OEM ve ODM — Tasarım ve marka ayrımı

OEM (original equipment manufacturer, orijinal ekipman üreticisi) ve ODM (original design manufacturer, orijinal tasarım üreticisi), bir ürünün tasarımının, markasının ve üretiminin hangi şirkete ait olduğunu anlatan iki iş modelidir. Otomotivde, havacılıkta ve sunucu pazarında OEM, son ürünü kendi adıyla satan marka sahibidir. Asya elektroniğinde aynı kısaltma, başkasının tasarımını onun markasıyla üreten fabrikayı anlatır. ODM ise ürünü kendisi tasarlar ve başka markalara üretir. Yakın akrabası EMS (sözleşmeli elektronik üretim) şirketleri müşterinin tasarımını üretir. Ayrım önemlidir, çünkü değerin ve marjın kimde kaldığını gösterir. Dragonomi yazılarında OEM en çok havacılık (TransDigm, Parker Hannifin), otomotiv tedarikçisi (Hesai, ITW, Cleveland-Cliffs) ve elektronik üretim (Jabil) telekonferans notlarında geçer.

Tasarım, marka ve fabrika

Bir elektronik ürünün rafa çıkması için üç iş gerekir. Birincisi tasarımdır, yani devre kartı, mekanik gövde, yazılım ve bunların fikrî mülkiyeti. İkincisi markadır, müşteriyle ilişki, satış kanalı ve garanti sorumluluğu bu kalemdedir. Üçüncüsü fabrikadır, malzeme alımı, montaj, test ve sevkiyat burada yapılır. Sektördeki iş modelleri bu üç işin hangi şirkette kaldığına göre adlandırılır. Ürün yönetimi yazılımı geliştiren OpenBOM'un 2023 tarihli sınıflandırması bu mantığı izler.

OEM tipi üretim, alıcının ürünü ayrıntılı bir spesifikasyonla tarif ettiği modeldir. Ürünü farklı kılan tasarım alıcıya aittir, üretici bu tarife göre üretir ve ürün alıcının markasıyla satılır. ODM modelinde tasarım üreticinindir. Üretici hazır bir taban tasarım sunar, alıcı onu kendi markasıyla satar ya da küçük değişikliklerle kişiselleştirir. Dizüstü bilgisayarda bu, aynı şasinin farklı logolarla rafa çıkması demektir. Sözleşmeli üretici (contract manufacturer) anlaşılan kapsamda malzemeyi bulur, montajı yapar, ürünü test eder ve sevk eder. Bunu genellikle alıcının tasarımıyla yapar. OBM (original brand manufacturer, kendi markalı üretici) ürünü tasarlar, üretir ve kendi adıyla satar. Ara biçim olan JDM (joint design manufacturing, ortak tasarım üretimi) modelinde tasarım, alıcı ile üreticinin mühendisleri arasında bölüşülür.

Sınırlar keskin değildir. Aynı şirket bir müşteri için yalnızca montaj yapar, başka biri için ürünü baştan tasarlar. Hon Hai elektrikli araç işini CDMS (contract design and manufacturing services, sözleşmeli tasarım ve üretim hizmeti) diye adlandırır, Flex kendi modelini "EMS + Ürün + Hizmet" bileşimi olarak tarif eder. Bu yüzden sınıfın adından çok üç sorunun cevabına bakılır. Tasarım kimde, marka kimde, malzemeyi kim satın alıyor? Cevaplar stok riskinin, marjın ve tedarikçi değiştirme gücünün kimde olduğunu belirler.

OEM kelimesinin üç kullanımı

OEM kısaltması üç farklı anlamda kullanılır. İlk ikisi birbirinin tersidir ve okurun en sık takıldığı yer burasıdır. Batı sanayisinde OEM, parçaları satın alıp son ürünü kendi adıyla piyasaya süren şirkettir. Havacılık parçası üreten TransDigm, 2025 mali yılına ait 10-K formunda (ABD'de verilen yıllık faaliyet formu) OEM'leri yeni uçak üretimi için parça satın alan şirketler diye tanımlar. Bu tanımda OEM müşteridir, yani Boeing ve Airbus gibi uçak üreticileridir.

Otomotivde de durum aynıdır. Türkiye'de araç üreticilerine ana sanayi, onlara parça verenlere yan sanayi denir. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) üyeleri arasında Ford Otosan, Tofaş, Oyak Renault, Toyota, Hyundai Assan, Mercedes-Benz Türk ve Otokar vardır. OSD'ye göre ana ve yan sanayi birlikte Türk otomotiv sanayisinin ihracatı 2025'te yaklaşık 41,5 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek düzeyine çıktı. Türk ana sanayisi iki anlamı birleştirir. Ford Otosan, Tofaş ve Oyak Renault ortak girişimdir ve ürettikleri araçların büyük bölümü ortaklarının markasıyla (Ford, Fiat, Renault) satılır. Bu yönüyle Asya anlamındaki OEM'e de benzerler.

Servis dilindeki "OEM parça" birinci anlamdan türer. Yedek parça çarşısında "orijinal parça" araç markasının kutusundaki parçayı, "OEM parça" aynı parçanın üreticiye tedarik veren firmanın kendi kutusunda satılan biçimini, "eşdeğer parça" ise kalitesi orijinale denk sayılan muadili anlatır. Bilgisayar ve sunucu ticaretinde ise OEM markalı sistem satıcısıdır. Dell, HP, Lenovo ve HPE ürünü kendi adıyla satar, garantisini verir ve üretimin bir bölümünü Asya'daki ODM'lere yaptırır.

İkinci anlam Asya elektroniğinde doğdu. Tayvan ve Çin'de OEM, başkasının tasarımını onun markasıyla üreten fabrikadır, yani ilk anlamdaki OEM'in tedarikçisidir. Michael Hobday'in 1995'te World Development dergisinde yayımlanan Doğu Asya elektroniği çalışması, bölge şirketlerinin OEM'den ODM'ye, oradan OBM'ye tırmandığı merdiveni bu anlam üzerine kurar. Dragonomi'nin Ocak 2026 tarihli mama sektörü notunda kelime bu anlamda geçer. Not, China Pet Foods'un kendi markalarıyla yaptığı ihracatı başka markalar adına yaptığı OEM satışlarından ayırır.

Üçüncü kullanım OEM'i bir müşteri sınıfına çevirir. Nvidia, 26 Ekim 2025'te biten çeyreğe ait 10-Q formunda (çeyreklik form) doğrudan müşterileri arasında ekran kartı üreticilerini, distribütörleri, ODM'leri, OEM'leri, bulut hizmet sağlayıcılarını, hiper ölçekleyicileri ve sistem entegratörlerini sayar. Sunucuyu kullanan bulut şirketi doğrudan müşteri olabildiği gibi ODM ya da OEM üzerinden dolaylı müşteri de olabilir. Yönü cümledeki ilişki belirler. Şirket parça ya da çip satıyorsa OEM onun müşterisidir, başkasının markasına üretiyorsa şirketin kendisi Asya anlamında OEM'dir.

EMS (sözleşmeli elektronik üretim)

EMS şirketleri, OEM'ler adına elektronik bileşen ve kartları üretir, test eder, dağıtır, iade ve onarım hizmeti verir. EMS'i ODM'den ayıran, ürün tasarımının çoğunlukla müşteride kalmasıdır. EMS şirketi DFM (design for manufacturability, üretilebilirlik için tasarım) desteğiyle tasarımı üretime uygun hale getirir ama ürünün fikrî sahibi değildir. Çip dünyasındaki karşılığı dökümhanedir.

İş iki temel sözleşme biçimiyle yürür. Turnkey (anahtar teslim) modelde EMS bütün malzemeyi kendisi alır ve depolar. Konsinye (consignment) modelde malzemeyi müşteri sağlar, EMS işçilik ve hizmet verir. ABD'li Plexus, 27 Eylül 2025'te biten mali yıla ait 10-K formunda bu ayrımı yapar ve hizmetlerinin çoğunu turnkey olarak sunduğunu belirtir. Turnkey modelde bileşenlerin bütün değeri EMS'in gelirine girer, stok riski ve işletme sermayesi yükü de EMS'te kalır. Konsinye modelde gelir küçük görünür ama marj yüzdesi yükselir.

Sektörün büyük adları Tayvanlı Hon Hai (ticari adıyla Foxconn), ABD'li Jabil, Singapur'da kayıtlı Flex, Kanadalı Celestica, ABD'li Sanmina ve Plexus'tur. Jabil'in 2025 mali yılı 10-K formuna göre şirket 30 ülkede yaklaşık 100 noktada, yaklaşık 135.000 kişiyle çalışır. Flex 31 Mart 2025'te biten mali yılda yaklaşık 30 ülkede yaklaşık 148.000 çalışana sahipti. Satışlarının %43'ü Kuzey Amerika'daki, %17'si Çin'deki tesislerde üretildi.

2026 başında EMS'in işi telefon ve bilgisayarla sınırlı değildir. Jabil'in Eylül 2025 telekonferans notunda sıvı soğutmalı sunucu rafları, GLP-1 ilaçları için enjektör kalemleri ve araç elektroniği yan yana geçer. Aynı notta Jabil kendini EMS şirketi olarak anar, müşterisi olan otomobil üreticilerine ise OEM der.

OBM (kendi markalı üretim) ve gülümseme eğrisi

OBM, ürünü tasarlayan, üreten ve kendi markasıyla satan şirkettir. Hobday'in merdiveninde son basamaktır. OEM olarak başlayan bir Doğu Asya şirketi önce üretimi öğrenir, sonra tasarımı üstlenip ODM olur, en sonunda kendi markasını kurar. Samsung Electronics ve Acer bu yolun bilinen örnekleridir.

Merdivenin neden tırmanmaya değer olduğunu Acer'ın kurucusu Stan Shih 1992'de çizdiği gülümseme eğrisi (smiling curve) ile anlattı. Eğrinin sol ucunda Ar-Ge ve tasarım, sağ ucunda marka ve pazarlama yüksek katma değerlidir. Ortadaki montaj eğrinin dibidir. Shih bu tespiti Acer'ın 1992'deki yeniden yapılanmasının gerekçesi yaptı.

Eğrinin sayısal kanıtı California Üniversitesi Irvine'deki Kişisel Bilgisayar Sanayi Merkezi'nin (PCIC) Temmuz 2011 çalışmasından gelir. Kenneth Kraemer, Greg Linden ve Jason Dedrick 2010 model 16 GB'lık iPhone 4'ü inceledi. Cihazın dünya genelindeki perakende fiyatı 549 dolardı, iSuppli'nin hesabına göre malzeme listesi 187,51 dolar tutuyordu. Apple tasarım ve pazarlamasıyla 321 dolar, yani değerin %58,5'ini aldı. İşçilik dışı malzeme maliyeti 120 dolar (%21,9) idi. Bileşen üretimi ve montaj için Çin'deki işçiliğe giden pay yalnızca 10 dolar, yani %1,8 oldu.

Aynı uçurum güncel gelir tablolarında da görülür. Apple'ın 27 Eylül 2025'te biten mali yılda net satışları 416,2 milyar dolar, brüt kârı 195,2 milyar dolardı. Brüt marj ürünlerde %36,8, hizmetlerde %75,4 oldu. Montaj tarafında Hon Hai'nin 14 Mart 2025 tarihli sonuç sunumu 2024 için %6,25 brüt marj gösterir.

OBM'ye geçişin bedeli de büyüktür. Kendi markasını kuran ODM, müşterisi olan markalarla rekabet etmeye başlar ve müşteriler siparişlerini başka üreticilere kaydırabilir. Quanta ve Compal kendi tüketici markasını kurmadı, üretimde ölçeğe yöneldi. Tayvanlı BenQ 2005'te Siemens'in cep telefonu işini alıp markalaşmaya çalıştı, Almanya'daki birimi BenQ Mobile Eylül 2006'da iflas başvurusu yaptı. Lenovo ise Aralık 2004'te duyurup Mayıs 2005'te tamamladığı IBM kişisel bilgisayar işi alımıyla markayı satın alarak edindi. Hon Hai de 2016'da Japon Sharp'ın kontrolünü alarak montajcıdan marka sahipliğine kestirme bir adım attı.

Model nasıl doğdu

ODM ve EMS sektörü Tayvan'ın parça üreticilerinden doğdu. Hon Hai 1974'te bir bileşen üreticisi olarak kuruldu. Compal 1984'te Kinpo Electronics'in bağlı şirketi olarak kuruldu ve 1994'te OEM'den ODM'ye geçti. Barry Lam'in 1988'de 30 milyon Yeni Tayvan doları sermayeyle kurduğu Quanta için 1999'da Apple'dan gelen iBook siparişi belirleyici oldu. Çip sektöründe Morris Chang'in 1987'de saf dökümhane olarak kurduğu TSMC ile tasarım ve üretim ayrı şirketlere bölünebilir hale geldi, zincirin bütün halkaları yarı iletken değer zinciri maddesindedir.

Hon Hai'nin yönetim kurulu başkanı ve CEO'su Young Liu, 12 Kasım 2025'teki yatırımcı toplantısında bilgisayar sektörünün "dış kaynak kırılma noktasını" şirketin Compaq'tan aldığı ilk büyük siparişe, yani 1996'ya tarihledi. Ona göre bu siparişin ardından markalar fabrikalarını birer birer Hon Hai'ye sattı ve üretimi ona emanet etti.

Acer'ın bölünmesi bu dönemin dönüm noktasıdır. Acer 26 Aralık 2000'de marka işini sözleşmeli üretimden ayıracağını duyurdu. Gerekçe, kendileri de marka sahibi olan üretim müşterilerinin rakipleri Acer'a sipariş vermekte giderek isteksizleşmesiydi. Üretim kolu 30 Mayıs 2001'de yaklaşık 8.400 çalışanla Wistron adıyla ayrı şirket oldu.

İkinci kırılma sunucuda yaşandı. Facebook 7 Nisan 2011'de Open Compute Project'i (OCP, açık hesaplama projesi) duyurdu. Quanta aynı yıl Facebook için OCP sunucuları tasarladı, Wistron'un bulut sunucusu bağlı şirketi Wiwynn 2012'de faaliyete başladı. Bulut şirketinin tasarladığı, ODM'nin ürettiği beyaz etiket sunucu modeli buradan çıktı.

Üçüncü dalga yapay zekâ ile geldi. Hon Hai'nin 2023 gelirinin %54'ü akıllı tüketici elektroniğinden, %22'si bulut ve ağdan geliyordu. 2024'te bu oranlar %46 ve %30 oldu. 2025'in ikinci çeyreğinde bulut ve ağ %41 payla tüketici elektroniğinin (%35) önündeydi, üçüncü çeyrekte payı %42'ye çıktı (tüketici elektroniği %37). Şirketin 5 Ocak 2026 açıklamasına göre bulut ve ağ, tüketici elektroniğinin mevsimsel zirvesi olan dördüncü çeyrekte de ilk kez en büyük ürün grubu oldu. Bir yıl önceki dördüncü çeyrekte tüketici elektroniğinin payı %51, bulutunki %26'ydı.

Marj merdiveni ve değerin dağılımı

Tablo değer zincirinin iki ucunu gösterir. Tescilli parça satıcısı ve marka sahibi üstte, montajcılar tek haneli faaliyet marjıyla alttadır. Jabil'in 2025 mali yılında 29,8 milyar dolar gelirden elde ettiği 1,6 milyar dolarlık çekirdek faaliyet kârı, gelirin yaklaşık %5,4'üne denk gelir. Arada markalı sunucu satıcıları yer alır. Dell'in altyapı bölümü ISG, 2026 mali yılının üçüncü çeyreğinde 14,1 milyar dolar gelirle %12,4 faaliyet marjı elde etti. Bu oran Hon Hai'nin 2024 faaliyet marjının (%2,92) dört katından fazladır. Ölçüler şirketlerin kendi raporladığı tanımlardır, satırlar birebir karşılaştırılmaz.

Karşılaştırmayı zorlaştıran ikinci etken bileşen geçişidir. Turnkey modelde GPU, bellek ve işlemci gibi pahalı bileşenler gelire tam değeriyle girer, üreticinin bunlardan kazandığı pay ise küçüktür. Ürün pahalandıkça gelir şişer, marj yüzdesi düşer. Hon Hai'nin finans direktörü David Huang 12 Kasım 2025'te hedefin "yüksek ortalama satış fiyatlı ürünlerin yarattığı marj seyrelmesini" hafifletmek olduğunu söyledi. Şirket 2025'in üçüncü çeyreğinde 2,06 trilyon Yeni Tayvan doları gelirle %6,35 brüt ve %3,43 faaliyet marjı açıkladı. Huang iyileşmeyi dikey entegrasyona, yani yalnızca sistemi değil hesaplama kartını ve NVLink bileşenlerini de vermeye, daha çeşitli işlem modellerine ve ölçeğe bağladı.

Bu yüzden marj yüzdesinin yanında mutlak faaliyet kârına ve sermaye getirisine de bakmak gerekir. Yapay zekâ işi EMS tarafında marjı yükseltti. Celestica'nın veri merkezi ağırlıklı CCS (Connectivity and Cloud Solutions) bölümü 2025'in son çeyreğinde %64 büyüyüp %8,4 bölüm marjı yaptı, diğer sanayi müşterilerine hizmet veren ATS bölümünde marj %5,3'te kaldı. Flex 31 Aralık 2025'te biten çeyrekte %6,5 ile şirket rekoru olan bir düzeltilmiş faaliyet marjı açıkladı. Dragonomi'nin Şubat 2026 Flex notuna göre şirket tüm yıl için %6,3 faaliyet marjı hedefini korudu.

Sözleşmeler ve pazarlık gerçekleri

EMS ilişkisinde birim fiyatın yanında üç unsur belirleyicidir. Bunlar malzeme riskini kimin taşıdığı, müşterinin gelirdeki ağırlığı ve üreticinin tarafsız kalıp kalamadığıdır.

Turnkey modelde EMS bileşeni kendi parasıyla alır ve stokta tutar. Talep beklenmedik biçimde düşerse elde kalan stok üreticinin sorunu olur. Marka sahipleri bu riski taahhütlerle paylaşır. Apple'ın 2025 mali yılı 10-K formuna göre şirketin üretimle ilgili alım taahhütleri genellikle 150 güne kadar olan dönemleri kapsar. Apple'ın neredeyse bütün donanımının son montajı da ağırlıklı olarak Asya'daki dış kaynak ortaklarında yapılır.

Apple bileşen tarafında bir adım daha ileri gider. Aynı forma göre Apple bileşenleri tedarikçilerden kendisi satın alır ve alt montaj ya da son montaj yapan üreticilere satar. Bu satıştan doğan satıcıdan ticari olmayan alacaklar (vendor non-trade receivables) 27 Eylül 2025'te 33,2 milyar dolardı, Apple'ın kendi stokları ise 5,7 milyar dolardı. Alacağın %46'sı ve %23'ü iki üreticidendi. Bu al-sat (buy-sell) yapısında bileşen fiyatını marka sahibi pazarlar, montajcı ise malzemeyi alıp ürün olarak geri sattığı için onun değerini gelirine yazabilir. Sonuç büyük bir ciro ve ince bir marjdır.

Sözleşme maddeleri de riski böler. Plexus'un 2025 mali yılı 10-K formuna göre ticari sözleşmeler genellikle müşteriyi, kendi tahmini ya da siparişi için alınan malzemeyi sonunda satın almakla yükümlü kılar. Plexus aynı formda bu bedelin her zaman zamanında ve tam ödenmeyebileceğini yazar. Birçok müşteri bileşen fiyatındaki değişime göre çeyreklik ya da dönemsel fiyat düzeltmesine izin verir, ama zam riskinin bir kısmı üreticide kalabilir. EMS şirketleri müşterilerinden genellikle uzun vadeli, kesin alım taahhüdü de alamaz.

Müşteri yoğunlaşması pazarlık gücünü belirler. Jabil'in 2025 mali yılında en büyük beş müşterisi net gelirin yaklaşık %36'sını oluşturdu. Adı açıklanmayan "Müşteri A" tek başına %16 paya sahipti. Bu müşterinin satışları ağırlıkla bulut ve veri merkezi işlerini içeren Intelligent Infrastructure bölümünde raporlanır, payı 2023 ve 2024 mali yıllarında %10 eşiğinin altındaydı. Flex'te hiçbir müşteri %10'u aşmadı, en büyük on müşterinin payı yaklaşık %44 oldu. Plexus'ta en büyük on müşteri 2025 mali yılında satışların %49,1'ini aldı. Yoğunlaşmanın uç örneği Nvidia'nın doğrudan müşteri listesidir, ayrıntısı GPU maddesindedir.

Pazarlığın yeni aracı müşteriye verilen hisse alım hakkıdır. Jabil 27 Aralık 2024'te Amazon'un bir yatırım şirketine 1.158.539 adede kadar hisse alma hakkı veren bir varant (warrant) verdi. Kullanım fiyatı önceki 30 işlem gününün hacim ağırlıklı ortalaması olan 137,7671 dolardır, varantın süresi 27 Aralık 2031'de sona erer. Hisseler Amazon Jabil'den alım yaptıkça hak edilir. Jabil'in 10-K formuna göre 59.582 hisse ihraçta hak edildi, 31 Ağustos 2025'te hak edilmemiş 1.098.957 hisse vardı. Bütün hakkın kullanılması halinde Amazon'un Jabil'e ödeyeceği toplam bedel 1.158.539 × 137,7671 ≈ 159,6 milyon dolardır. Amazon'a aktarılan değer ise hisse fiyatının kullanım fiyatını aşan kısmıdır. Örneğin hisse 237,77 dolara çıkarsa bütün hak için bu değer (237,77 − 137,77) × 1.158.539 ≈ 115,9 milyon dolar eder. ABD muhasebe standartlarında (ASC 606) müşteriye verilen bu tür hisse araçları müşteriye ödenen bedel sayılır ve değerleri gelirden düşülür. Ekonomik olarak bu, hisse seyrelmesiyle ödenen bir müşteri indirimidir. Jabil yönetimi Eylül 2025'te şirketin EMS alanında böyle bir anlaşmayı yapan ilk şirket olduğunu söyledi.

Tarafsızlık temel kuraldır, üretici müşterisiyle rekabet etmez. Acer'ın bölünmesi bu kuralın çiğnenmesinden doğdu. Yeni örnek çip sektöründen geldi. AMD, satın aldığı ZT Systems'ın üretim işini 19 Mayıs 2025'te, 450 milyon dolara kadar koşullu ödeme dahil 3,0 milyar dolara Sanmina'ya satmayı kabul etti. İşlem 27 Ekim 2025'te tamamlandı. AMD tasarım ekiplerini elinde tuttu ve Sanmina'yı raf ölçekli yapay zekâ sistemleri için tercihli NPI (new product introduction, yeni ürün devreye alma) üretim ortağı yaptı. Çip şirketi, sistem müşterileriyle rekabet edecek bir fabrikaya sahip olmaktan vazgeçti.

Beyaz etiket (white-box) sunucu

Beyaz etiket (white-box) sunucu, bilinen bir sistem markası taşımayan, müşterinin tarifine ya da ODM'nin standart tasarımına göre üretilip doğrudan büyük alıcıya satılan sunucudur. IEEE Communications Society'nin teknoloji blogunun Eylül 2025 tarifine göre hiper ölçekleyici mimariyi, özel çipleri ve donanım yazılımını (firmware) belirler. ODM montajı, raf entegrasyonunu, testi ve hacim artışını yürütür. Wiwynn bu modeli ODM Direct diye anlatır. Araştırma şirketi IDC de bu kanala ODM Direct der ve onu markalı satıcılardan ayrı bir grup olarak sayar.

Tablo IDC'nin 2025 üçüncü çeyrek verisidir. Pazardaki büyümenin büyük kısmı ODM Direct kanalına gitti, gömülü GPU'lu sunucular gelirin yarısından fazlasını oluşturdu.

Entegrasyon seviyeleri

Sektör bir sunucunun ne kadarının kimde birleştirildiğini seviye numaralarıyla anlatır. L6 düzeyinde ana kart dizilmiş ve sınanmıştır. L10 tam bir sunucudur, kart, kasa, güç kaynağı, bellek ve depolama birleştirilmiş, yazılım yüklenip test edilmiştir. L11 ise sunucuların, ağ anahtarlarının, kabloların, güç dağıtımının ve soğutmanın tek rafta birleştirilip birlikte sınanmasıdır. Wiwynn karttan L11 raf seviyesine kadar entegrasyon sunduğunu belirtir. Young Liu'ya göre bir yapay zekâ rafında 5.000'den fazla kablo vardır, test süresinin uzunluğu bundan kaynaklanır. Hon Hai 12 Kasım 2025'te yapay zekâ sunucu ve raflarında ortalama %40'tan fazla paya sahip olduğunu söyledi. Liu, piyasa tahminlerine göre sektörün raf sevkiyatının 2026'da 50.000 ile 60.000 arasına çıkacağını ve bunun temkinli bir tahmin olduğunu ekledi. Bunlar denetlenmiş veri değil, şirket iddiasıdır.

Seviyeler pazarlığın konusudur, çünkü ODM'nin kazancı yaptığı katmanlara bağlıdır. JPMorgan analizine dayanan ve TrendForce'un 17 Kasım 2025'te aktardığı haberlere göre Nvidia, Vera Rubin neslinden itibaren tam monte L10 hesaplama tepsilerini kendisi sağlayacaktı. Bu tepsiler sunucu maliyetinin yaklaşık %90'ı sayılıyordu. Böyle bir değişiklikte Wistron, Quanta ve Foxconn gibi ODM'lere ağırlıkla raf entegrasyonu, kasa, güç ve son test kalır. 10 Şubat 2026 itibarıyla bu haberler Nvidia tarafından doğrulanmış değildir.

Markalı satıcının sıkışması

Beyaz etiket kanalının büyümesi markalı satıcıyı sıkıştırır. Supermicro, hazır yapı taşlarından sistem kurduğu "Building Block Solutions" yaklaşımını ODM'lere karşı rekabet aracı olarak anlatır. Şirketin 31 Aralık 2025'te biten çeyrekteki satışları bir yıl önceki 5,7 milyar dolardan 12,7 milyar dolara çıktı (%123 artış). Brüt marj ise bir yıl önceki %11,8 seviyesinden %6,3'e geriledi. Yönetim Kasım 2025'te bu düşüşü GB300 platformunun büyük ölçekli üretime geçişinin ek maliyetlerine bağlamıştı. Raf ölçeğinde markalı satıcının marjı Hon Hai'nin brüt marjına yakınsadı.

Model ağ anahtarlarına da yayılıyor. IEEE Communications Society blogunun Dell'Oro'ya dayandırdığı tahmine göre beyaz etiket ve ODM tedarikçileri 2024 ve 2025'te veri merkezi Ethernet anahtarı gelirinin %20 ile %25'ini aldı. Dragonomi'nin ZTE notu Çinli şirketin beyaz etiket veri merkezi anahtarlarının seri üretime geçtiğini yazar.

Havacılık, otomotiv ve makinede OEM

Havacılıkta OEM ile satış sonrası (aftermarket) ayrımı marjın kaynağını gösterir. TransDigm'in 10-K formuna göre bir uçak 25 ila 30 yıl uçar, bir platform 20 ila 30 yıl üretilir, bu da parçanın yaşam döngüsünü 50 yılın üzerine çıkarır. Şirketin 2025 mali yılı satışlarının yaklaşık %90'ı tescilli ürünlerden, yaklaşık %55'i satış sonrası pazardan geldi. Form, satış sonrası satışların OEM satışlarından daha yüksek brüt kâr ürettiğini söyler. Ticari OEM kanalının büyümesi bu yüzden geliri artırır ama marj yüzdesini düşürür.

Satış sonrasında OEM'in rakibi PMA (Parts Manufacturer Approval, parça üreticisi onayı) parçasıdır. ABD Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) 14 CFR 21.303 kuralına göre onay iki yoldan alınır. Başvuran ya tasarımın uçuşa elverişliliğini test raporları ve hesaplarla gösterir ya da tip sertifikalı parçayla özdeşliği kanıtlar. Tasarım bir lisans anlaşmasıyla edinildiyse o anlaşmanın kanıtı da istenir.

Otomotivde tedarik zinciri kademelerle anlatılır. Tier-1 tedarikçi parçayı doğrudan araç üreticisine satar, Bosch, Denso ve Continental bu gruptadır. Tier-2 tedarikçi Tier-1'e satar. ITW'nin "Automotive OEM" bölümü 2025'te 3,29 milyar dolar gelirle %21,1 faaliyet marjı elde etti, şirket genelinde marj %26,3 oldu. Kademeler derinleştikçe görünürlük azalır. Hollanda hükümeti 30 Eylül 2025 tarihli ve 12 Ekim'de duyurulan bir kararla, Çinli Wingtech'e ait çip üreticisi Nexperia'nın kontrolünü almak için Malların Bulunabilirliği Yasası'nı ilk kez kullandı. Honda üretimini azaltan ilk bilinen araç üreticisi oldu, karar Kasım 2025'te askıya alındı. Olay, araç üreticisinin üretiminin kendi kademelerinin çok altındaki ucuz ve tek kaynaklı çiplere bağlı olabildiğini gösterdi. Young Liu ise Kasım 2025'te otomobil sanayisinin 1990'ların bilgisayar sanayisine benzediğini ve elektrikli araç üretiminin de dış kaynağa kayacağını savundu. Bu bir öngörüdür.

Bileşen tedarikçisi için OEM ilişkisi tasarım kazanımı (design win) ile başlar. Tedarikçinin parçası bir araç ya da cihaz platformunun spesifikasyonuna yazılır, gelir ise seri üretim başlayınca gelir ve platform üretimde kaldıkça sürer. Microchip yönetimi Kasım 2025'te tasarım kazanım döngülerinin 12 ile 18 ay sürdüğünü, yeni PCIe anahtarının ilk anlamlı gelir katkısının 2027'de geleceğini söyledi. Lidar üreticisi Hesai'nin Kasım 2025'te Çin'in ilk üç yeni enerjili araç üreticisinden biriyle elde ettiği kazanımda seri üretim 2026 sonu ile 2027 başına işaret ediyordu. Fiyat da çok yıllık pazarlıkla belirlenir. Cleveland-Cliffs Ekim 2025'te bütün büyük otomotiv OEM'leriyle üç yıllık anlaşmalar imzaladığını, bunların 2027 ve 2028'i kapsadığını ve hacimle fiyatta mevcut kontratlardan daha iyi şartlar içerdiğini açıkladı.

Endüstriyel otomasyonda OEM makine imalatçısıdır. Ambalaj ya da takım tezgâhı üreten şirket makinesine programlanabilir mantık denetleyicisi (PLC), sürücü ve sensör koyar. Siemens, Rockwell Automation, Schneider Electric ve ABB gibi tedarikçiler bu imalatçılara OEM kanalından, fabrikayı işletenlere son kullanıcı kanalından satar. OEM kanalında satış, bileşenin makine tasarlanırken spesifikasyona yazılmasıyla kazanılır. Denetleyici bir makine serisine girdiğinde seri üretildikçe sipariş, makine sahada kaldıkça yedek parça gelir. Bu kanal kısa döngülüdür, yatırım malı talebindeki dönüşleri erken gösterir.

Tayvan, Çin, ABD ve Hindistan arasında

Yapay zekâ sunucusu talebi Tayvan ODM'lerini yeni bir ölçeğe taşıdı. Digitimes'ın Ocak 2026 haberine göre Hon Hai, Wistron ve Quanta'nın 2025 gelirleri rekor kırarak 1 trilyon Yeni Tayvan dolarını aştı. Hon Hai'nin 5 Ocak 2026 açıklamasına göre şirketin 2025 geliri %18,07 artışla yaklaşık 8,1 trilyon Yeni Tayvan doları (yaklaşık 258,3 milyar dolar) oldu.

ABD'de üretim yerelleşiyor. Hon Hai "yerel için yerel" ilkesiyle yapay zekâ sunucusu kapasitesini Teksas, Wisconsin, Kaliforniya ve Ohio'da genişletti. IDC'ye göre 2025'in üçüncü çeyreğinde sunucu geliri ABD'de %79,1, Çin'de %37,6 arttı. Jabil de Kuzey Carolina'daki sıvı soğutmalı raf tesisini 2026 yazında açmayı planlıyor.

Çin'de akıllı telefon ODM'leri yeniden yapılanıyor. Wingtech'in ODM birimi 2024'ün ilk yarısında 850 milyon yuan net zarar etti, aynı dönemde şirketin çip işi 1,1 milyar yuan kâr yazdı. Şirket 30 Aralık 2024'te dokuz ODM bağlı şirketini Luxshare'e satacağını duyurdu. Üç şirketi kapsayan ilk işlem 26 Ocak 2025'te 616 milyon yuan bedelle tamamlandı. ABD 2024'te Wingtech'i Kuruluş Listesi'ne (Entity List) almıştı. ODM işini satan Wingtech'in elinde kalan çip üreticisi Nexperia ise bir yıl dolmadan Hollanda hükümetinin kontrolüne girdi. Dragonomi'nin Temmuz 2025 bülteni Luxshare'i "Çin'in Foxconn'u" diye anar ve şirketin Çin'de yükselen işçilik maliyetleri yüzünden Vietnam'da da kapasite kurduğunu yazar.

Hindistan'da Apple üretimi yerli bir gruba kayıyor. Tata Electronics Mart 2024'te Wistron'un Narsapura iPhone fabrikasını yaklaşık 125 milyon dolara devralarak iPhone birleştiren ilk Hint şirketi oldu. 24 Ocak 2025'te Pegatron Technology India'nın %60'lık kontrol hissesini aldı. Dragonomi'nin Aralık 2025 notu, Hindistan'ın iPhone üretimindeki payının üç yıl önce %6'nın altındayken 2025'te %25'i aştığını yazar.