gelir. Aylık uzun vadeli sözleşme ise her ay piyasa endekslerine göre fiyatlanır ve 2024'te yıllık sözleşmeden ton başına 214 yuan pahalıydı. 2025'in ilk dokuz ayında iki tür uzun vadeli sözleşme satışların yaklaşık %92,5'ini oluşturdu. Bir yıl önceki aynı döneme göre (Hangjin Energy alımıyla yeniden düzenlenmiş veri) aylık fiyat %22,4, yıllık fiyat %8,1, ortalama fiyat %13,7 geriledi.

Yıllık sözleşmenin 491 yuanlık fiyatı 675 yuanlık baz fiyatla çelişmez. 675 yuan KDV dahil, limana teslim 5.500 kcal kömür içindir, KDV hariç karşılığı 675 ÷ 1,13 ≈ 597 yuandır. Shenhua'nın ortalaması ise farklı kalorilerin ve kullanım alanlarının karışımıdır.

Madencinin fiyat duyarlılığı bu karışımdan okunur. Shenhua'nın dokuz aylık ortalama fiyatı bir yıl önceki 564 yuandan 487 yuana, yani ton başına 77 yuan indi. 316,5 milyon tonluk satışla bu, dokuz ayda yaklaşık 24,4 milyar yuanlık fiyat kaynaklı gelir farkı eder (77 × 316,5). Yıllık sözleşme payı yüksek bir madenci düşüşü daha yavaş hisseder, yükselişten de daha az pay alır.

Sözleşme sisteminin tarihçesi

Kömür-elektrik ortak işletmesinin resmî dayanağı 1989'a uzanır. Devlet Konseyi'nin 3 Mart 1989 tarihli 15 sayılı yazısı, özellikle düşük kalorili kömürde kömür-elektrik ortak işletmesi (meidian lianying) modelini destekledi ve İç Moğolistan'daki Yimin Nehri ile Yuanbaoshan projelerini pilot kabul etti. Yuanbaoshan adı 2026'da Shenhua'nın değerleme belgesinde yeniden görünür.

Devletin belirlediği "anahtar sözleşme" fiyatı ile piyasa fiyatı uzun süre yan yana yaşadı. Bu çift kulvar, Devlet Konseyi Genel Ofisi'nin Aralık 2012 tarihli 57 sayılı kararıyla 2013'ten itibaren kaldırıldı. Karar, NDRC'nin 2004'te kurduğu kömür-elektrik fiyat bağlantısını sürdürdü ve sıkılaştırdı. Kömür fiyatı %5'ten fazla oynarsa şebeke tarifesi yıllık ayarlanacak, santrallerin üstlendiği pay %30'dan %10'a inecekti. NDRC'nin Ekim 2019 tarihli 1658 sayılı belgesi bu bağlantıyı bitirdi ve kömürlü elektrik tarifesini yukarı en fazla %10, aşağı en fazla %15 oynayabilen "baz artı oynama" sistemine çevirdi.

Kırılma anı 2021 sonbaharıydı. Kömür fiyatı yükselirken tarife bantta sıkıştı ve Çin bir enerji kriziyle karşılaştı. NDRC 12 Ekim 2021'de bandı iki yönde %20'ye genişletti. CCA'nın 22 Ekim 2021 özetine göre NDRC 16 Ekim'de üretici ve tüccarlardan Qinhuangdao 5.500 kcal kömürü ısıtma sezonu sonuna kadar ton başına 1.800 yuanın üstünde satmamalarını istedi. Spot fiyat o sırada 2.500-2.600 yuandı, Zhengzhou'daki termal kömür vadelisi haberle %8 düştü. Uyarı bağlayıcı değildi ama uymayanların demiryolu kapasitesi kısılabilirdi.

Kalıcı çerçeve 2022'de geldi. NDRC'nin 24 Şubat 2022 tarihli 303 sayılı belgesi 1 Mayıs 2022'den itibaren orta ve uzun vadeli sözleşme fiyatları için bir makul aralık tanımladı. Qinhuangdao'ya teslim 5.500 kcal kömürde bu aralık ton başına 570-770 yuandır (KDV dahil). Maden başında 5.500 kcal için aralık Shanxi'de 370-570, Shaanxi'de 320-520, Batı İç Moğolistan'da 260-460 yuandır. Doğu İç Moğolistan'da 3.500 kcal kömür için aralık 200-300 yuandır. Kömür fiyatı belirgin biçimde yükselir ya da yükselme riski doğarsa NDRC Fiyat Yasası'nın 30. maddesine dayanarak müdahale eder, aşırı düşüşte de fiyatı toparlayacak önlemler alır. Aralık spot fiyatı doğrudan bağlamaz, ithal kömür de kapsam dışıdır.

NDRC'nin 18 Kasım 2025 tarihli 985 sayılı bildirimi 2026 için maden başı baz fiyatın dayanağını aralığın üst ucundan orta değerine çekti. Bu, Shanxi'de 570 yuandan 470 yuana, Shaanxi'de 520 yuandan 420 yuana, Batı İç Moğolistan'da 460 yuandan 360 yuana, Doğu İç Moğolistan'ın 3.500 kcal kömüründe 300 yuandan 250 yuana geçiş demektir. Maden başında aylık "baz artı esnek" fiyat ayarı da mümkün oldu, esnek kısım dört üretim bölgesi endeksinden hesaplanacak. Oranlar korundu, "yıllık tam gerçekleşme" ifadesi ise metinden çıkarıldı.

Etkisi şirket belgelerinde sayıya dökülür. Yuanbaoshan ve Baiyinhua, Doğu İç Moğolistan'daki linyit madenleridir. China Shenhua'nın 31 Ocak 2026 tarihli işlem belgesindeki değerlemede Yuanbaoshan açık ocağının 2026 tahmini KDV dahil birim fiyatı ton başına 288,70 yuandır, 2025'e göre %4,27 düşük. Baiyinhua madeninde satış fiyatı yaklaşık %13,51 düşerek 238,2 yuana iniyor, ısıl değer sabit kalsa düşüş %7,93 olurdu.

Kömür-elektrik zinciri ve santral ekonomisi

Kömür fiyatının santrale etkisi hesaplanabilir. Huaneng'in 2024 verimiyle bir megavatsaat için yaklaşık 0,374 ton 5.500 kcal kömür gerekir. Q5500'deki 100 yuanlık bir değişim megavatsaat başına yakıt maliyetini 0,374 × 100 = 37,4 yuan değiştirir. Bu, Huaneng'in 2024 ortalama satış fiyatı olan megavatsaat başına 494,26 yuanın yaklaşık %7,6'sıdır (37,4 ÷ 494,26 = 0,076). Hesap taşıma maliyetini dışarıda bırakır, büyüklük için bir ölçüdür.

Huaneng 2024'te 207 milyon ton kömür aldı, ortalama alım fiyatı %8,27 düştü ve kömürlü ünitelerin vergi öncesi kârı 7,138 milyar yuana çıktı. Aynı yıl 93.143 megavatlık kömürlü filonun kullanım süresi 103 saat azalarak 4.285 saate, yani artık yıl olan 2024'ün 8.784 saatinin yaklaşık %49'una indi. Santral şirketleri yakıt maliyetini çoğunlukla standart kömürle açıklar. Guosen Securities'in notunda Huadian Power'ın 2025 ilk yarısındaki standart kömür tonu 851 yuandı. 5.500 kcal eşdeğeri 851 × 5.500 ÷ 7.000 = yaklaşık 669 yuandır. Bu tür fiyatlar santrale teslim ve taşıma dahildir, çoğunlukla da KDV hariçtir. KDV dahil karşılık yaklaşık 756 yuan eder (669 × 1,13), yani liman FOB fiyatıyla doğrudan kıyaslanmaz.

Santral gelirinin yapısı da değişti. NDRC ve NEA'nın 8 Kasım 2023 tarihli 1501 sayılı belgesiyle 1 Ocak 2024'ten itibaren kömürlü elektrikte enerji ve kapasite olmak üzere iki parçalı tarifeye geçildi. Kapasite ücreti, santralin üretip üretmediğinden bağımsız olarak hazır tuttuğu kapasite için ödenir. Belge, ulusal sabit maliyet ölçütünü kilovat başına yılda 330 yuan koydu. Bunun 2024-2025'te çoğu ilde yaklaşık %30'u, 2026'dan itibaren her ilde en az %50'si kapasite ücretiyle geri kazanılır. Huaneng'in verdiği Shandong ücreti bu yüzden yılda kilovat başına 100 yuandır (330 × 0,3 = 99). Shenhua'nın değerlemesindeki İç Moğolistan varsayımı olan 2026 sonrası en az 165 yuan da %50 tabanıdır (330 × 0,5).

Kapasite ücreti kömürün değişen rolünü yansıtır. IEA'ya göre Çin'de 2025'te elektrik talebi yaklaşık %5, yenilenebilir üretim %15 artarken kömürlü üretim yaklaşık %0,2 geriledi. Kömürlü kapasite ise 2024 sonunda yaklaşık 1.170 gigavattı ve 2022-2023'te 200 gigavatın üzerinde, 2024'te 67, 2025'in ilk üç çeyreğinde 42 gigavat yeni kapasite onaylandı. 2025-2027 eylem planı kömür ünitelerinin nominal yükün %20-25'ine inebilmesini hedefliyor, yani kömür santrali rüzgâr ve güneşi dengeleyen yedek role geçiyor.

Kömürü ve elektriği aynı şirkette toplamak kömür fiyatı riskini dengeler. Kömür pahalanınca maden kazanır, santral kaybeder, entegre şirkette ikisi kısmen dengelenir. En saf biçim, madene genellikle en fazla 50 km uzaklıkta kurulan maden ağzı santrali modelidir. Güncel ve büyük bir örnek, China Shenhua'nın ön planını Ağustos 2025'te duyurduğu satın almadır. Şirket hâkim ortağı CHN Energy'den 12 şirketi 133,598 milyar yuana alacak. Shenhua'nın kömür üretimi 327 milyon tondan 512 milyon tona çıkıyor. Şirketin hesabıyla pro forma 2024 hisse başına kârı %6,10 artışla 3,15 yuana yükseliyor. İşlem 5 Şubat 2026'da Şanghay Borsası'nın inceleme komitesinden geçti, 8 Şubat itibarıyla Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu'nun (CSRC) kaydını bekliyor.

Zincirin üçüncü halkası kömür kimyasıdır. IEA'ya göre Çin'in metanol ve amonyak üretiminin yaklaşık %85'i doğal gaz yerine kömüre dayanır. Bu talep petrokimya zincirine, özellikle olefin üretimine bağlanır.

Küresel piyasa ve ülke farkları

IEA'nın Aralık 2025'te yayımladığı Coal 2025 verilerine göre küresel kömür talebi 2025'te %0,5 artışla 8,845 milyar tonla rekor kırdı, Çin 4,953 milyar tonla yatay kaldı. Küresel kömür ticareti ise %5 düşüşle 1,468 milyar tona indi. Bu, 2020'den beri ilk düşüştür. Termal kömür ticareti yaklaşık 1,111 milyar tondu. Çin Gümrük Genel İdaresi (GACC) verisini aktaran CCA'ya göre Çin'in kömür ithalatı 2025'te %9,6 düşüşle 490,5 milyon tona indi. Endonezya 211,5 milyon tonla ilk sırada kaldı, Moğolistan 89,0 milyon tonla Rusya'nın (88,9) az farkla önüne geçerek ikinci oldu. IEA, Çin'in termal kömür ithalatının 2030'a kadar 286 milyon tona inmesini bekliyor.

Newcastle, ARA ve Güney Çin ortalamaları IEA'nın Argus verisiyle Eylül-Ekim 2025'e kadar hesapladığı değerlerdir. IEA'nın kısa vadeli maliyet eğrisi hesabında yüksek kalorili deniz aşırı termal kömürün ortalama maliyeti 2025'te ton başına 79 dolar, ağırlıkla Endonezya'dan oluşan düşük ve orta kalori segmentinde 65 dolardır. IEA'ya göre fiyatlar tedarik maliyetine yaklaştı ve kârlar daraldı.

Deniz aşırı fiyat riski vadeli işlemlerle de yönetilir. ICE'nin Newcastle vadelisi globalCOAL'ın aylık NEWC endeksine, Rotterdam vadelisi Argus/McCloskey'in API 2 endeksine göre nakit uzlaşır, iki kontrat da ay başına 1.000 tonluktur. Çin'de ise 303 sayılı belge vadeli ve spot piyasaların birlikte denetlenmesini istedi.

Çin dışında uzun vadeli sözleşmeler fiyat şoklarını doğrudan taşır. Glencore ile Tohoku Electric'in Ekim 2022'de 6.322 GAR Avustralya kömürü için anlaştığı ton başına 395 dolar, Haziran 2021'deki 109,97 dolarlık referansın üç katını aşıyordu. Çin aynı dönemde sözleşme fiyatlarını 570-770 yuanlık makul aralıkta tutuyordu, spot piyasa ise aralığın çok üstündeydi. Qinhuangdao 5.500 NAR FOB spot fiyatı Kasım 2022'de ton başına 216 dolar, yani yaklaşık 1.550 yuandı.

Ülkeler arasında fiyatlama mantığı farklıdır. EIA'ya göre ABD'de 2024'te termal kömürün ortalama maden fiyatı short ton (907 kg) başına 37,85 dolardı ve IEA'ya göre dizel gibi maliyet göstergelerine endeksli sözleşmeler fiyatı Asya'dakinden çok daha az oynak tutar. Endonezya ise politika riskinin kaynağıdır. Yurt içi pazar yükümlülüğü (DMO) üretimin %25'idir. Ocak 2022 için ilan edilen ihracat yasağı ay ortasından itibaren kademeli gevşetildi. İhracatı devletin referans fiyatı HBA'ya bağlayan Mart 2025 zorunluluğu da CCA'ya göre Ağustos'ta geri çekildi. CCA'nın 26 Ocak ve 2 Şubat 2026 özetlerine göre planlanan %1-5'lik ihracat vergisi belirsizdi ve 2026 üretim hedefinin 2025'teki yaklaşık 790 milyon tondan 600-650 milyon tona çekilmesi konuşuluyordu.

Japonya ve Kore, Newcastle priminin asıl ödeyicileridir, IEA iki ülkenin termal kömür ithalatının 2030'da toplam 132 milyon tona inmesini bekliyor. Türkiye ise IEA'ya göre AB dışı Avrupa'nın en büyük kömürlü elektrik üreticisidir ve 2025'te yaklaşık 115 milyon ton kömür tüketti. Resmî çıkış tarihi yok, 2026-2027 için pilot emisyon ticareti planlanıyor. Liranın 2024'te %27, 2025'te %15'ten fazla değer kaybı ithal kömürü pahalandırdı. Ocak-Eylül 2025'te Türkiye, Rus termal kömürünün en hızlı büyüyen pazarı oldu.