Koklaşabilir kömür — Metalurjik kömür ve kok zinciri

Koklaşabilir kömür (İngilizce coking coal ya da metallurgical coal, kısaca met coal, Türkçede metalurjik kömür, piyasa dilinde kok kömürü), havasız ortamda ısıtıldığında önce yumuşayıp akışkanlaşan, sonra yeniden katılaşarak sert ve gözenekli koka dönüşen bitümlü kömürdür. Kok, yüksek fırında demir cevherini sıvı demire çeviren yakıt ve indirgeyicidir. Dünya Çelik Birliği'ne (worldsteel) göre dünya çeliğinin yaklaşık %70'i yüksek fırın rotasından gelir, bu yüzden koklaşabilir kömür demir cevheriyle birlikte çeliğin iki ana hammaddesinden biridir. Dragonomi yazılarında çoğunlukla Dalian vadeli fiyatı, Çin'deki kok fiyat turları, Moğolistan ve Avustralya'dan ithalat ve çelik marjları bağlamında geçer.

Koklaşma nasıl olur

Kömür havasız bir fırında ısıtıldığında yanmaz, bileşenlerine ayrılır. Uçucu madde, yani ısıyla gaz ve katran buharı olarak ayrılan kısım fırını terk eder, geriye karbonca zengin bir katı kalır. Bu işleme koklaşma denir. Eski adıyla Dünya Kömür Birliği'nin (World Coal Association, WCA, Kasım 2023'ten beri FutureCoal) tarifiyle kömür kok fırınlarında yaklaşık 1.000-1.100 °C'de 12-36 saat pişirilir. Kok Bataryası derin okuması modern bataryalar için 18-24 saatlik daha dar bir aralık verir.

Her kömür koklaşmaz. Koklaşabilir kömürü ayıran özellik, ısınırken geçtiği plastik evredir. Taneler belli bir sıcaklık aralığında yumuşar, akışkanlaşır ve birbirine kaynar. Sıcaklık arttıkça kütle yeniden katılaşır ve gözenekli, sert bir karbon yapısına dönüşür. Linyit ve termal kömürlerin çoğu bu evreden geçmez, antrasit gibi çok olgun kömürler ise hiç yumuşamaz. Koklaşma, kömürleşme derecesi orta aralıkta kalan bitümlü kömürlere özgüdür. Türkçede bu kömürler taşkömürü adıyla bilinir, Zonguldak havzasının kömürü de bu ailedendir.

Saflık da belirleyicidir. WCA'nın tarifinde düşük kükürt ve düşük fosfor şarttır, çünkü bu elementler koktan sıvı demire, oradan çeliğe geçer ve çeliği kırılganlaştırır. Kül kokta kalır ve yüksek fırında fazladan cüruf çıkarır. Madenden çıkan ham kömür (ROM, run-of-mine) bu yüzden çoğunlukla yıkanır, yıkama külün bir kısmını ayırır ve tonajı azaltır. Tek bir kömür nadiren ideal koku verir, kok üreticileri farklı kömürleri harmanlar.

Kok (metalurjik kok)

Kok (metalurjik kok, İngilizce metallurgical coke), koklaşabilir kömürün fırında pişirilmiş hâlidir. Çinli finans yayını Wallstreetcn'in kok kârı notundaki sektör kuralıyla bir ton kok için 1,3-1,45 ton koklaşabilir kömür gerekir. Bu, %69-77 arası bir verime denk gelir (1 ÷ 1,45 = 0,69 ve 1 ÷ 1,3 = 0,77).

Kok yüksek fırında üç iş görür. Sıcak havayla yanarak ısı verir. Yanmadan çıkan karbon monoksit cevherdeki oksijeni koparır, yani cevheri indirger ve sıvı demir, yani sıcak metal (hot metal) elde edilir. Üçüncü görev mekaniktir. Kok, fırındaki cevher ve kireçtaşı yükünü taşıyan gözenekli dolgudur, yükün altında ezilirse fırının gaz geçirgenliği bozulur.

Bu yüzden kok dayanımla ölçülür. CSR (coke strength after reaction, reaksiyon sonrası dayanım) ve CRI (coke reactivity index, reaktivite endeksi), kokun yüksek sıcaklıkta karbondioksitle tepkimeye girdikten sonra ne kadar sağlam kaldığını ve ne hızla tükendiğini gösterir. İyi kokta CSR yüksek, CRI düşüktür.

Fırından akkor hâlde itilen kok söndürülür. Yaş söndürme (ıslak söndürme) yönteminde su püskürtülür. Kuru söndürme yönteminde (CDQ, coke dry quenching) kok kapalı bir haznede inert gazla soğutulur, çekilen ısıdan buhar ve elektrik üretilir. Kuru söndürülmüş kok daha az nem taşır, mekanik olarak daha dayanıklıdır ve daha pahalıdır. Çinli veri sağlayıcısı Mysteel'in 12 Aralık 2025 fiyatlarında Hebei'de birinci sınıf kokun kuru söndürmelisi ton başına 2.030, yaş söndürmelisi 1.660 yuandı. Aradaki fark 370 yuandır.

Çin'de demir üretiminde kok kullanımı 11. yüzyıla uzanır, Avrupa'da Abraham Darby 1709'da İngiltere'nin Coalbrookdale kasabasında kokla çalışan ilk yüksek fırını kurdu.

Türkçe piyasa dilinde üç ifade birbirine karışır. Koklaşabilir kömür hammaddedir ve Dalian'da JM kontratıyla işlem görür. Kok pişmiş üründür, Dalian'daki karşılığı J kontratıdır. "Kok kömürü" gündelik dilde çoğunlukla hammaddeyi anlatır, bazı haberlerde ise kokun kendisini karşılar. Bu madde hammadde için koklaşabilir kömür, ürün için kok der, "sert kok kömürü" gibi yerleşik sınıf adlarını olduğu gibi kullanır.

Çelik üretimindeki yeri

worldsteel'in 2023 tarihli hammadde bilgi notuna göre yüksek fırın-BOF rotası (BOF, bazik oksijen fırını) 1.000 kg ham çelik için ortalama 780 kg metalurjik kömür kullanır. Buna 1.370 kg demir cevheri, 270 kg kireçtaşı ve 125 kg hurda eşlik eder. Hurdayı elektrikle eriten elektrik ark ocağı (EAF) rotası ortalama 150 kg kömürle yetinir.

Kömür yüksek fırına ikinci bir yoldan da girer. PCI (pulverized coal injection, pulverize kömür enjeksiyonu), toz kömürün fırının altındaki hava üfleme ağızlarından doğrudan enjekte edilmesidir. PCI kömürü koklaşmaz, ama yakıt ve indirgeyici olarak kokun bir kısmının yerini alır. worldsteel'in hesabıyla 1 ton PCI kömürü yaklaşık 1,4 ton koklaşabilir kömürün yerini tutar. İkame tam olamaz, çünkü yükü taşıma işini yalnızca kok görür.

Maliyet payı fiyatla birlikte oynar. 780 kg'lık tüketim, Ukraynalı GMK Center'ın derlediği 2025 ortalama FOB Avustralya fiyatı olan 189,7 dolarla ton ham çelik başına 0,78 × 189,7 = yaklaşık 148 dolarlık kömür demektir. Hesap bütün tonajı premium fiyattan saydığı için üst sınırdır, PCI ve yarı yumuşak sınıflar daha ucuzdur. Araştırma kuruluşu Global Efficiency Intelligence'ın hesabıyla çelik sektörü dünyadaki koklaşabilir kömür kullanımının yaklaşık %75'ini oluşturur.

Sınıflar ve kalite ölçütleri

Piyasa koklaşabilir kömürü verdiği kokun kalitesine göre sınıflar. Sert kok kömürü (HCC, hard coking coal) güçlü, yüksek CSR'li kok verir ve harmanın taşıyıcı bileşenidir. Orta kok kömürü (MCC) ve yarı yumuşak kok kömürü (SSCC, semi-soft coking coal) daha zayıf kok verir, harmanda maliyeti düşürmek için kullanılır ve iskontolu satılır. PCI kömürü dördüncü gruptur.

ABD'de sınıflamanın ekseni uçucu madde oranıdır. Alpha Metallurgical Resources'ın Şubat 2025 tarihli yıllık beyanında (10-K) düşük uçuculu (Low-Vol) sınıf kuru bazda %16-23, orta uçuculu %23-31, yüksek uçuculu A (High-Vol A) %31-34,5, yüksek uçuculu B %34,5-38 aralığındadır. Uçucu madde arttıkça kok verimi düşer ve fiyat referans endeksten uzaklaşır.

Çin kendi sınıflamasını kullanır. GB/T 5751 standardında koklaşabilir kömürler ana kok kömürü (jiaomei), yağlı kömür (feimei), 1/3 kok kömürü, gaz kömürü (qimei) ve yağsız kömür (shoumei) gibi gruplara ayrılır. Kotasyonlar, yani ilan edilen fiyatlar da bu adlarla verilir. Çinli laboratuvarlar kömürün bağlayıcılığını G endeksiyle, plastik katmanın kalınlığını milimetre cinsinden Y değeriyle ölçer. Sonuçta tek bir koklaşabilir kömür fiyatı yoktur. Her kömür, uçucu madde ve CSR gibi değerlerine bakılarak bir referans endekse göre primli ya da iskontolu fiyatlanır.

Kimler üretiyor, kimler alıyor

Koklaşabilir kömürün çoğu çıkarıldığı ülkede tüketilir. Türkiye Taşkömürü Kurumu'nun (TTK) Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verisinden derlediği 2024 sektör değerlendirmesinde dünya üretimi 1,107 milyar ton, Çin'in üretimi 620 milyon tondur. Çin'i 162 milyon tonla Avustralya, 116 milyon tonla Rusya ve 63 milyon tonla ABD izler. IEA'nın Aralık 2025 tarihli Coal 2025 çalışması 2024 ticaretini 368 milyon ton olarak verir. Bu, 21 milyon tonluk artışla rekordur ve üretimin kabaca üçte biridir (368 ÷ 1.107 = 0,33). Avrupa kömür birliği EURACOAL'ın 2025 piyasa notunda Avustralya ihracatının yaklaşık %90'ı Queensland eyaletinden çıkar. Moğolistan'ın ihracatının tamamı Çin'e gider, akış ilk yarıdaki düşüşten sonra ikinci yarıda toparlandı.

Çin hem en büyük üretici hem en büyük alıcıdır. Çinli veri sağlayıcısı Sxcoal'ın serisinde yerli üretim 2022'de 493,5 milyon tonla zirve yaptı, 2023-2024'te yaklaşık 473 milyon tona indi. İthalat 2020'deki 73 milyon tondan 2024'te 122 milyon tona çıktı ve 588 milyon tonluk talebin yaklaşık beşte birini karşıladı (122 ÷ 588 = 0,21). Sxcoal'ın üretim sayısı IEA'nın 620 milyon tonundan küçüktür. Fark büyük olasılıkla tanımdan gelir, Çin kaynakları çoğunlukla yıkanmış ürünü sayar.

Sxcoal'ın Çin gümrük verisinden derlediği hesapta ithalat 2025'te yaklaşık %3 düşüşle 118,6 milyon ton oldu. İlk yarıda %8,0 düşüşle 52,82 milyon tondu, ikinci yarıda %1,4 artışla 65,8 milyon tona çıktı ve Aralık'taki 13,77 milyon ton aylık rekor oldu. Denizaşırı piyasanın öteki büyük alıcısı Hindistan, 2025'in ilk yarısında 30,9 milyon ton ithal etti (EURACOAL).

Türkiye neredeyse tümüyle ithalata bağlıdır. TÜİK verisini derleyen SteelOrbis'e göre koklaşabilir taşkömürü ithalatı 2024'te %21,7 artışla 5,57 milyon ton, faturası 1,38 milyar dolar oldu. Ton başı ortalama yaklaşık 248 dolardır (1.380 ÷ 5,57). Avustralya 2,71 milyon ton, ABD 2,41 milyon ton gönderdi. TTK'nın aynı yıl demir çelik sektörüne sattığı taşkömürü 215 bin tonda kaldı. Kurum tam koklaşabilir kömürünü Kardemir'e, yarı koklaşabilir kömürünü Erdemir'e verir.

Fiyat nasıl oluşur

Denizaşırı piyasa

Denizaşırı fiyatlama iki aşamada değişti. Eskiden Japon çelik üreticileriyle Avustralyalı madenciler yıllık bir gösterge fiyatta (benchmark) anlaşır, piyasanın geri kalanı bunu izlerdi. S&P Global'in anlatımıyla 2010'da çeyreklik fiyatlama yaygınlaştı. Reuters'ın Haziran 2017 haberinde Nippon Steel çeyreklik sözleşmelerini de ikili pazarlık yerine spot endekslere bağladı. Ocak 2026 itibarıyla ana referans S&P Global Platts'ın PLV (Premium Low Vol) endeksidir. Endeks, Avustralya limanında gemiye yüklenmiş (FOB, free on board) premium düşük uçuculu sert kok kömürünün ton başına dolar fiyatını verir.

Sözleşmeler çoğunlukla hacmi sabitler, fiyatı endekse bırakır. ABD'li Warrior Met Coal, Şubat 2025 tarihli 10-K beyanına göre satışlarını ağırlıkla endeks fiyatlı sabit tedarik sözleşmeleriyle yapar. Düşük uçuculu Mine No. 7 kömürü PLV'ye yakın, High-Vol A kömürü ise ABD Doğu Kıyısı endeksine bağlı ve iskontolu satılır.

Çin iç piyasası

Çin'in iç piyasası ayrı işler. Fiyatlar yuan cinsinden, KDV dahil ve çoğunlukla maden ya da yıkama tesisi çıkışı (ex-works) verilir. Referans, Shanxi eyaletindeki Anze, Linfen ve Gujiao bölgelerinin düşük kükürtlü ana kok kömürüdür. Madenler üretimlerinin bir kısmını çevrimiçi açık artırmayla satar. İthal kömür limanda, Moğol kömürü sınır kapısında ayrı kotasyonla işlem görür.

Büyük devlet madencileri satışlarını uzun vadeli sözleşme (Çince changxie) ve spot karışımıyla yapar, sözleşme fiyatını dönem dönem yeniden belirler. Shanxi Coking Coal grubu 2025'in ilk çeyreği için demiryolu sözleşme fiyatlarını ana kok kömüründe ton başına 140-180 yuan indirdi. Mysteel'in 3 Mart 2025 notunda büyük madenlerin çeyreklik sözleşme fiyatları 1 Mart'tan geçerli olmak üzere 120-230 yuan daha düştü. Aralık 2025'te farklı teslim noktalarında oluşan spot fiyatlar aşağıdaki gibidir.

Tablodaki Çin içi kotasyonlar 930 ile 1.500 yuan arasına yayılır, fark kaliteden, yıkamadan ve teslim noktasından gelir. 5 numara, Moğol kömüründe gösterge sayılan ticari kalitenin adıdır.

Dalian kontratları

Dalian Emtia Borsası (DCE) kok vadelisini 15 Nisan 2011'de, koklaşabilir kömür vadelisini 22 Mart 2013'te açtı. Kok kontratı (J) 100 tonluk, koklaşabilir kömür kontratı (JM) 60 tonluk lotla, yani sözleşme büyüklüğüyle işlem görür. İkisinde de fiyat adımı ton başına 0,5 yuandır ve pozisyon fiziki teslimle kapanır. JM'nin sözleşme metnindeki günlük fiyat sınırı önceki uzlaşma fiyatının %4'üdür, ancak borsa sınırı duyurularla değiştirir. DCE'nin Eylül 2025 tarihli tatil duyurusunda JM'nin olağan sınırı %8 olarak geçer. Borsanın risk yönetimi kurallarında tavan ya da taban kilitlenen günün ertesinde sınır üç puan genişler.

Kontratın neyi temsil ettiği teslim standardından okunur. JM2304'ten JM2612'ye kadarki kontratlarda geçerli 2022 standardında (F/DCE JM003-2022) baz ürünün külü %10,5, kükürdü %1,30, uçucu maddesi %16-26'dır. G endeksi depoya girişte en az 75, Y değeri en az 10 mm, deneysel kok fırınındaki CSR %60-65, nem en fazla %8'dir. Huatai Futures'ın Nisan 2022 notuna göre bu metin baz kükürdü %0,7'den %1,30'a çıkardı ve Shanxi'yi baz teslim bölgesi yaptı. Buradaki kükürt, Aralık 2025'te Linfen'e bağlı Guxian'daki bir açık artırmada aranan %0,5 sınırının iki katından fazladır (1,30 ÷ 0,5 = 2,6). JM bu yüzden premium düşük kükürtlü kömürü değil, orta kükürtlü ana kok kömürünü temsil eder. Vadeli fiyat ile Shanxi'nin düşük kükürtlü referansı doğrudan kıyaslanmaz.

DCE 19 Aralık 2025'te standardı güncelledi (F/DCE JM004-2025). Yeni kurallar JM2701 ve sonraki kontratlarda geçerlidir. Baz CSR en az %65'e çıkar, %60-65 arası ürün ton başına 50 yuan iskontoyla teslim edilir. Kükürt primi de kısılır. %0,70-1,30 aralığında her 0,01 puanlık düşüşün primi 2,5 yuandan 1,5 yuana iner. En düşük kükürtlü kömürün alabileceği prim böylece 60 × 2,5 = 150 yuandan 60 × 1,5 = 90 yuana düşer.

Çin kok fiyat turları

Mekanizma

Çin'de kokun fiziki fiyatı borsada oluşmaz, tur (Çince lun) denen toplu ayarlamalarla belirlenir. İndirim turlarını çelik fabrikaları başlatır ve alım fiyatını adım adım düşürür. Zam turlarında talep kok üreticilerinden gelir, çelik fabrikaları kabul edince fiyat değişir. Karşı taraf kabul ettiğinde tur "yerleşir" (Çince luodi) ve bölgedeki diğer alıcılar genellikle aynı adımı izler. Mysteel verilerine göre bir tur yaş söndürmeli kokta ton başına 50, kuru söndürmelide 55 yuandır. Kotasyonlar fabrikaya teslim, KDV dahil ve banka kabul senediyle ödenen fiyatlardır. Banka kabul senedi vadeli bir ödeme aracıdır, bu yüzden senetli fiyat nakit fiyatla aynı şey değildir.

12 Aralık 2025'te gece yarısından geçerli olan ikinci indirim turunda Shandong'daki ana çelik fabrikaları fiyatları yeniden belirledi. Yarı birinci sınıf yaş söndürmeli kok ton başına 1.495 yuana indi. Bu sınıfta kül en fazla %13, kükürt en fazla %0,75, CSR en az 60, CRI en fazla 30, nem en fazla %7'dir. Dört tur indirim, yaş kokta 4 × 50 = 200, kuru kokta 4 × 55 = 220 yuan düşüş demektir.

2025 takvimi

Sxcoal'ın haftalık bültenleri yılın akışını verir. Temmuz ortasından Ağustos'un üçüncü haftasına kadar yedi zam turu geldi, 1 Ağustos haftasındaki beşinci turla toplam artış 250-275 yuana ulaşmıştı. Eylül'deki iki indirim turu 100-110 yuanı geri aldı. Ekim sonunda başlayan zam döngüsünün dördüncü turu Kasım'ın üçüncü haftasında geldi. Aralık başından 1 Ocak 2026'ya dört indirim turu yerleşti. Çinli gazete Huaxia Shibao'nun aktardığına göre dördüncüsü 29 Aralık'ta duyuruldu, 1 Ocak'ta yürürlüğe girdi ve toplam düşüş 200-220 yuanı buldu. Kok üreticileri 16 Ocak 2026'da yılın ilk zam turunu istedi. Tur, bu maddenin yazıldığı 22 Ocak'ta henüz yerleşmemişti.

Kok üreticisinin kârı bu takvimi izler. Huaxia Shibao'nun aktardığı ankette Aralık sonunda 30 bağımsız kok tesisinin ortalaması ton başına 18 yuan zarardı, Shanxi'de birinci sınıf kokta zarar 3 yuandı. Çinli Futures Daily gazetesinin 19 Ocak 2026 haberinde ortalama zarar 65 yuana çıkmıştı. Dragonomi'nin 8 Ocak 2026'da yayımlanan demir çelik bülteni, büyük kok üreticilerinin ağır zararları gerekçe göstererek %15-35 üretim kesintisini değerlendirdiğini aktardı. Fiyat kok üreticisini zarara ittiğinde arz kısılır ve sonraki zam turunun zemini oluşur.

Kok ile koklaşabilir kömürün ayrışması

Kok ile hammaddesi her zaman aynı yöne gitmez. Sxcoal verisiyle 20 Ekim 2025'te Shanxi düşük kükürtlü koklaşabilir kömürü yılbaşından bu yana %9,52 artışla ton başına 1.541 yuandı. Luliang'da yarı birinci sınıf kok ise %11,64 düşüşle 1.290 yuandı. Kaba bir hesap sıkışmayı gösterir. Bir ton kok için 1,3 ton kömür sayılırsa 1.290 yuanlık kok, işleme maliyeti ve yan ürün geliri hesaba katılmadan, ton kömür başına en fazla 1.290 ÷ 1,3 = yaklaşık 992 yuan bırakır. Bu, 1.541 yuanlık referans kömürün çok altındadır. Kok üreticileri harmanı bu yüzden 1/3 kok kömürü ve gaz kömürü gibi ucuz sınıflarla doldurur. Tek bir premium referansla hesaplanan kok marjı yanıltır.

Analistlerin ekranda izlediği kok marjı aynı mantıkla kurulur. Wallstreetcn'in aktardığı formülde bir ton J fiyatından 1,3 ton JM fiyatı çıkarılır. Gerçek kârda buna işleme maliyeti eklenir, ham benzol, katran ve amonyum sülfat gibi yan ürünlerin geliri düşülür.

Ayrışmanın nedeni iki piyasanın farklı dengeleridir. Sxcoal'ın Ocak-Ağustos 2025 arz-talep dengesinde kok arzı 334,23 milyon ton, talebi 323,72 milyon tondu, yani arz talebin 10,51 milyon ton üstündeydi. Koklaşabilir kömürde arz 388,58 milyon ton, talep 396,73 milyon tondu, yani 8,15 milyon tonluk açık vardı. Bu dengede kömür talebinin kok arzına oranı 1,19'dur (396,73 ÷ 334,23) ve 1,3'lük kuraldan farklı bir tanıma dayanır. Hesap 1,19 ile yapılsa bile kömüre kalan pay 1.290 ÷ 1,19 = yaklaşık 1.084 yuandır, sonuç değişmez. Kömür arzı güvenlik ve kota denetimleriyle kısılabilir, kok tarafında ise boş kapasite boldur. Mysteel örnekleminde 12 Aralık 2025'te bağımsız kok üreticilerinin kapasite kullanımı %73,16'ydı.

Fiyat döngüleri ve kırılma anları

Denizaşırı fiyatın rekoru Mart 2022'de geldi. Queensland Hazinesi'nin kaydıyla premium sert kok kömürü spot fiyatı ton başına 670,50 dolara çıktı. Eyalet 1 Temmuz 2022'de maden payına (royalty) üç yeni basamak ekledi. Fiyatın ton başına 175 Avustralya dolarını aşan kısmına %20, 225'i aşan kısmına %30, 300'ü aşan kısmına %40 uygulanır.

2025 V biçiminde geçti. JM vadelisi 3 Haziran'da gün içinde 709 yuana kadar geriledi. 1 Temmuz'da Merkezi Mali ve Ekonomik İşler Komisyonu düşük fiyatlı kaotik rekabetin dizginlenmesini istedi. Piyasa bu kampanyaya neijuan karşıtlığı (anti-involution) adını verdi, neijuan fiyat kırarak kendini tüketen rekabet demektir. JM 22-25 Temmuz'da dört seans üst üste tavan yaptı. Kontrat 25 Temmuz'u 1.259 yuanda kapattı. Finans portalı Tonghuashun'un hesabıyla 3 Haziran dibinden yükseliş %78'i buldu (1.259 ÷ 709 = 1,78).

Yükseliş kısa sürdü. DCE 25 Temmuz'da JM2509 kontratında günlük pozisyon açmayı 500 lotla sınırladı. 30 Temmuz'daki Politbüro toplantısının kampanya konusundaki temkinli dili beklentiyi söndürdü. JM 31 Temmuz'da %7,97 düşüşle taban fiyata, 1.045,5 yuana indi. Çinli yayın Yicai'nin notuyla kontrat dört seans üst üste tavan yaptıktan sonra sekiz işlem gününde ikinci kez taban olmuştu. %7,97'lik hareket borsanın o dönemde uyguladığı %8'lik sınıra denk gelir.

Ocak 2026 aynı oynaklıkla başladı. Futures Daily'nin haberinde 7 Ocak sabahı Shaanxi'nin Yulin kentinde bir elektrik kömürü arz toplantısı yapıldı. Toplantıda kapasite artışı almış 52 madenden 26'sının arz güvencesi listesinden çıkarıldığı ve 19 milyon tonluk kapasitenin geri alındığı bildirildi. Haber doğruydu, ama konu termal kömürdü. Mysteel'in aradığı 18 maden resmi bir yazı almamıştı. JM yine de 7 Ocak'ta %7,98 artışla 1.164 yuanda tavan oldu. Dragonomi'nin 9 Ocak 2026 demir çelik bülteni hem tavan hareketini hem cuma günkü geri çekilmeyi kaydeder.

GMK Center'ın derlemesinde FOB Avustralya koklaşabilir kömürünün 2025 ortalaması, 2024'teki 241,4 dolara göre %21,4 düşüktü. Shanxi'de Anze maden çıkışı fiyatı ortalama 194,5 dolar oldu, 2024'teki 266 dolara göre %26,9 geriledi. Avustralya Sanayi, Bilim ve Kaynaklar Bakanlığı'nın (DISR) Aralık 2025 çeyreklik değerlendirmesinde navlun dahil Çin limanı teslimi (CFR Çin) fiyat Aralık başında 200 doları aştı. Bu fiyat Temmuz'dan beri Avustralya'nın premium sert kok kömürünü yukarı çekiyordu.

Arz tarafında politika ve lojistik

Çin'de arzı politika şekillendirir. Koklaşabilir kömürün ana üssü Shanxi'de toplam kömür üretimi, IEA verisiyle, 2024'te güvenlik kısıtları yüzünden %7 düşüşle 1,273 milyar tona indi. Guosen Securities'in hesabıyla China Coal Energy'nin koklaşabilir kömür üretimi bir güvenlik kazası yüzünden 2025'in üçüncü çeyreğinde yıllık bazda %33 düştü (üyelere özel China Coal Energy notu).

Moğolistan'ın avantajı yakınlık, sorunu lojistiktir. Sektör yayını AgMetalMiner'ın Nisan 2025'te aktardığı planda sınırdaki çift ray genişlikli demiryolu hattı 2028'de bitecek ve koklaşabilir kömür taşımasını %30'a kadar artıracaktı. Ganqimaodu sınır kapısında günlük kamyon geçişi Mayıs 2025 başında 1.085'ten Kasım'da 1.345'e çıktı (Sxcoal).

Çin 4 Şubat 2025'te ABD kömürüne ve LNG'sine %15 ek tarife duyurdu, tarife 10 Şubat'ta yürürlüğe girdi. 4 Temmuz 2025'te imzalanan One Big Beautiful Bill Act ise, EURACOAL'ın özetiyle, koklaşabilir kömüre %2,5 üretim vergi kredisi getirdi ve yüzey madenciliğinde federal maden payı oranını 2034'e kadar %12,5'ten %7'ye indirdi. Teşvikler Çin pazarını geri getirmedi, ABD'nin payı yukarıdaki tabloda görülen düzeye indi. Koklaşabilir kömür AB'nin Mart 2023 tarihli 34 maddelik kritik hammadde listesinde ve ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun (USGS) Kasım 2025'te kesinleşen listesinde yer alır (Dragonomi'nin 6 Kasım 2025 notu).

EURACOAL'ın 2025 piyasa notuna göre Avustralya'nın ilk yarıdaki ihracatını kötü hava ve iki maden kazası (Moranbah North ve Appin) düşürdü. Rusya ise hacmi zarar pahasına korur, ülkede kömür madenciliği 2024'te 113 milyar ruble (1,4 milyar dolar) zarar etti. Büyüme beklenen yer Hindistan'dır. Ülkenin 2017 tarihli Ulusal Çelik Politikası 2030-31 için 300 milyon tonluk ham çelik kapasitesi hedefler. Hindistan ithalatı kotayla da yönetir. Dragonomi'nin Aralık 2024 notundaki kısıtlama, düşük küllü metalurjik koka çeyrek başına 713.583 tonluk kota getirmişti.

Madenlerin el değiştirmesi

Sahiplik 2023-2025 arasında yeniden çizildi. Glencore, Kasım 2023'te duyurduğu anlaşmayla Teck'in çelik kömürü işi Elk Valley Resources'ın %77'sini 6,93 milyar dolara aldı ve işlemi 11 Temmuz 2024'te tamamladı. Nippon Steel %20, POSCO %3 pay aldı. Dragonomi'nin madencilik değerlemeleri notundaki 7 milyar dolar, Glencore'un ödediği bu tutardır. BHP Mitsubishi Alliance'ın (BMA) Nisan 2024'te Whitehaven Coal'a devrettiği Blackwater madeninin %20'sini Nippon Steel, %10'unu JFE Steel aldı. Whitehaven'ın borsa açıklamasında Ağustos 2024'te anlaşılan satış 31 Mart 2025'te 1,08 milyar dolar karşılığında tamamlandı.

En çekişmeli dosya Peabody ile Anglo American arasındadır. Peabody, Anglo'nun Avustralya çelik kömürü işini 25 Kasım 2024'te duyurulan anlaşmayla yaklaşık 3,78 milyar dolara alacaktı. Şirket, Anglo'nun Moranbah North madeninde 31 Mart 2025'te yaşanan olayı önemli olumsuz değişiklik, yani satın alma sözleşmelerindeki cayma gerekçesi sayarak 19 Ağustos 2025'te anlaşmayı feshetti. Anglo aynı günkü açıklamasında feshi tanımadı ve Ekim 2025'te tahkim başlattı. Teck ve Anglo American koklaşabilir kömürden çıkarken Glencore büyüyor, Japon ve Koreli çelik üreticileri ise arzı azınlık paylarıyla güvenceye alıyor.