Endüstriyel otomasyon — Fabrika ve hareket kontrol sistemleri

Endüstriyel otomasyon (industrial automation, fabrika ve tesis otomasyonu), üretim makinelerini ve süreçlerini sensörler, programlanabilir denetleyiciler (PLC), sürücüler, servo motorlar, robotlar ve yazılımla insan müdahalesi olmadan ölçen, yöneten ve hareket ettiren sistemlerin bütünüdür. Otomotivden elektroniğe, gıdadan kimyaya kadar hemen her fabrikada kullanılır. Önemi iki yerden gelir. Fabrikanın verimliliğini, kalitesini ve işçilik maliyetini belirler, ayrıca sanayi yatırım döngüsünün ilk dönen halkasıdır. Dragonomi yazılarında Siemens, Rockwell Automation, Fanuc, Honeywell, Emerson ve ABB bilançolarında, Çin’deki yerli ikame tartışmasında ve çip şirketlerinin "fabrika otomasyonu" yorumlarında sık geçer.

Otomasyon yığını nasıl çalışır

Bir otomasyon sistemi katmanlar hâlinde düşünülür. En altta saha cihazları bulunur. Bunlar ölçen sensörler (sıcaklık, basınç, konum, görüntü) ile iş yapan aktüatörlerdir (motor, vana, silindir). Sensör fiziksel dünyayı elektrik sinyaline çevirir, aktüatör de denetleyiciden gelen komutu harekete dönüştürür.

Ortadaki katman denetleyicidir. Kesikli üretimde bu iş çoğunlukla PLC (programmable logic controller, programlanabilir mantık denetleyicisi) tarafından yapılır. PLC, sensör girişlerini okur, kullanıcı programını çalıştırır ve çıkışları günceller. Bu "tarama döngüsü" milisaniyeler içinde tekrar tekrar döner. Program genellikle IEC 61131-3 standardındaki dillerle yazılır. En bilineni, elektrik röle şemalarına benzeyen merdiven diyagramıdır (ladder). Yapılandırılmış metin ve fonksiyon blokları da yaygındır.

Denetleyicinin üstünde operatörün sistemi gördüğü ve yönettiği katman yer alır. HMI (human-machine interface, insan-makine arayüzü), makinenin başındaki dokunmatik ekrandır. SCADA (supervisory control and data acquisition, denetleyici kontrol ve veri toplama) birden çok makineyi ya da dağınık bir tesisi tek merkezden izler. En üstte üretim planı ve kayıt tutan MES (üretim yürütme sistemi) ve kurumsal kaynak planlaması (ERP) bulunur. Bu yapıya sektörde "otomasyon piramidi" denir.

Bir içecek dolum hattı katmanların birlikte nasıl çalıştığını gösterir. Konveyör üzerindeki fotoelektrik sensör şişenin geldiğini algılar. PLC bu sinyali alır, dolum vanasını açar ve debimetreden gelen ölçüm hedef hacme ulaşınca vanayı kapatır. Servo sürücüyle çalışan kapak makinesi kapağı belirli bir torkla sıkar. Kamera tabanlı görüntü sensörü etiketi kontrol eder, hatalı şişeyi bir pnömatik itici hattan ayırır. Operatör HMI ekranında hattın hızını ve hata sayısını görür. MES de o vardiyada kaç şişe dolduğunu ve hangi partiye ait olduğunu kaydeder.

Katmanlar arasındaki veri, endüstriyel haberleşme ağlarıyla taşınır. Eski saha veri yolları (fieldbus) yerini büyük ölçüde endüstriyel Ethernet sürümlerine bıraktı. PROFINET Siemens ekosisteminde, EtherNet/IP Rockwell ekosisteminde, EtherCAT ise Beckhoff kökenli olarak hareket kontrolünde öne çıkar. Bu protokol tercihleri, bir fabrikanın hangi üreticiye bağlı kalacağını da belirler. Bir tesis bir kez Rockwell Logix ya da Siemens TIA Portal üzerine kurulursa, mühendislerin eğitimi, yedek parça stoku ve yazılım arşivi aynı üreticiye bağlanır. Otomasyon şirketlerinin yüksek marjının ana kaynağı bu kurulu taban kilididir.

Hareket kontrol ve servo sistemleri

Hareket kontrol (motion control), bir makine parçasının konumunu, hızını ve torkunu istenen değerde tutan alt sistemdir. Merkezinde servo sistem bulunur. Servo motorun miline bağlı bir kodlayıcı (encoder) gerçek konumu sürekli ölçer. Servo sürücü bu ölçümü hedefle karşılaştırır ve motora giden akımı anında düzeltir. Bu kapalı çevrim sayesinde bir eksen mikrometre düzeyinde hassasiyetle durabilir.

Her motor servo değildir. Pompa, fan ve konveyör gibi hassas konum gerektirmeyen yüklerde asenkron motorun hızını frekans konvertörü (variable frequency drive, VFD, değişken frekanslı sürücü) ayarlar. Adım motorları geri besleme olmadan basit konumlama yapar. Sürücülerin içinde elektriği anahtarlayan IGBT (yalıtılmış kapılı bipolar transistör, yüksek akımı açıp kapayan güç anahtarı) ve silisyum karbür modüller vardır. Bu yüzden sürücü ve servo talebi güç yarı iletkeni pazarını doğrudan etkiler.

Hareket kontrolün en karmaşık iki uygulaması CNC ve robottur. CNC (computer numerical control, bilgisayarlı sayısal denetim) takım tezgâhında birden çok servo ekseni aynı anda koordine eder ve metal kesme yolunu çizer. Endüstriyel robot, altı ya da daha fazla servo ekseni, her eklemdeki dişli kutusu (harmonik ya da RV redüktör) ve robot denetleyicisinden oluşur. Kısacası bir robot, paketlenmiş bir hareket kontrol sistemidir.

"Servo" kelimesi sektörde üç anlamda kullanılır ve yazılarda karışabilir. Birincisi yukarıda anlatılan elektrikli servo motor ve sürücüdür. İkincisi hidrolik sistemlerdeki servo valftir. Dragonomi’nin TPM ön bakım derin okumasına göre servo valfin boşluğu tipik olarak 3-5 mikrometredir, bu yüzden 4-6 mikrometrelik parçacıklar valfi tıkayabilir. Üçüncüsü proses hassasiyetidir. Dragonomi’nin cam şişe derin okumasına göre pres-üfleme hatlarında servo kontrollü makaslar cam damlası ağırlığını ±2 gram hassasiyetle tutar, 2 gramlık sapma şişe dibinde 0,5 milimetreye varan kalınlık farkı yaratır.

Fabrika otomasyonu ile süreç otomasyonu

Endüstriyel otomasyon iki ana dala ayrılır ve iki dalın ekonomisi farklıdır. Fabrika otomasyonu (factory automation, FA) kesikli üretimi yönetir. Otomobil, telefon, beyaz eşya ya da ambalaj gibi tek tek sayılabilen ürünler bu gruptadır. Tipik ürünleri PLC, servo, sürücü, sensör, robot ve CNC’dir. Bu ürünler kataloglardan satılır, büyük kısmı dağıtıcılar ve makine üreticileri (OEM) üzerinden gider ve siparişle teslim arasındaki süre haftalarla ölçülür.

Süreç otomasyonu (process automation) sürekli üretimi yönetir. Rafineri, kimya, ilaç, kâğıt, enerji ve su tesisleri bu gruptadır. Burada ana denetleyici DCS’dir (distributed control system, dağıtık kontrol sistemi). DCS, binlerce ölçüm noktasını ve vanayı yedekli bir mimariyle yönetir. Ürünle birlikte mühendislik, devreye alma ve uzun bakım sözleşmeleri satılır. Siparişler proje olarak gelir ve gelire dönüşmesi aylar, bazen yıllar sürer. Emerson, Honeywell, Yokogawa ve ABB’nin Otomasyon iş alanı bu dalda ağırlıklıdır.

Ayrımın yatırımcı için anlamı döngüdür. Kısa ve uzun döngülü sanayi maddesinde anlatılan mantık burada birebir geçerlidir. Fabrika otomasyonu talebi hızla düşer ve hızla toparlanır. Süreç otomasyonu daha yavaş döner ama birikmiş sipariş (backlog) sayesinde daha uzun süre görünürlük sağlar.

Kısa tarihçe

Otomasyonun modern tarihi 1960’larda başladı. İlk endüstriyel robot Unimate, 1961’de General Motors’un ABD’deki fabrikasında kaynak ve döküm parçası taşıma işine girdi. 1968’de General Motors’un Hydra-Matic şanzıman bölümü, röle panolarının yerini alacak programlanabilir bir denetleyici için şartname yayımladı. Bedford Associates’in bu şartnameye yanıtı olan Modicon 084, 1969’da teslim edildi ve ilk ticari PLC kabul edilir. Süreç tarafında 1975’te Honeywell TDC 2000 ve Yokogawa CENTUM ile ilk DCS’ler piyasaya çıktı.

1980’lerde Japon üreticiler Fanuc, Yaskawa ve Mitsubishi Electric, CNC ve servo pazarında öne geçti. 1993’te IEC 61131-3 standardı PLC programlama dillerini ortak bir çerçeveye bağladı. 2000’lerde endüstriyel Ethernet yaygınlaştı, Beckhoff EtherCAT’i 2003’te tanıttı. 2011’de Almanya’da ortaya atılan "Endüstri 4.0" kavramı, sensör verisinin bulut ve analitik yazılımla birleştirilmesini bir sanayi politikası başlığına dönüştürdü. 2020’lerde Çinli üreticilerin yükselişi ve denetleyicinin yazılıma kayması öne çıktı.

Üreticiler ve rakamlar

Kimler üretiyor

Pazar birkaç büyük grup ile çok sayıda uzman üreticiden oluşur. Avrupa’da Siemens, PLC ve endüstriyel yazılımda dünya liderleri arasındadır ve bu işleri Digital Industries (DI) bölümünde raporlar. Schneider Electric ve ABB, otomasyonu elektrifikasyon işiyle birlikte satar. Almanya’daki Beckhoff borsada işlem görmeyen, PC tabanlı kontrolde öncü bir aile şirketidir.

ABD’de Rockwell Automation, Allen-Bradley markası ve Logix denetleyicileriyle Kuzey Amerika fabrika otomasyonunun en tanınan adıdır. Rockwell’in 2026 mali yılının ikinci çeyreğinde (Ocak-Mart 2026) satışı 2.239 milyon dolar oldu, raporlanan bazda %12, organik bazda %9 arttı. Emerson ve Honeywell ağırlıkla süreç otomasyonunda, yani DCS, vana ve ölçüm cihazlarında güçlüdür.

Japonya hareket kontrolün merkezidir. Fanuc CNC ve robotta, Yaskawa servo ve robotta, Mitsubishi Electric PLC ve servoda, Omron sensör ve kontrolde öne çıkar. Fanuc’un Nisan 2025-Mart 2026 mali yılında konsolide satışı 857,8 milyar yen, esas faaliyet kârı 183,8 milyar yen oldu. Bu %21,4’lük faaliyet marjı anlamına gelir. Satışın 378,6 milyar yeni, yani %44,1’i robot bölümünden geldi. Yaskawa’nın Mart 2025-Şubat 2026 mali yılında Motion Control (hareket kontrol) geliri 236,1 milyar yen ile %1,1 geriledi, faaliyet kârı %6 artışla 24,4 milyar yene çıktı. Omron’un Nisan-Aralık 2025 döneminde net satışı %6 artışla 614,3 milyar yen oldu, şirket endüstriyel otomasyon gelirinin yapay zekâ ilişkili taleple belirgin arttığını ama büyüme yatırımları yüzünden faaliyet kârının %5,7 gerilediğini açıkladı. Çin’de İnovance (Shenzhen Inovance) servo, sürücü ve PLC’de, Estun robotta yerli liderlerdir. İnovance’ın 2024 geliri şirket beyanına göre 5,2 milyar dolardı.

Şirketleri kıyaslarken mali yıl takvimine dikkat etmek gerekir. Siemens, Rockwell ve Emerson’ın mali yılı Ekim’de başlar, bu yüzden "2026 mali yılının ikinci çeyreği" Ocak-Mart 2026’yı kapsar. Fanuc’un mali yılı Nisan’da, Yaskawa’nınki Mart’ta başlar. Honeywell, ABB ve Schneider takvim yılını kullanır. Aynı adı taşıyan iki çeyrek farklı ayları gösterebilir.

Robot kurulumu ve yoğunluk

Uluslararası Robotik Federasyonu’nun (IFR) World Robotics 2025 verilerine göre 2024’te Çin’de 295.000 endüstriyel robot kuruldu. Bu %7’lik artışla yeni bir rekordu ve küresel talebin %54’üne karşılık geliyordu. Çin’de çalışan robot stoku 2.027.000 adede ulaştı. Stok 2021’de 1 milyonu aşmıştı, yani üç yılda ikiye katlandı. IFR, 2024’te Çinli robot üreticilerinin kendi pazarlarında ilk kez yabancılardan fazla sattığını, paylarının %47’den %57’ye çıktığını açıkladı. Kuruma göre Çin’deki robot sektörü 2028’e kadar yılda ortalama %10 civarında büyüyebilir.

Mutlak sayıdaki liderlik, otomasyon yoğunluğunda liderlik anlamına gelmez. Bir ülkenin fabrikalarının ne kadar otomatik olduğunu anlamak için robot sayısını çalışan sayısına bölmek gerekir. Bunun ölçüsü robot yoğunluğudur, yani 10.000 imalat çalışanı başına düşen robot sayısıdır. IFR’nin 8 Nisan 2026’da yayımladığı 2024 verileri aşağıdaki tabloda. ABD rakamı IFR bülteninden değil, bülteni aktaran ikincil haberlerden alındı.

Bu seriye göre Çin’in yoğunluğu Güney Kore’nin sekizde birinden biraz fazladır. "Çin’de otomasyonun önünde hâlâ uzun bir yol var" tezi bu farka dayanır. Ancak yoğunluk, imalat istihdamı verisine bölünerek hesaplanır ve istihdam serisindeki her revizyon sonucu değiştirir. Önceki yıllarda yayımlanan haberlerde Çin için çok daha yüksek yoğunluk rakamları geçer. Farklı yıllarda yayımlanmış seriler yan yana konmamalı, tez tek bir yoğunluk rakamına bağlanmamalıdır.

Talebi ne belirler

Fabrikaların otomasyona yatırım yapmasının dört temel nedeni vardır. Birincisi işçilik maliyeti ve iş gücü bulma güçlüğüdür, nüfusu yaşlanan sanayi ülkelerinde bu baskı her yıl artar. İkincisi kalitedir, bir servo eksen aynı hareketi binlerce kez aynı hassasiyetle tekrarlar ve insan hatasını ortadan kaldırır. Üçüncüsü iş güvenliğidir, kaynak, boya ve ağır yük taşıma gibi tehlikeli işler makineye devredilir. Dördüncüsü esnekliktir, programlanabilir bir hat yeni bir ürüne mekanik değişiklik yerine yazılım değişikliğiyle geçebilir.

Bu nedenler talebin yönünü belirler, zamanlamasını ise yatırım döngüsü belirler. Otomasyon talebi, müşterinin sermaye harcamasının bir türevidir. Bir otomotiv şirketi yeni hat kurduğunda, bir batarya üreticisi fabrika açtığında ya da bir yarı iletken şirketi kapasite eklediğinde PLC, servo, robot ve sensör sipariş eder. Bu yüzden otomasyon şirketlerinin sonuçları, müşteri sektörlerinin yatırım iştahını izler.

Müşteri karması zamanla değişir. 2021-2023 döneminde elektrikli araç ve lityum iyon batarya yatırımları en güçlü sürücüydü. Mitsubishi Electric, Nisan 2024-Mart 2025 mali yılında FA işindeki düşüşü batarya yatırımı talebindeki çöküşe bağladı. 2025-2026’da ağırlık veri merkezleri, yarı iletken fabrikaları (WFE), elektronik ve PCB üretimi ile depo otomasyonuna kaydı. Gıda, içecek ve ilaç gibi savunmacı sektörler daha istikrarlı ama daha yavaş bir taban talep sağlar.

Satış kanalı da talebi şekillendirir. Otomasyon cihazının asıl alıcısı çoğu zaman son kullanıcı fabrika değil, makineyi tasarlayıp satan makine üreticisidir. OEM ve ODM maddesinde anlatılan bu üreticiler ile aradaki dağıtıcılar stok tutar. Dağıtıcı stoğu yükseldiğinde otomasyon şirketinin satışı, son talepten daha hızlı düşer. Stok eridiğinde satış yine son talepten daha hızlı toparlanır. Aşağıda anlatılan döngü göstergelerinin çoğu bu kanal dinamiğini ölçer.

Döngüyü önceden okumak

Otomasyon şirketlerinde en pahalı hata, döngü dönemecini geç fark etmektir. Beckhoff’un ciro serisi bunun en temiz örneğidir. Şirket 2021-2023 arasında toplamda %80’in üzerinde büyüdü ve 2023’te 1,75 milyar euro ciroya ulaştı. Tedarik krizinde müşteriler parça kıtlığından korkup birkaç yıllık stok yaptı. 2024’te ciro 1,17 milyar euroya, yani %33 düştü. Kurucu, müşteri stoklarının 2025’in ilk çeyreğine kadar eriyeceğini söylemişti. 2025’te ciro %6 artışla 1,24 milyar euroya çıktı ve yönetim Ekim 2025’ten beri verilerin pozitif olduğunu, 2026’nın ilk çeyreğinde "güçlü ilerleme" kaydedildiğini açıkladı. 2025 cirosu hâlâ 2023 zirvesinin %29 altındadır. Düşüşün önemli bir kısmı kanal stoğunun erimesinden geldi, kalan açık son talebin de tam toparlanmadığını gösterir.

Analistlerin böyle dönemeçleri yakalamak için izlediği dört gösterge vardır.

Sipariş-fatura oranı ve dağıtıcı stoku

Sipariş-fatura oranı (book-to-bill), bir dönemde alınan siparişin aynı dönemdeki gelire bölünmesiyle bulunur. 1’in üstü birikmiş siparişin büyüdüğünü gösterir. ABB’de 2026’nın ilk çeyreğinde grup düzeyindeki oran 1,29 oldu, yani şirket faturaladığından %29 fazla sipariş aldı. Rockwell yönetimi 5 Mayıs 2026’daki çağrıda kendi oranının tarihsel 0,95-1,10 koridorunun hafif üstünde olduğunu söyledi. Koridorun üstü, müşterilerin fiyat artışı ya da tarife öncesinde stok yaptığını da gösterebilir. Bu yüzden şirket, dağıtıcı stoku ve makine üreticisi anketlerinin "öne çekilmiş alım ya da stoklama yok" dediğini ayrıca vurguladı.

Japon takım tezgâhı siparişleri

Japonya Takım Tezgâhı Üreticileri Birliği’nin (JMTBA) aylık sipariş verisi, CNC ve servo talebinin bir iki çeyrek öncüsü olarak kullanılır. HSBC, Japonya’dan Çin’e giden metal kesme tezgâhı siparişlerini Çin otomasyon yatırımının öncü göstergesi sayıyor. Kasım 2025’te bu siparişler %17 arttı. JMTBA verisine göre Mart 2026’da toplam sipariş 193,47 milyar yen ile Mart 2018’deki 182,86 milyar yenlik rekoru kırdı. Bunun 143,00 milyar yeni dış talepten geldi, Japonya iç siparişi 50,47 milyar yende, yani toplamın %26’sında kaldı. Rekoru ihracat taşıdı.

Fanuc’un FA siparişleri

Fanuc’un iş kolu kırılımı, döngünün hangi halkadan döndüğünü gösterir. Şirketin Ocak-Mart 2026 çeyreğinde siparişleri 252,0 milyar yen oldu, yıllık bazda %19,2 arttı. Asıl sinyal kalemler arasındaki farktır. CNC ve servoyu kapsayan FA siparişleri yıllık %40,2 artışla 71,1 milyar yene çıkarken robot siparişleri %10,6 arttı. Kısa döngülü bileşen (CNC, servo) robottan önce dönüyor. Fanuc’un sunum grafiğinden okunan verilere göre aynı çeyrekte Çin siparişleri yaklaşık 79,0 milyar yen ile toplamın %31 kadarına ulaştı, bir yıl önceki çeyrekte bu rakam 50,9 milyar yen civarındaydı.

Aynı tabloda bir makas da göze çarpıyor. Robodrill gibi kompakt işleme merkezlerini kapsayan Robomachine bölümünde Ocak-Mart 2026 satışı yıllık %26,1 düşerken sipariş %17,0 arttı. Bu makas, sonraki çeyreklerde gelir artışına ama teslimat gecikmesi ve işletme sermayesi ihtiyacına da işaret eder.

Çip tedarikçilerinin kanal verisi

Otomasyon cihazının içindeki mikrodenetleyiciyi (MCU), güç yarı iletkenini ve bağlantı çipini satan şirketler döngüyü daha erken görür. STMicroelectronics 23 Ekim 2025’teki çağrıda endüstriyel segmentinin yıllık %13 büyüdüğünü ama fabrika otomasyonunun yumuşak kaldığını, MCU stoklarının normalleştiğini, müşterilerin satın alma siparişlerinin nihai satışın hâlâ altında olduğunu söyledi. ST bu hizalanmayı 2026’nın ilk yarısında bekliyordu. onsemi 2025’in son çeyreğinde 442 milyon dolarlık endüstriyel gelir açıkladı, ama Mart çeyreği için fabrika otomasyonundaki dalgalanma nedeniyle düşük çift haneli düşüş öngördü. NXP 28 Nisan 2026’daki çağrıda fabrika otomasyonunu toparlanmanın genişlediğinin kanıtları arasında saydı.

Yaskawa’da da benzer bir sinyal var. Şirketin Aralık 2025-Şubat 2026 çeyreğinde yarı iletken bağlantılı servo siparişleri bir önceki çeyreğe göre 1,5 kat kadar arttı.

Bilanço okurken gelir karması

"Otomasyon şirketi" etiketi, gelirin gerçekte nereden geldiğini gizleyebilir. Ocak-Mart 2026 dönemine ait sonuçlar yan yana konunca bu fark belirginleşir. Tabloda organik büyüme satın alma, satış ve kur etkisinden arındırılmış büyümeyi, karşılaştırmalı büyüme ise Avrupa şirketlerinin aynı arındırmayı yapan kendi ölçüsünü anlatır.

Denetleyici kâr merkezidir

Rockwell’de Logix denetleyicilerini içeren Software & Control bölümünün marjı (%34,9), sensör, sürücü ve güvenlik ürünlerini içeren Intelligent Devices bölümünden (%20,9) 14 puan yüksektir. Bir yıl önce iki bölümün marjları %30,1 ve %17,7 idi. Rockwell çağrısına göre Logix satışları bu çeyrekte %20’nin üzerinde büyüdü ve veri merkezi müşterilerinden kazanımlar geldi, ancak veri merkezinin toplam satıştaki payı hâlâ düşük tek hanelidir. Marj farkı, PLC satan şirketin asıl ürününün kurulu taban ve yazılım ekosistemi olduğunu gösterir. Rockwell’in ARR büyümesi aynı çeyrekte %6’da kaldı, yani yinelenen gelir hâlâ küçük bir kalemdir.

Marj tanımları değişir

Rockwell 2026’da yeni bir "enterprise operating margin" (işletme faaliyet marjı) tanımına geçti ve ikinci çeyrekte bu ölçüyle %22,5 açıkladı, bir yıl önce %19,0’dı. Bu ölçü, edinimden gelen itfa, değer düşüklüğü, emeklilik dışı kalemler, asbest ve çevre karşılıkları, yeniden yapılanma ve Sensia ortak girişiminin tasfiye maliyeti ile net faizi dışarıda bırakır, ama kurumsal giderleri içerir. Dolayısıyla segment marjıyla doğrudan kıyaslanamaz ve eski yıllarla seri kırılması yaratır. Sensia 1 Nisan 2026’da tasfiye edildi ve yıllık rehberlik ikinci yarıdaki Sensia sonuçlarını dışlıyor. Rockwell bu çeyrekte rehberliğini yükseltti. Organik büyüme beklentisi %2-6’dan %5-9’a, düzeltilmiş hisse başı kâr beklentisi 11,40-12,20 dolardan 12,50-13,10 dolara çıktı.

Siemens’te otomasyon ve yazılım aynı bölümde

Siemens’in Digital Industries bölümü iki farklı işi bir arada raporlar. Bir yanda PLC, sürücü ve hareket kontrol ürünlerinden oluşan otomasyon işi, öbür yanda PLM (ürün yaşam döngüsü yönetimi, ürünün tasarımdan üretime dijital kaydı) ve EDA (elektronik tasarım otomasyonu, çip tasarım yazılımı) programlarından oluşan yazılım işi durur. Altair ve Dotmatics gibi yazılım edinimleri bölümün içindeki yazılım payını büyüttü. Bu yüzden Siemens DI’nin marjı ya da büyümesi tek başına fabrika otomasyonu döngüsünü ölçmez. Otomasyon ve yazılım gelirleri ayrı ayrı izlenmelidir.

Honeywell’de segment adı yanıltıcı

Honeywell’in "Endüstriyel Otomasyon" segmenti 2026’nın ilk çeyreğinde 1.421 milyon dolar satış yaptı. Raporlanan satış %11 düştü, ama organik satış %1 arttı. Elden çıkarmalar büyümeyi 15 puan kadar düşürdü, kur 3 puan ekledi. Segmentin önemli bir kısmı klasik otomasyon değil, barkod okuyucu ve depo sistemidir. Honeywell, Productivity Solutions and Services (PSS) işini (2025 geliri yaklaşık 1,1 milyar dolar) 1,4 milyar dolar nakit karşılığında Brady’ye satıyor ve işlemin 2026’nın ikinci yarısında kapanması bekleniyor. Intelligrated ve Transnorm’u içeren Warehouse and Workflow Solutions (WWS) işi için de satış süreci yürüyor. Honeywell’in süreç otomasyonu ayrı bir segmentte, Process Automation and Technology altında raporlanır. Honeywell’in birinci çeyrek çağrısında geçen "süreç otomasyonu" bu ayrı segmenti anlatır.

Fiyat hacmi örtebilir

Emerson’ın 2026 mali yılının ikinci çeyreğinde (Ocak-Mart 2026) Intelligent Devices satışı %2 artışla 2,51 milyar dolar oldu. Baz satışlar, yani kur ve edinim etkisi dışlanmış satışlar %1 geriledi. Bu rakamın içinde hacim %4 düştü, fiyat 3 puan katkı yaptı, Orta Doğu çatışması 2 puan eksi etki yarattı. Çin’de satışlar %13 düştü. Raporlanan %2’lik artış kurdan, baz satıştaki düşüşün sınırlı kalması fiyattan geldi. Bu iki etki ayrılmadan okunursa hacimdeki %4’lük düşüş gözden kaçar.

Büyük gruplarda otomasyon küçülen bir pay

ABB’nin 2026 ilk çeyreğinde grup siparişi karşılaştırmalı %24 artışla rekor 11,3 milyar dolara ulaştı. Bu büyümede Elektrifikasyon siparişleri %44, Motion (motor ve sürücü) siparişleri %9 artarken süreç ve enerji ağırlıklı Otomasyon iş alanı %5 arttı. Schneider Electric’te de aynı tablo var. Grup geliri organik %11,2, Enerji Yönetimi %12,8 büyürken Industrial Automation %4,4’te kaldı. ABB bu arada Robotik bölümünü (2024 satışı 2,3 milyar dolar, yaklaşık 7.000 çalışan) 5,375 milyar dolarlık işletme değeriyle SoftBank’a satıyor. Ayrı halka arz planından vazgeçildi, işlem AB, Çin ve ABD onaylarına bağlı ve kapanışın 2026’nın ortası ile sonu arasında olması bekleniyor. Robot işinin bir yapay zekâ yatırımcısına geçmesi, robotiğin "fiziksel yapay zekâ" teması üzerinden fiyatlanmaya başladığına işaret ediyor olabilir.

Çin ve yerli ikame

Çin dünya otomasyon talebinin en büyük parçasıdır ve yerli ikame burada en hızlı ilerleyen süreçtir. Ancak IFR’nin %57’lik yerli payı tek bir rakam olarak okunursa yanıltır. IFR’nin 2024 sektör kırılımı yerlileşmenin sektörden sektöre çok farklı olduğunu gösteriyor.

Otomotivde yerli pay 9 puan artmasına rağmen hâlâ üçte bir civarındadır. Bunun nedeni güvenlik, doğruluk ve Japon ile Alman markalarının kurulu tabanıdır. Daha basit uygulamalarda yerlileşme büyük ölçüde tamamlandı. IFR’ye göre elektrik-elektronik robot kurulumlarının küresel düzeyde %64’ü, ahşap sektöründekilerin %91’i Çin’de yapıldı.

Kategoriye göre de benzer bir asimetri var, ama buradaki veriler daha zayıf. faxiangongchang.com sitesinde yayımlanan ve MIR Databank verilerine dayandırılan bir pazarlama özetine göre 2024’te ilk beş yabancı markanın payı orta ve büyük PLC’de %86,2, küçük PLC’de %57,1, alçak ve orta gerilim sürücüde %46,4, genel servoda %31,1 idi. Aynı kaynak toplam yerlileşme oranının 2020’deki %30 civarından 2025’te %55 civarına çıktığını yazıyor. Servoda yerli markalar öndedir, Siemens, Rockwell ve Mitsubishi Electric’in hâkim olduğu orta ve büyük PLC’de yerli markalar hâlâ zayıftır.

Pay rakamları tanıma çok duyarlıdır. Robotta MIR Databank’ın 2024’ün ilk üç çeyreği için verdiği yerli pay %51,6, IFR’nin tüm yıl için verdiği pay %57’dir. Fark dönem ve kapsamdan, örneğin yabancı sahipli Çin fabrikalarının nasıl sayıldığından gelir. Yicai Global’in aktardığı MIR verilerine göre Estun 2024’te %9,5 civarında payla yerli lider oldu ve 2025’in ilk çeyreğinde yabancı markaları da geçti. Servoda İnovance’ın payı için %26 ile %30,2 arasında değişen tahminler dolaşıyor. Bu dağınıklık, pay tezinin birkaç kaynakla sınanmasını gerektirir.

İnovance’ın kendisi de bir karma tuzağı taşır. Şirketin 2025’in ilk dokuz ayındaki geliri %24,67 artışla 31,66 milyar yuan oldu, ama bunun 13,1 milyar yuan kadarı, yani %41’i genel otomasyondan geldi. Büyümenin büyük kısmı elektrikli araç güç aktarma sistemlerinden geliyor. Bu düşük marjlı karma nedeniyle brüt marj yaklaşık 1 puan gerileyerek %29,27’ye indi. Ar-Ge harcaması %36 artışla 3 milyar yuan civarına, gelirin %9,5 kadarına çıktı.

Yabancılar Çin’den çekilmiyor. Fanuc’un Çin satışları Nisan 2025-Mart 2026 mali yılında 186,6 milyar yenden 228,4 milyar yene çıktı ve toplam içindeki payı %23,4’ten %26,6’ya yükseldi. Aynı dönemde Çin dışındaki Asya satışları 135,1 milyar yenden 124,2 milyar yene düştü. Mitsubishi Electric de 1 Nisan 2025’ten geçerli olarak Suzhou’da bir "FA Çin genel merkezi" kurdu ve Çin pazarına yönelik ürün planlama, geliştirme, üretim ve satışı tek çatıda topladı. Yaskawa da Çin’deki robot projelerinde Shenyang’da ürettiği servoları kullanıyor. Japon üreticiler yerli ikameye Çin pazarı için Çin’de üreterek cevap veriyor.

Çin içindeki bölgesel sinyaller şirkete göre zıt çıkabilir. 2026’nın ilk çeyreğinde Emerson’ın Çin satışı %13 düşerken Schneider Electric ürün satışlarında büyümeye Çin ve Doğu Asya’nın öncülük ettiğini söyledi. Fark, Emerson’ın vana ve ölçüm ağırlıklı süreç karması ile Schneider’in PLC ve sürücü ağırlıklı ürün karmasından gelir. HSBC, Dragonomi’nin aktardığı Çin sanayi notunda Çin otomasyon pazarının iki yıllık düşüşün ardından 2026’da %2 civarında büyüyeceğini öngörüyor ve fabrika otomasyonunu süreç otomasyonuna göre daha erken döngülü buluyor.

Tedarik zinciri kırılganlıkları

Nadir toprak mıknatısları

Servo motorların büyük kısmı neodimyum-demir-bor (NdFeB) kalıcı mıknatıs kullanır. Yüksek sıcaklıkta çalışan motorlarda bu mıknatıslara disprozyum ya da terbiyum katılır ve bu ağır nadir toprakların arzı büyük ölçüde Çin’dedir. Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM) Nisan 2025’te yedi ağır nadir toprak elementi ve ilgili mıknatıslar için ihracat lisansı zorunluluğu getirdi. 9 Ekim 2025’teki 61 sayılı duyuru, Çin kökenli nadir toprak içeren yabancı yapımı ürünleri de %0,1 civarındaki bir değer eşiğiyle kapsama aldı. 2025 sonundaki diplomatik duraklamaya rağmen ağır elementlerdeki kontrol sürdü. 6 Ocak 2026’da Çin, nadir toprak mıknatısları dahil çift kullanımlı ürünlerin Japonya’daki askeri son kullanıcılara ihracatını yasakladı. İkincil kaynaklara göre bunu 20 Japon kuruluşunun listeye alınması izledi. Nomura Research Institute (NRI), üç aylık bir kesintinin Japonya’ya 660 milyar yen maliyet çıkarabileceğini hesapladı, ancak bu bir senaryodur. Servo ve robot eklemi üreten Japon şirketleri için bu, yerli ikamenin tersinden işleyen bir bağımlılıktır.

Bellek ve mikrodenetleyici

PLC ve endüstriyel bilgisayarlar, uzun ömürlü ve sertifikalı endüstriyel sınıf bellek kullanır. Yapay zekâ talebi bellek üreticilerinin kapasitesini HBM’ye (yüksek bant genişlikli bellek) kaydırınca eski DDR4 kuşağı beklenenden hızlı üretimden çekiliyor. Assured Systems, Randtech ve Viperatech gibi dağıtıcıların Şubat 2026’daki tahminlerine göre 2026 başında DDR4 teslim süresi 26-34 hafta, otomotiv ve endüstriyel DRAM’de 30-42 hafta, bazı STM32 mikrodenetleyicilerinde 52 haftaya kadar çıktı. Bu rakamlar ikincil kaynaklıdır, ama yönü Rockwell de doğruladı. Rockwell yönetimi 5 Mayıs 2026’daki çağrıda ikinci yarıda bellek ve hammadde enflasyonunun marjı baskılayacağını, üçüncü çeyrekte marjın yatay kalacağını söyledi. Bellek bir PLC’nin malzeme maliyetinde küçük bir pay tutar. Ama endüstriyel bir tasarımda parça değiştirmek yeniden doğrulama ve sertifika gerektirir. Bu yüzden maliyetten büyük risk, tek bir eksik parçanın bütün denetleyici sevkiyatını durdurmasıdır. Konunun çip tarafı yarı iletken değer zinciri maddesinde anlatılır.

Tarifeler ve jeopolitik

ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), Eylül 2025’te robotik ve endüstriyel makineler için Bölüm 232 soruşturması başlattı. Bölüm 232, ulusal güvenlik gerekçesiyle tarife koyma yetkisi veren ABD yasa maddesidir. Kapsamda CNC tezgâhları, presler ve bileşenler de var. Yasal 270 günlük süre Mayıs 2026 civarında doluyor, bu yüzden soruşturmanın sonucu otomasyon ithalatı için yakından izleniyor. ABD Yüksek Mahkemesi 20 Şubat 2026’da IEEPA’ya (Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası) dayalı tarifeleri yetki aşımı sayarak iptal etti. Yönetim bunun yerine Bölüm 122 altında %10’luk küresel bir tarife getirdi. Bölüm 122 dış ödemeler dengesi gerekçesiyle süreli tarifeye izin verir, bu yüzden bu tarifenin yasa gereği 150 gün sonra, 24 Temmuz 2026’da sona ermesi gerekiyor. Bölüm 232 tarifeleri ve haksız ticaret uygulamalarına karşı konan Bölüm 301 tarifeleri karardan etkilenmedi. Rockwell’e göre otomotiv ve tüketim ürünleri müşterileri bu belirsizlik nedeniyle büyük projelerini erteliyor. Tarife, bir maliyet kalemi olmanın ötesinde sipariş zamanlamasını da bozar.

Jeopolitik şoklar iki dalı farklı etkiler. Honeywell’e göre Orta Doğu çatışması 2026’nın ilk çeyreğinde süreç otomasyonu gelirini şirket düzeyinde %0,5 kadar baskıladı. Emerson’ın Intelligent Devices satışında çatışmanın etkisi 2 puan oldu. Süreç otomasyonu enerji ve kimya projelerine bağlı olduğu için bölgesel çatışmalara fabrika otomasyonundan daha duyarlıdır.