AIDC — Yapay zekâ veri merkezi

AIDC (AI Data Center, yapay zekâ veri merkezi), büyük yapay zekâ modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için tasarlanmış, GPU ve benzeri hızlandırıcılardan oluşan kümeleri barındıran veri merkezidir. Klasik veri merkezinden farkı, raf başına çok daha fazla elektrik çekmesi, sıvı soğutmaya ihtiyaç duyması ve sunucuları birbirine çok yüksek bant genişliğiyle bağlamasıdır. Bulut şirketlerinin yatırım bütçelerinin büyük kısmı bu tesislere gider. Çip, elektrik ekipmanı, soğutma ve enerji şirketlerinin siparişleri de buradan beslenir. Kısaltma özellikle Çinli yatırım kuruluşlarının analizlerinde yaygındır. Bu yüzden Dragonomi’nin Çin hisseleri, güç ekipmanı ve veri merkezi işletmecisi yazılarında sık geçer.

Klasik veri merkezinden farkı

Veri merkezi, sunucuların, depolama cihazlarının ve ağ ekipmanının elektrik, soğutma ve güvenlikle birlikte tek binada toplandığı tesistir. Klasik bir veri merkezi e-posta, web sitesi, kurumsal yazılım ve veri tabanı gibi birbirinden bağımsız çok sayıda küçük işi çalıştırır. Bu işlerin çoğu tek bir sunucuya sığar ve sunucular arasında çok az veri akar. Bina da buna göre tasarlanır. Uptime Institute’un 2025 küresel anketine göre (800’den fazla işletmeci) ortalama raf yoğunluğu yaklaşık 7,5 kW’tır. 2024’te bu değer 6,8 kW’tı. Rafların yalnızca %9’u 50 kW’ın üzerinde güç çeker.

AIDC’de iş yükü tersine döner. Büyük bir dil modelinin eğitimi, binlerce hatta on binlerce GPU’nun haftalarca aynı problem üzerinde birlikte çalışmasını gerektirir. GPU’lar her adımda ara sonuçlarını birbirleriyle paylaşır. Bu yüzden tesis tek bir büyük bilgisayar gibi tasarlanır. Nvidia’nın GB200 NVL72 rafı 72 GPU’yu tek bir rafta toplar. GM Insights gibi pazar araştırma şirketlerinin derlemelerine göre bu raf 120 ile 145 kW arasında güç çeker. Bu, Uptime’ın ortalama rafının yaklaşık 16 ila 19 katıdır.

Bu yoğunluk dört şeyi değiştirir. İlki güçtür. Tesisin toplam gücü birkaç megavatla değil yüzlerce megavat ve gigavatla ölçülür, şebeke bağlantısı, trafolar ve yedek güç sistemleri de buna göre büyür. İkincisi soğutmadır. Hava, belirli bir yoğunluğun üzerinde ısıyı raftan uzaklaştıramaz. Bu durumda soğutucu sıvının çiplerin üzerindeki metal plakalardan geçirildiği doğrudan sıvı soğutma gerekir.

Üçüncüsü ağdır. GPU’lar arası bağlantı, klasik bir veri merkezindeki sunucular arası trafiğin çok üstünde bant genişliği ister ve raflar arası optik bağlantılar ile anahtarlar yatırımın önemli bir kalemi olur. Dördüncüsü yük profilidir. Eğitim sırasında binlerce GPU aynı anda hesap yapıp aynı anda bekler, bu yüzden tesisin çektiği güç saniyeler içinde yüzlerce megavat oynayabilir. Macquarie’nin Şubat 2026 tarihli Çin değerlendirmesi de AIDC’yi bunların üçüyle, yani çok yüksek soğutma kapasitesi, katbekat enerji tüketimi ve geniş ağ bant genişliğiyle tanımlar.

Çin’de terimin iki komşusu vardır. Çinli işletmeciler AIDC gelirini, geleneksel veri merkezi işi olan IDC’den (internet data center, internet veri merkezi) ayrı raporlar. Bu yüzden şirket sonuçlarında AIDC ve IDC çoğu zaman yan yana geçer. Kamu politikası dilinde ise aynı tür tesis için "akıllı hesaplama merkezi" adı kullanılır. Üçüncü karışıklık kaynağı Alibaba’dır. Alibaba’nın bilançolarında AIDC, veri merkeziyle ilgisi olmayan uluslararası e-ticaret segmentinin kısaltmasıdır.

Nasıl çalışır

Bir AIDC’yi şebekeden çipe doğru katmanlar hâlinde düşünmek kolaylık sağlar.

En dışta şebeke ve trafo merkezi bulunur. Tesis elektriği yüksek gerilim hattından alır. Sahadaki trafo merkezi gerilimi orta gerilime düşürür. Büyük bir kampüs için bu bağlantının kurulması, binanın yapımından daha uzun sürebilir.

Sonra dağıtım ve kesintisiz güç gelir. Orta gerilim bina içinde tekrar düşürülür ve UPS (uninterruptible power supply, kesintisiz güç kaynağı) üzerinden raflara gider. UPS, şebeke kesildiğinde jeneratörler devreye girene kadar birkaç saniye ila birkaç dakika boyunca bataryadan güç verir. Dizel ya da gaz jeneratörleri ise uzun kesintilerde tesisi ayakta tutar.

Raf içinde güç kartları gerilimi çiplerin kullandığı düşük seviyelere indirir. Bu dönüşümlerde kullanılan transistörler güç yarı iletkeni ailesindendir. Sunucuları üreten ve rafları monte eden şirketler genellikle Tayvanlı OEM ve ODM firmalarıdır.

Soğutma döngüsü de katmanlıdır. Sıvı soğutmalı bir rafta soğuk sıvı çip üzerindeki plakalardan geçer, ısıyı alır ve CDU’ya (coolant distribution unit, soğutucu dağıtım ünitesi) döner. CDU bu ısıyı binanın ana su döngüsüne aktarır. Isı en sonunda soğutma kuleleri ya da kuru soğutucular üzerinden dışarı atılır.

Ağ tarafında raf içindeki GPU’lar bakır kablolarla, raflar arası bağlantılar ise genellikle optik modüllerle kurulur. Optik tarafta silikon fotonik giderek daha fazla yer alır.

Tesisin verimliliği PUE (power usage effectiveness, güç kullanım etkinliği) ile ölçülür. PUE, tesisin toplam enerji tüketiminin bilgi işlem ekipmanının tüketimine oranıdır. 1,0 kuramsal mükemmelliktir, yani bütün enerji hesaplamaya gider. Uptime Institute’un 2025 anketine göre sektör ortalaması 1,54’tür ve altı yıldır neredeyse yerinde sayar. Son beş yılda devreye alınan tesislerde ortalama 1,48’dir.

İş yükü açısından AIDC iki tür hesap yapar. Eğitim, modelin verilerden öğrenmesidir ve tek bir büyük, kesintisiz iştir. Çıkarım ise eğitilmiş modelin kullanıcı sorularına cevap vermesidir. Eğitim gecikmeye duyarsızdır ve uzak, elektriği ucuz bölgelerde yapılabilir. Çıkarım ise kullanıcıya yakın olmayı tercih eder. Bu ayrım, tesislerin nereye kurulduğunu ve hangi kira seviyesinden kiralandığını belirler.

Neden ortaya çıktı

Veri merkezleri 2000’lerde internet şirketleri ve kurumsal BT için, 2010’larda ise bulut bilişim için büyüdü. Bu dönemde tesis tasarımı, hava soğutmalı ve raf başına birkaç kilovat çeken standart sunucular üzerine kuruldu. Yapay zekâ modelleri 2010’ların ortasından itibaren GPU’larda eğitilmeye başlasa da kümeler görece küçüktü ve mevcut binalara sığıyordu.

Kırılma Kasım 2022’de geldi. OpenAI ChatGPT’yi yayımladı ve büyük dil modellerine yönelik talep patladı. Model boyutları ve eğitim kümeleri büyüdükçe GPU’ların aynı bina içinde, aynı ağda ve aynı güç altyapısında toplanması zorunlu hâle geldi. Eski binalar ne gücü ne de ısıyı taşıyabildi. Böylece baştan yapay zekâ için tasarlanan tesisler ayrı bir kategori oldu.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) Nisan 2025’te yayımladığı "Energy and AI" çalışmasına göre küresel veri merkezi elektrik talebi 2024’te yaklaşık 415 TWh’ti. Bu, küresel elektrik tüketiminin yaklaşık %1,5’i demektir. Talebin %45’i ABD’de, %25’i Çin’dedir. IEA, bu tüketimin 2030’da yaklaşık 945 TWh’e, yani küresel talebin yaklaşık %3’üne çıkarak iki katından fazla artmasını bekler. Yapay zekâya optimize edilmiş merkezlerin talebinin ise dört kattan fazla büyüyeceğini öngörür.

ABD için daha ayrıntılı tablo, ABD Enerji Bakanlığı adına Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’nın (LBNL) Aralık 2024 çalışmasından gelir. Bu çalışmaya göre ABD veri merkezleri 2023’te yaklaşık 176 TWh, yani ülke elektriğinin yaklaşık %4,4’ünü tüketti. 2028 için senaryo aralığı %6,7 ile %12, yani yaklaşık 325-580 TWh’tir.

Yapay zekâ fabrikası (AI factory)

Yapay zekâ fabrikası (AI factory), Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın yaygınlaştırdığı ve AIDC’yi bir üretim tesisi olarak tanımlayan kavramdır. Bu çerçevede klasik veri merkezi veri saklar ve uygulamaları çalıştırır, yapay zekâ fabrikası ise elektriği ve veriyi girdi olarak alıp "token" (modelin ürettiği metin parçaları) üretir. Çıktı token olarak sayılınca tesisin verimi de watt başına üretilen token ile ölçülür. Bu çerçeve yatırımcı sunumlarında tesisi bir maliyet merkezi değil, gelir üreten bir fabrika olarak göstermeye yarar.

Kavramın para tarafı da Huang’dan gelir. Huang’a göre 1 GW’lık bir yapay zekâ fabrikası yaklaşık 50-60 milyar dolara mal olur ve bunun yaklaşık 35 milyar doları Nvidia sistemleridir. Barclays, Eylül 2025 tarihli değerlendirmesinde aynı 50-60 milyar dolarlık aralığı kullanır, ancak hesaplama ve ağ ekipmanının payını %65-70 olarak alır. Bu, GW başına yaklaşık 32,5-42 milyar dolar demektir (50 × 0,65 = 32,5, 60 × 0,70 = 42). Kalan %30-35 bina, elektrik altyapısı, soğutma ve arsaya gider. Macquarie’nin Şubat 2026 tahminine göre 1 GW’lık kapasite yaklaşık 100 bin yüksek performanslı GPU barındırır.

Nvidia, kavramı mimari bir standarda da dönüştürmeye çalışıyor. Şirket Ekim 2025’te Vera Rubin DSX AI Factory referans tasarımını ve Omniverse DSX dijital ikiz planını tanıttı. DatacenterDynamics’in aktardığına göre tasarım üç modülden oluşur. DSX Max-Q watt başına hesaplamayı en üst düzeye çıkarır, DSX Flex tesisin gücünü şebekenin ihtiyacına göre esnetir, DSX Exchange ise tesis sistemleri arasında veri alışverişini sağlar. Siemens, Nvidia ve Fluence’ın ortak referansı 100 MW bilgi işlem gücüne karşılık 136 MW toplam tesis gücü öngörür. Bu oran 136 ÷ 100 = 1,36 ile tasarım düzeyinde bir PUE hedefi anlamına gelir ve Uptime’ın 1,54’lük sektör ortalamasının belirgin biçimde altındadır.

Fabrika benzetmesinin sınırı da vardır. Gerçek bir fabrikanın ürünü stoklanabilir ve satılabilir. Token’ın fiyatı ise model rekabetiyle hızla düşer ve tesisin gelirini kimin, hangi fiyattan alacağı çoğu zaman yatırım kararı verildiğinde belli değildir. Kavram, yatırımın getirisini açıklamaktan çok yatırımın ölçeğini meşrulaştırmak için kullanılır.

Kim kuruyor, kim işletiyor

AIDC zincirinde dört tür aktör bulunur.

Talebin asıl kaynağı sahipler ve kiracılardır, yani hiper ölçekleyiciler. Microsoft, Alphabet, Amazon ve Meta gibi büyük bulut şirketleri bu gruptadır. Çin’de Alibaba, ByteDance ve Tencent aynı rolü üstlenir. Bu şirketler tesislerin bir kısmını kendileri kurar, bir kısmını kiralar.

İkinci grup işletmecilerdir. Kolokasyon şirketleri binayı kurar, gücü ve soğutmayı sağlar, alanı megavat bazında kiralar. Toptan kolokasyon (wholesale), tek bir müşteriye bütün bir salonun ya da binanın uzun vadeli kiralanmasıdır. Perakende kolokasyon ise küçük müşterilere raf ya da kafes kiralanmasıdır. AIDC ağırlıkla toptan modelle çalışır. Çin’de GDS, VNET ve Range Intelligent Computing bu işletmecilerin örnekleridir.

Üçüncü grup ekipman tedarikçileridir. GPU ve ağ çipleri için Nvidia başı çeker. Güç ve soğutma tarafında Vertiv, Schneider ve Eaton, elektrik üretimi ve şebeke ekipmanında GE Vernova, yedek jeneratörde Weichai Power gibi şirketler yer alır.

Dördüncü grup enerji sağlayıcılarıdır. Elektrik şirketleri, şebeke operatörleri ve uzun vadeli PPA (elektrik satın alma anlaşması) imzalanan üreticiler tesislerin enerjisini sağlar.

Bu zincir yapay zekâ değer zincirinin fiziksel altyapı halkasıdır. Hiper ölçekleyicilerin sermaye harcaması bütçesi zincirin bütün halkalarının siparişini belirler.

Rakamlarla

Hiper ölçekleyicilerin Nisan 2026 sonu itibarıyla geçerli 2026 sermaye harcaması rehberliği, AIDC yatırımının boyutunu gösteren en doğrudan veridir. Şirketlerin açıkladığı rehberliğe göre Meta 125-145 milyar dolar, Alphabet 180-190 milyar dolar, Amazon yaklaşık 200 milyar dolar öngörüyor. Microsoft takvim yılı 2026 için yaklaşık 190 milyar dolar bekliyor ve bunun 25 milyar dolarının bileşen fiyat artışından kaynaklandığını belirtiyor. Dört şirketin toplamı yaklaşık 695-725 milyar dolardır (125 + 180 + 200 + 190 = 695, 145 + 190 + 200 + 190 = 725).

Bu harcamanın en büyük alıcısı Nvidia’dır. Şirketin 20 Mayıs 2026’da açıkladığı 2027 mali yılının 1. çeyrek (Şubat-Nisan 2026) sonuçlarında gelir yıllık bazda %85 artışla 81,6 milyar dolara çıktı. Veri merkezi geliri yıllık bazda %92 artışla 75,2 milyar dolar oldu. Bu tutar toplam gelirin de yaklaşık %92’sini oluşturdu (75,2 ÷ 81,6). Ağ ürünleri geliri 14,8 milyar dolardı. Şirket 2. çeyrek için 91 milyar dolar (±%2) gelir rehberliği verdi ve Vera Rubin sistemlerinin 3. mali çeyrekte sevkiyata başlayıp 4. mali çeyrekte hızlanacağını bildirdi (NVDA 1. çeyrek telekonferansı).

Kiralık kapasite tarafında da tablo sıkışıktır. CBRE’nin 2025’in ikinci yarısına ait Kuzey Amerika verilerine göre sekiz ana pazarda boşluk oranı %1,4’e indi. Kuzey Virginia’da kolokasyon boşluğu %0,5’tir. 2025’te net emilim, yani yeni kiralanan ve kullanılmaya başlanan kapasite, %38 artışla 2.497,6 MW oldu. Toplam kapasite %36 artışla 9.432 MW’a ulaştı.

MW’tan kira gelirine örnek hesap

İşletmeci notlarında kapasite MW, gelir ise para birimiyle verilir. İkisini bağlamak için kW başına aylık kira kullanılır. 100 MW’lık bir tesis 100.000 kW demektir. CBRE’nin ABD birincil pazarları için verdiği kW başına aylık 196,25 dolarlık kira uygulanırsa aylık kira 100.000 × 196,25 = 19.625.000 dolar, yıllık kira 19.625.000 × 12 = 235.500.000 dolar, yani yaklaşık 235,5 milyon dolar olur. Aynı tesis Macquarie’nin Çin için verdiği yaklaşık 41 dolarlık fiyatla kiralanırsa yıllık kira 100.000 × 41 × 12 = 49.200.000 dolar, yani yaklaşık 49,2 milyon dolardır. Fark yaklaşık 4,8 kattır (235,5 ÷ 49,2).

Bu hesap bir üst çerçevedir. CBRE fiyatı 250-500 kW’lık talepler içindir ve 100 MW’lık toptan bir sözleşmenin fiyatı farklı olabilir. Ayrıca tesis ilk yıl tam dolu değildir. Kullanım oranı %70 ise kira geliri de aşağı yukarı aynı oranda düşer. Elektrik bedelinin kiraya dahil olup olmadığı da sözleşmeden sözleşmeye değişir.

Raf yoğunluğu ve güç mimarisi

Ortalama istatistikler AIDC’yi göstermez. Uptime’ın 2025 anketinde işletmecilerin yaklaşık üçte biri bir miktar yapay zekâ eğitimi ya da çıkarımı çalıştırıyor, ama ortalama raf yoğunluğu yine de yukarıdaki düzeyde kalıyor. AIDC rafları bu ortalamanın içinde küçük bir azınlıktır ve sektör ortalamasına bakan bir yatırımcı geçişin hızını olduğundan yavaş görür. Aynı pazar araştırma derlemelerine göre Schneider ve Nvidia’nın ortak tasarımları yaklaşık 132 kW çeker ve Rubin nesli için yaklaşık 225 kW’lık raf referansları kullanılır.

800 VDC geçişi

2025 itibarıyla AIDC raflarında güç, raf içinde 54 V doğru akımla dağıtılır. Nvidia’nın 20 Mayıs 2025 tarihli geliştirici yazısına göre bu yöntem 200 kW’ın üzerindeki raflarda fiziksel sınıra dayanıyor. Nvidia’nın hesabına göre gelecek nesil Kyber rafı 54 V ile beslenseydi yalnızca güç rafları 64U yer kaplardı, yani bir rafın neredeyse tamamı güç ekipmanına giderdi. Çözüm olarak önerilen mimaride orta gerilim alternatif akım, katı hal transformatörleri (SST, solid-state transformer) ile doğrudan 800 V doğru akıma çevrilir. Rafın yakınında DC/DC dönüştürücüler gerilimi 12 V’a indirir. Nvidia, 1 MW sınıfı rafların 2027’den itibaren geleceğini söylüyor.

Bu geçişin yatırımcı açısından anlamı, UPS, güç dağıtım ünitesi ve transformatör ürün ailelerinin yeniden tasarlanmasıdır. Nvidia’nın ortak listesinde Infineon, onsemi ve TI gibi yarı iletken üreticileriyle Eaton, Schneider ve Vertiv gibi güç sistemi şirketleri yer alıyor. Yüksek gerilimli doğru akım dönüşümü silisyum karbür (SiC) ve galyum nitrür (GaN) transistörlerin payını artırır.

Talep henüz erken aşamadadır. Infineon, Mayıs 2026 telekonferansında yapay zekâ veri merkezi güç çözümleri için kapasite tahsisinin sürdüğünü söyledi ve sipariş birikiminin 25 milyar avroya çıktığını bildirdi. onsemi’nin yapay zekâ veri merkezi geliri ise 2025’te 250 milyon doları aştı. Bu, şirketin yaklaşık 6 milyar dolarlık 2025 gelirinin yaklaşık %4’üdür (250 ÷ 6.000). onsemi, Mayıs 2026’da bu gelirin 2026’da ikiye katlanmasını beklediğini açıkladı.

Sıvı soğutma pazarı

Dell'Oro’nun Eylül 2025 verisine göre doğrudan sıvı soğutma pazarı 2025’in 2. çeyreğinde yıllık bazda %156 büyüdü ve 2029’da yaklaşık 6 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Research and Markets ise CDU pazarını 2025 için yaklaşık 1,05 milyar dolar olarak tahmin ediyor. Dell'Oro’ya göre pazar büyüklüğü tahminleri, CDU’nun, soğuk plakaların ve ısı eşanjörlerinin kapsama dahil edilip edilmemesine göre birbirinden belirgin biçimde ayrışıyor. Bir şirketin "sıvı soğutma pazarında payı" iddiası okunurken hangi tanımın kullanıldığına bakılmalıdır.

Yük salınımı ve şebeke güvenliği

AIDC’nin en az bilinen teknik sorunu yük profilidir. Kuzey Amerika Elektrik Güvenilirliği Kurumu (NERC), 4 Mayıs 2026’da hesaplama yükleri için Seviye 3 uyarısı yayımladı. Seviye 3, NERC’in en ağır uyarı kategorisidir. Uyarının gerekçesi, hesaplama yüklerinin aniden kaybı ya da salınımıdır. Bir eğitim aşaması bittiğinde tesisin talebi yaklaşık 300 MW anında düşebilir. NERC yedi "temel eylem" sıralıyor. Bunlar yükün modellenmesi, çalışmalar, tetikleyici tanımları, devreye alma testleri, dinamik arıza kaydı, istikrar marjı ve ride-through, yani tesisin kısa gerilim düşüşlerinde şebekeden kopmadan çalışmayı sürdürebilmesidir.

Uyarıyla birlikte AIDC şebeke açısından dengeyi etkileyen bir aktör sayılmaya başladı. Pratik sonucu, tesislerde salınımı yumuşatacak batarya, UPS ve kontrol yazılımı içeriğinin artmasıdır. Nvidia’nın DSX Flex modülü de aynı ihtiyaca cevaptır.

Güç erişimi darboğazı

2024’te AIDC yatırımının sınırını GPU arzı çiziyordu. 2026 itibarıyla birçok projede sınırı elektriğe erişim ve elektrik ekipmanı çizer.

Trafo ve türbin kuyrukları

Wood Mackenzie’nin Eylül 2025 değerlendirmesine göre büyük güç transformatörlerinin ortalama teslim süresi 2025’in 2. çeyreğinde 128 haftaya çıktı. Bu süre 2021’de yaklaşık 50, 2024’te yaklaşık 120 haftaydı. Santral çıkışında kullanılan yükseltici transformatörlerde (GSU) bekleme 144 haftadır. ABD’de 2025’te güç transformatörlerinde yaklaşık %30 arz açığı var ve arzın yaklaşık %80’i ithalattır. Yani 2025’te sipariş edilen bir trafo ancak iki buçuk yıl sonra sahaya gelir ve bir AIDC’nin takvimini çip değil bu ekipman belirler.

Gaz türbininde de tablo aynıdır. GE Vernova’nın Nisan 2026’da açıkladığı 1. çeyrek sonuçlarına göre gaz ekipmanı sipariş birikimi ve slot rezervasyonu toplamı 83 GW’tan 100 GW’a çıktı. Şirket yıl sonu için en az 110 GW hedefliyor. Sözleşmeye bağlanan GW’ların yaklaşık %20’si açıkça veri merkezine aittir. Elektrifikasyon siparişleri organik olarak %86 artışla 7,1 milyar dolara çıktı. Yalnızca veri merkezi ekipmanı siparişi 2,4 milyar dolar oldu ve bu, 2025’in tamamındaki tutardan fazladır (GE Vernova 2026 1. çeyrek özeti). 100 GW’ın ne kadarının bağlayıcı sipariş olduğu aşağıda, sipariş birikimi bölümünde ele alınır.

Kapasite piyasası ve tarifeler

Veri merkezi talebi artık elektrik faturalarına da yansıyor. ABD’nin en büyük şebeke operatörü PJM’in Aralık 2025’te yapılan 2027/28 kapasite müzayedesi, ikinci yıl üst üste fiyat tavanı olan MW-gün başına 333,44 dolardan kapandı. Müzayede, güvenilirlik gereksiniminin 6.623 MW altında kaldı. Yedek marjı %20 hedefe karşı %14,8 oldu. Tepe yük tahmini 5.250 MW artarken bu artışın yaklaşık 5.100 MW’ı veri merkezlerinden geliyor, yani artışın yaklaşık %97’si. Yıllık kapasite faturası 16 milyar doları aşıyor. Bu fatura sonuçta tüketicilere yansıdığı için veri merkezleri yerel siyasetin konusu hâline geldi.

Ohio’nun düzenleyici kurumu PUCO, 9 Temmuz 2025’te AEP Ohio için veri merkezlerine özel bir tarifeyi onayladı. Buna göre 25 MW’ın üzerindeki yeni veri merkezleri, abone oldukları kapasitenin en az %85’i için kullansalar da kullanmasalar da ödeme yapar. Sözleşme en fazla 12 yıldır ve buna 4 yıllık rampa dönemi dahildir. Beşinci yıldan sonra çıkmak isteyen müşteri, 36 aylık asgari ücret kadar çıkış bedeli öder ve mali yeterlilik teminatı vermek zorundadır. Bu "al ya da öde" (take-or-pay) yapısı, şebeke kuyruğunda spekülatif kapasite rezervasyonu yapanları caydırmak için tasarlandı.

İrlanda bunun bir adım ötesine geçti. İrlanda enerji düzenleyicisi CRU, 12 Aralık 2025’te üç yıldır fiilen uygulanan yeni bağlantı moratoryumunu sona erdirdi, ama yeni koşullar koydu. Yeni veri merkezleri, şebekeden çekecekleri azami güç kadar yerinde ya da yakında üretim ve depolama kapasitesi kurmalı ve bu kapasiteyle toptan elektrik piyasasına katılmalıdır. Yıllık tüketimlerinin en az %80’ini ek yenilenebilir kaynaklarla karşılamaları gerekir ve bunun için altı yıllık geçiş süresi tanınır. Dublin gibi şebekesi kısıtlı bölgelerde bağlantı talebi reddedilebilir. Veri merkezleri İrlanda’da ölçülen elektrik tüketiminin yaklaşık %22’sini oluşturuyor. Kural fiilen "kendi gücünü getir" anlamına gelir ve jeneratör ile depolama yatırımını kamu politikasıyla zorunlu hâle getirir.

Şebekeyi beklemeden

Bazı şirketler şebeke bağlantısını beklemek yerine sahada kendi elektriğini üretmeyi seçiyor. Bunun en çok tartışılan örneği xAI’ın Memphis’teki Colossus tesisidir. Shelby County sağlık dairesi Temmuz 2025’te 15 gaz türbini için izin verdi. DatacenterDynamics ve TechCrunch, hava görüntülerinde sahada yaklaşık 35 türbin görüldüğünü aktardı. Çevre örgütü SELC, türbinlerin izinsiz çalıştırıldığını ileri sürerek hukuki itirazda bulundu. Örnek, sahada türbin kurmanın hızlı olduğunu ama hava izni ve toplumsal kabul riskine dönüştüğünü gösterir.

Sahada güç üretimi ve depolama

Güç erişimi darboğazı, AIDC’nin ekipman listesini genişletti. Yedek jeneratör, sürekli güç üreten gaz motoru, yakıt hücresi ve batarya depolama artık veri merkezi ekipmanı olarak satılıyor.

Weichai Power bu dönüşümün Çin’deki en net örneğidir. Şirketin 2025 sonuçlarına ve Nisan 2026’daki yatırımcı toplantısında verdiği bilgilere göre Weichai 2025’te AIDC yedek güç jeneratörleri için 1.400 motor sattı. Bu yıllık bazda %259 artış demektir. Şirket 2026 hedefini 2.600-2.800 adetten 3.500-4.000 adede yükseltti. Büyük çaplı M serisi motorlarda satış %32 artışla 11.000 adedi aştı ve 2026 hedefi 15.000 adettir. Güç ve enerji segmentinin şirket kârındaki payı 2024’te %9’dan 2025’te %19’a çıktı, orta vadeli hedef %30’dur. Weichai’nin 4.250 kW’lık 20M55 dizel jeneratör seti, şirkete göre dünyanın en güçlü jeneratör setidir. Şirket 2026’nın 1. çeyreğinde 500’ün üzerinde veri merkezi jeneratör ürünü sattığını ve bunun %240’ın üzerinde bir artış olduğunu bildirdi (Weichai Power, veri merkezi işleri, AIDC güç çözümleri).

Weichai, Ceres ortaklığıyla SOFC (solid oxide fuel cell, katı oksit yakıt hücresi) da geliştiriyor. Yakıt hücresi doğal gazı yakmadan elektrokimyasal tepkimeyle elektriğe çevirir. Şirket verilerine göre sistemin verimi %65’in üzerindedir ve AB’nin CE belgesini almıştır. Kapasite hedefi 2026’da 30 MW, 2027’de 200 MW’tır. Bu ürünle Weichai hem yedek (dizel) hem sürekli (gaz motoru ve yakıt hücresi) güç sunabilen az sayıdaki şirketten biri olmaya çalışıyor. Yakıt hücresi ve sahada üretim anlaşmalarında bir ayrıntı önemlidir. GW ölçekli çerçeve anlaşmaları bağlayıcı sipariş değildir ve gelir olarak sayılmaz.

Batarya tarafında tablo daha belirsizdir. CATL’in Nisan 2026’da Dragonomi’ye yansıyan tahminine göre 1 GW’lık bir veri merkezi 15-20 GWh enerji depolama sistemi (ESS) gerektirebilir. Bu, tesisin tam gücünü 15-20 saat taşıyabilecek bir depolama demektir. Bu, sektörde olağan kabul edilen 1-4 saatlik varsayımın yaklaşık dört ila yirmi katıdır ve CATL tahminin kapsamını açıklamıyor (Batarya, ESS talebi). Daha somut veri sipariş tarafındadır. Canadian Solar’ın Mart 2026 itibarıyla batarya depolama sipariş birikimi 3,6 milyar dolarla rekor kırdı ve şirket AIDC kapsamında büyük bir ABD müşterisiyle 2,5 GWh’lik depolama anlaşması yaptı (Canadian Solar, ABD yatırımı). Bu sistemlerin rolü yedek güçten çok tepe yükü ve yük salınımını yumuşatmaktır. Depolama projelerinde baskın kimya LFP lityum iyon batarya olduğu için güneş ve inverter üreticileri de AIDC’yi büyüme hikâyelerine ekliyor.

Endüstriyel şirketler de projeye giriyor. Emerson, Şubat 2026’daki 1. mali çeyrek telekonferansında ABD’de 1,7 GW’lık bir yapay zekâ veri merkezinin otomasyonunu ve Prevalon Energy ile birlikte enerji depolama entegrasyonunu üstlendiğini açıkladı. Kampüs ölçeğinde güç üretimi endüstriyel otomasyon tedarikçilerine yeni bir pazar açıyor.

ABD ve Çin, iki ayrı pazar

AIDC, ABD’de ve Çin’de aynı tür tesis olsa da iki pazar fiyat, kullanım oranı ve politika açısından neredeyse zıt yönde ilerliyor.

Kira fiyatları zıt yönde

CBRE’nin 2025 2. yarı verilerine göre ABD’nin birincil pazarlarında 250-500 kW’lık taleplerde istenen kira rekor seviyede, kW başına aylık 196,25 dolardır ve yıllık bazda %6,6 arttı. 3-10 MW’lık taleplerde fiyat artışı %12,5’tir.

Çin’de ise Macquarie’ye göre kW başına aylık kira 2017’de yaklaşık 500 yuan iken Şubat 2026 itibarıyla 300 yuanın altında, yaklaşık 41 dolardır. ABD’nin birincil pazarlarındaki fiyat Çin’dekinin yaklaşık 4,8 katıdır (196,25 ÷ 41). Çin’de hiper ölçekleyiciler pazarlık gücüyle fiyatı bastırıyor. Ancak yerli bileşen maliyetleri de düştüğü için işletmecilerin marjı korunuyor. Macquarie’ye göre Çinli işletmeciler arasında ürün farkı yoktur ve rekabet kapasite ile inşaat kalitesi üzerinden yürür. Aynı değerlendirmeye göre yurt dışı projelerde fiyatlar Çin’in 3-4 katı, maliyetler ise yalnızca 2-2,5 katıdır. Çinli işletmecilerin DayOne gibi yurt dışı kollarına yönelmesinin nedeni bu makastır.

Çin’de kapasite planı MW cinsinden

Macquarie’nin Şubat 2026 değerlendirmesine göre Alibaba ve ByteDance 2025 sonunda her biri yaklaşık 800 MW veri merkezi siparişi verdi ve yıl içinde toplam kapasiteleri 1,5 GW’a ulaştı. Tencent’in siparişi 700 MW’tır. 2026 için ByteDance 2-2,5 GW kapasite hedefliyor. Alibaba ise en az %50 yıllık artışla yaklaşık 2 GW’a ulaşmayı planlıyor. Notun Dragonomi özeti bu artışın hangi tabana göre hesaplandığını açıklamıyor, bu yüzden siparişle kapasite rakamları birbirine eklenmemelidir. Macquarie’ye göre Çinli hiper ölçekleyicilerin talebi, 2025’in ilk yarısındaki yavaşlamanın ardından Huawei Ascend gibi yerli çiplerin tedarikinin iyileşmesiyle 2025’in 4. çeyreğinde geri geldi. Macquarie’ye göre Çin döngüsü ABD’nin yaklaşık iki çeyrek gerisindedir (Çin’de veri merkezi patlaması). Alibaba Şubat 2025’te üç yıl için 380 milyar yuanlık bir yapay zekâ altyapı planı açıkladı ve Eylül 2025’teki Yunqi konferansında bu tutarın aşılabileceğinin sinyalini verdi.

Çip izni ile kapasite arasındaki bağ da MW cinsinden okunur. Macquarie’ye göre Çin için Nvidia H200 siparişi 2 milyonun üzerindedir, ama sevkiyat zamanlaması belirsizdir. Yalnızca 500 bin adet teslim edilse bile yaklaşık 600 MW ek veri merkezi talebi doğar. Bu, sistemin geri kalanı dahil GPU başına yaklaşık 1,2 kW demektir (600.000 kW ÷ 500.000).

Yerli çip zorunluluğu ve elektrik sübvansiyonu

Reuters’ın Kasım 2025 haberine göre Çin, devlet fonu alan yeni veri merkezi projelerinin yalnızca yerli yapay zekâ çipi kullanmasını istedi. %30’dan az tamamlanmış tesislerde yabancı çiplerin sökülmesi ya da alımların iptal edilmesi gerekiyor, daha ileri aşamadaki projeler ise tek tek değerlendiriliyor. Kapsam Nvidia’nın H20, B200 ve H200 çiplerini içeriyor. Bu politika Çin’in yerli ikame stratejisinin veri merkezine yansımasıdır.

Yerli çipler watt başına daha az hesap yaptığı için bu politikanın bir maliyeti var. Financial Times’ın Kasım 2025 haberine göre Gansu, Guizhou ve İç Moğolistan gibi illerin yerel yönetimleri, yerli çip kullanan büyük veri merkezlerinin elektrik faturasının %50’ye kadarını sübvanse ediyor. ABD’de güç erişimi bir kuyruk sorunuyken Çin’de güç maliyeti çip politikasıyla sübvanse ediliyor.

Huawei’nin CloudMatrix 384 sistemi bu farkın en açık örneğidir. SemiAnalysis’in Nisan 2025 hesaplarına göre sistem yaklaşık 559 kW güç çekiyor ve yoğun BF16 hesabında yaklaşık 300 PFLOPS ile GB200 NVL72’den daha yüksek toplam performans veriyor. Ancak NVL72’nin yaklaşık 145 kW’ına karşı yaklaşık dört kat güç harcıyor (559 ÷ 145 ≈ 3,9) ve SemiAnalysis’e göre watt başına performansı yaklaşık 2,3 kat düşük. Çin’de elektrik görece bol olduğu için bu verimsizlik daha az sorun yaratır. Yatırımcı açısından sonucu ise yerli çiplerin yaygınlaşmasının aynı hesap gücü için daha fazla güç ve soğutma ekipmanı talebi yaratmasıdır.

Atıl kapasite tartışması

Çin’den çelişkili sinyaller gelir. Bir yanda hiper ölçekleyicilerin gigavat ölçeğinde siparişleri, öbür yanda boş duran tesis haberleri vardır. MIT Technology Review’un derlediği yerel yayınlara göre yeni hesaplama kapasitesinin %80’ine kadarı boşta. 2024 sonuna kadar 500’den fazla proje duyuruldu ve en az 150’si tamamlandı. DigiTimes’a göre bir yapay zekâ veri merkezinin kârlı olması için kullanım oranının %70-75’in üzerinde olması gerekirken aktivasyon oranı %20’nin altında kalıyor. Bu rakamlar yerel basın derlemelerine dayanır ve hangi tesisleri kapsadıkları açıklanmaz, bu yüzden resmî veriyle yan yana okunmalıdır.

Resmî rakamlar daha ılımlıdır. Çin Ulusal Veri Bürosu’na göre ülkedeki veri merkezlerinin kullanım oranı 2024’te %63 oldu ve 2022’ye göre 4 puan arttı. 2021’de ortalama kullanım %50’ydi, doğuda %66-68, batıda %30-40’tı. Çin’in "Doğu veri, batı hesaplama" programı sekiz merkez ve on küme öngörür. Batı kampüslerinin düşük kullanımı, gecikmeye duyarsız eğitim yükünün batıya kaydırılıp kaydırılamayacağı tartışmasını doğurur.

Çelişkinin nedeni iki ayrı pazarın aynı adla anılmasıdır. Yerel yönetimlerin desteğiyle, çoğu zaman kötü konumda ve belirli bir kiracı olmadan kurulan "akıllı hesaplama merkezleri" boş kalabilir. Hiper ölçekleyicilere ya da büyük kolokasyon işletmecilerine ait AIDC’ler ise yüksek doluluğla çalışır.