Metanol — Sentez gazından üretilen alkol

Metanol (methanol, metil alkol, kimyasal formülü CH3OH), doğal gaz ya da kömürden elde edilen sentez gazından üretilen en basit alkoldür. Oda sıcaklığında sıvı olan bu temel kimyasal, formaldehit ve asetik asit gibi kimyasalların hammaddesidir. Çin’de olefin üretiminde, birçok ülkede benzin katkısı ve yakıt olarak, son yıllarda da gemi yakıtı olarak kullanılır. Maliyeti gaz ve kömür fiyatına, talebi ise büyük ölçüde Çin’in petrokimya sanayisine bağlıdır. Fiyatı bu yüzden hem enerji hem kimya döngüsüne bağlıdır. Dragonomi yazılarında Çin’in kömür-kimya şirketleri, Methanex gibi gaz bazlı üreticiler, Hürmüz Boğazı’ndaki 2026 kesintisi ve yeşil metanolle çalışan gemiler bağlamında sık geçer.

Ne işe yarar

Metanolün kullanımı bir merdivene benzer. Alt basamaklarda kimyası başka hiçbir hammaddeyle kurulamayan ürünler, üst basamaklarda ise kolayca ikame edilebilen yakıt kullanımları durur.

En büyük kalem formaldehittir. Metanol tek adımda ve yüksek seçicilikle oksitlenerek formaldehite dönüşür. Formaldehit de mobilya ve inşaatta kullanılan sunta, MDF ve kontrplak tutkallarının (üre-formaldehit ve fenol-formaldehit reçineleri) temelidir. Jefferies’in Mart 2026’da Dragonomi’de özetlenen çalışmasına göre formaldehit küresel talebin %30-35’ini oluşturur ve tamamen metanole bağlıdır.

İkinci kalem asetik asittir. Metanol, karbon monoksitle birleştirilerek (karbonilasyon) asetik aside çevrilir. Jefferies’e göre bu tepkime %99 seçicilikle çalışır ve talebin yaklaşık %10’unu oluşturur. Asetik asit de vinil asetat monomeri (VAM), boya, yapıştırıcı ve PTA üretiminde kullanılır. Formaldehit ile asetik asit birlikte talebin kabaca %40-45’ini oluşturur ve bu kullanımlarda metanolün kimyasal bir ikamesi yoktur.

Üçüncü kalem Çin’e özgüdür. MTO (methanol-to-olefins, metanolden olefin) ve onun propilen odaklı türü MTP, metanolü etilen ve propilene çevirir. Bu olefinler de polietilen ve polipropilen gibi poliolefinlerin hammaddesidir. Normalde etilen ve propilen naftanın ya da etanın kırılmasıyla elde edilir. MTO, petrol yerine kömür ve metanol üzerinden aynı ürüne ulaşan alternatif bir yoldur. Jefferies’e göre MTO/MTP talebin %10-15’ini oluşturur ve kıtlıkta ilk kapanan segmenttir.

En üst basamakta yakıt kullanımları durur. Metanol doğrudan benzine katılır, benzin katkısı MTBE’nin hammaddesidir ve biyodizel üretiminde bitkisel yağlarla tepkimeye sokulur. Bu kullanımların hepsinde etanol ya da ETBE gibi hazır ikameler vardır. Metanol ayrıca düşük karbonlu gemi yakıtı olarak denizcilikte yer edinmeye başladı. Küçük kullanımlar da vardır. Dragonomi’nin kâğıt ağartma derin okumasına göre kâğıt hamurunu ağartan klor dioksit, metanolün indirgeyici olarak kullanıldığı ve 60-70 °C’de çalışan jeneratörlerde üretilir.

Bu merdiven, bir arz şokunda hangi talebin önce düşeceğini de gösterir. Fiyat yükseldiğinde formaldehit ve asetik asit üreticisi metanol almaya devam eder, çünkü başka seçeneği yoktur. MTO üreticisi ise üretimi durdurur ya da olefini naftadan alır. Yakıt harmancısı da etanole kayar. Fiyat artışı bu yüzden bir noktada sınırlanır, esnek talep çekildikçe piyasa dengelenir.

Nasıl üretilir

Metanol renksiz, kolay alev alan ve zehirli bir sıvıdır. Eski adı olan odun alkolü, ilk kez odunun kuru damıtılmasıyla elde edilmesinden gelir. Ticari üretimin tamamına yakını artık sentez gazından yapılır. Etanolden farkı vücutta formaldehit ve formik aside parçalanmasıdır, bu yüzden içilmesi körlüğe ve ölüme yol açabilir.

Metanol üretimi iki adımlıdır. Önce hammadde, sentez gazı denen karbon monoksit ve hidrojen karışımına çevrilir. Doğal gaz bunun için buharla reforming ünitesinde, kömür ise gazlaştırıcıda işlenir. Sonra sentez gazı, bakır ve çinko oksit (Cu/ZnO) bazlı bir katalizör üzerinden geçirilerek metanole dönüştürülür. Katalizör kükürde çok hassastır, bu yüzden gaz önceden çinko oksit yataklarında temizlenir. Dragonomi’nin metanol sentezi derin okuması reaktör, katalizör ve termodinamik ayrıntıları ayrıca anlatır.

Hammadde seçimi coğrafyayı belirler. Ucuz gazı olan ülkeler, yani İran, Suudi Arabistan, Umman, Katar, Trinidad, ABD, Şili ve Mısır, gaz bazlı tesislerle üretir ve ürettiklerinin büyük kısmını ihraç eder. Çin ise gazı kıt, kömürü bol bir ülke olduğu için metanolünü ağırlıkla kömürden yapar. Çin Azotlu Gübre Sanayi Birliği verilerine dayanan SunSirs derlemesine göre 2024’te Çin’in kömür bazlı metanol kapasitesi 85,97 milyon tondu ve toplam kapasitenin %78,3’üne denk geliyordu. Bu pay 2025’te %81,8’e çıktı. Geri kalan kapasite çelik sanayisinin kok fırını gazına ve doğal gaza dayanır. Kömür bazlı üretim, kömür kimyası zincirinin ilk halkasıdır.

Bu ayrım maliyet yapısını da ayırır. Gaz bazlı bir tesisin maliyetini gaz sözleşmesi belirler. Kömür bazlı Çin tesisinin maliyetini ise kömür fiyatı ve tesisin verimi belirler. Gaz bazlı üreticiler için asıl risk gazın fiyatı kadar varlığıdır. Gaz kıtlaştığında metanol, gaz tahsisinde öncelikli sektörlerden biri değildir. Bu sıralama aşağıda Hürmüz bölümünde ayrıntılı anlatılır.

Rakamlarla pazar

Küresel talebin büyüklüğü kaynağa göre değişir, çünkü kurumlar kapsamı farklı çizer. Methanex CEO’su Mart 2026’da toplam talebi yaklaşık 100 milyon ton/yıl, uluslararası ticarete konu olan kısmı yaklaşık 55 milyon ton olarak verdi. CRU 2025 talebini 115 milyon ton civarında, bunun içinde formaldehit ve asetik asit gibi geleneksel kimyasalların payını yaklaşık %40 olarak hesaplıyor. Argus ise 2024 talebini 90,5-93 milyon ton aralığında, geleneksel ürünlerin payını %49, MTO ve yakıt ikamesinin payını %51 olarak verdi.

Bu fark küçük bir kapsam farkı değildir. Longzhong’a göre Çin Ocak-Kasım 2025’te 92,8 milyon ton metanol üretti, OilChem’e göre de 2025’te 14,4 milyon ton ithal etti. Yalnızca Çin’in görünür tüketimi böylece 100 milyon tonu aşar. Bu durum, 100 milyon ve 90,5-93 milyon tonluk rakamların Çin’de tesis içinde tüketilen metanolün en azından bir kısmını dışarıda bıraktığını düşündürür. Kurumlar bu kapsamı açıkça yazmadığı için bu bir çıkarımdır. CRU’nun 115 milyon tonu bu açıdan daha geniş kapsamlı görünür.

Coğrafi dağılım çok yoğundur. GlobalData’nın 2026 projeksiyonuna göre Çin küresel talebin yaklaşık %70’ini oluşturuyor. İkinci sıradaki ABD’nin talebi 8,65 milyon ton, üçüncü sıradaki Hindistan’ınki 3,59 milyon tondur.

Kâğıt üzerindeki kapasite bolluğu yanıltıcıdır. Argus’un 197 milyon tonluk kapasitesi, %64’lük çalışma oranıyla yaklaşık 126 milyon tonluk fiili üretime denk gelir (197 × 0,64). Atıl kalan kapasitenin önemli bir kısmı, gaz bulamadığı için düşük kapasiteyle çalışan ya da kapalı duran gaz bazlı tesislerdir. Çin’deki kapasitenin büyük kısmı ise kendi tüketimine dönüktür. Çin rekor yerli üretimine rağmen net ithalatçıdır. OilChem verisini aktaran Caixin’e göre Çin’in 2025 ithalatının %69,4’ü Orta Doğu’dan geldi.

Fiyat nasıl oluşur

Metanolün tek bir dünya fiyatı yoktur. Birkaç bölgesel referans vardır ve bunlar farklı mantıkla oluşur.

Spot fiyatlar anlık işlemleri yansıtır. Asya’da en çok izlenen referanslar CFR Çin (Çin limanına teslim, navlun dahil fiyat) ve Jiangsu eyaletindeki Taicang limanının yuan cinsinden yurt içi fiyatıdır. Avrupa’da Rotterdam bölgesindeki T2 spot fiyatı, ABD’de Körfez kıyısı spot fiyatı kullanılır.

Vadeli fiyat Çin’de oluşur. Zhengzhou Emtia Borsası’nın (ZCE) metanol vadelisi MA koduyla işlem görür. Orient Futures’ın sözleşme özetine göre bir lot 10 tondur, fiyat adımı 1 yuan/tondur ve sözleşme fiziksel teslimatla kapanır. Çin’in metanol fiyat keşfi büyük ölçüde bu sözleşmede yapılır. Borsanın genel işleyişi Çin vadeli işlem borsaları maddesinde anlatılır.

Kontrat fiyatları ise büyük üreticilerin uzun vadeli müşterilerine uyguladığı fiyatlardır. Methanex Kuzey Amerika, Asya-Pasifik ve Çin için her ay, Avrupa için her çeyrek bir liste fiyatı (posted price) ilan eder. Müşteriler bu fiyattan iskonto alır. Avrupa’da çeyreklik kontrat fiyatı sektörün ortak referansıdır.

Fiyatın tabanını üretim maliyeti belirler. Argus Haziran 2025’te Çin fiyatının ton başına 265 dolar civarında dengelendiğini, bu düzeyin bazı Çinli üreticiler için nakit maliyete denk geldiğini, bazı İranlı üreticiler için de ihracat getirisinin sıfıra yaklaştığını yazdı. Taban, yani maliyet eğrisinin marjinal üreticisi, bu dönemde Çin kömürü ve İran’ın nakit getirisiydi. Tavanı ise aşağıda anlatılacağı gibi Çin’deki MTO tesislerinin ödeme gücü çizer.

Çin’de tavanı MTO belirler

Metanol piyasasının en az anlaşılan özelliği, Çin’de fiyatın arzdan değil talepten belirlenmesidir. Methanex 30 Nisan 2026’daki birinci çeyrek telekonferansında bunu açıkça anlattı. Çin’in kıyı bölgelerinde yaklaşık 11 milyon tonluk MTO kapasitesi metanolü piyasadan satın alır. Bu tesisler olefin satarak para kazanır ve olefin fiyatı da naftadan üretilen etilen ve propilen fiyatına bağlıdır. Metanol pahalandığında MTO zarar eder, kapanır ve talebi düşürerek fiyatı geri iter. Böylece Çin’deki metanol fiyatı, olefinlerin ödeme gücüne bağlı bir tavanla sınırlanır.

Bu mekanizma 2026’da bölgesel fiyatları ters çevirdi. Methanex’e göre 30 Nisan 2026 itibarıyla Çin dışında metanol ton başına 550-650 dolardan işlem görürken Çin’de 400-450 dolardaydı. En büyük ithalatçı, MTO’nun esnek talebi sayesinde en ucuz bölge oldu. Atlantik havzası ve Avrupa ise kıtlık üzerinden fiyatlandı. Tersi de olur. Methanex’e göre 2025’in son çeyreğinde şişen kıyı stokları Çin fiyatını ton başına 250 dolar civarına itti.

MTO’yu okurken iki türü ayırmak gerekir. Tüccar MTO (merchant MTO), metanolünü piyasadan satın alan ve fiyata duyarlı olan tesislerdir. Entegre MTO ise kömürden kendi metanolünü üreten ve piyasadan hiç metanol almayan tesislerdir. Ningxia Baofeng Energy gibi kömürden olefin şirketleri bu gruptadır. Argus’un aktardığı Methanol Analytics verisine göre tüccar MTO talebi 2020’de 15,8 milyon tonla toplam tüketimin %18’iydi. 2024’te yaklaşık 14 milyon tona ve %15’e geriledi. Argus son dönemde 12-13 milyon tonluk bir aralıktan söz ediyor, Methanex ise 11 milyon tonluk kıyı MTO kapasitesini marjinal alıcı olarak tanımlıyor.

Çalışma oranları şokun nasıl emildiğini gösterir. Methanex’e göre Çin’de MTO çalışma oranı 2025’in son çeyreğinde %85-90 iken 2026’nın ilk çeyreğinde ortalama %70-75’e, Nisan boyunca da %70 civarına indi. Baocheng ise 27 Şubat 2026’ya kadarki haftada Çin’deki tüm metanol tesislerinin çalışma oranını, bir yıl öncesine göre 8,7 puan yüksek olan %87,4 olarak verdi. Procurement Resource’a göre Mayıs 2026’ya gelindiğinde Jiangsu ve Zhejiang’daki piyasa fiyatlı MTO tesislerinin çoğu durmuştu. Fiyat koşusunu bitiren şey stok değil, kıyı MTO’sundaki talep kaybıydı.

Görünmeyen tedarikçi İran

İran, metanol ticaretinin en az görünen büyük aktörüdür. OPIS’in 26 Mart 2026 tarihli analizine göre İran, küresel kapasitenin yaklaşık %11’ini elinde tutarak Çin’den sonra ikinci sıradadır ve üretiminin %90’ından fazlasını ihraç eder. Methanex CEO’suna göre (Mart 2026) İran yılda yaklaşık 9-10 milyon ton metanolü piyasaya verir ve bunu Çin’e satar. OPIS ise ihracatın ana alıcıları arasında Hindistan’ı da sayar. Hindistan’ın ABD’nin 2025 yaptırımlarından sonra İran’dan uzaklaştığı aşağıda anlatılır. Suudi Arabistan, Umman, Katar, Bahreyn ve diğer Körfez üreticileri de yılda 9-10 milyon ton daha verir. Bu ikinci akış ağırlıkla Asya-Pasifik’e, bir kısmı da Avrupa’ya gider.

Sorun, İran’ın payının resmî istatistikte görünmemesidir. OPIS’e göre Çin gümrüğü İran’dan yapılan metanol ithalatını ayrıca yayımlamaz. Ürün Umman, BAE ya da gemiden gemiye aktarma üzerinden gelir. Bu yüzden her "İran payı" rakamı bir analist tahminidir ve tahminler birbirini tutmaz.

SunSirs tablosundaki pay da dönem farkı taşır. 8,61 milyon ton, Ocak-Kasım ithalatı olan 12,7 milyon tona bölünürse pay yaklaşık %68 çıkar (8,61 ÷ 12,7). Kaynakta verilen %60 ancak tam yılın 14,4 milyon tonuna bölününce elde edilir. Farkın asıl kaynağı ise aktarma yoluyla gelen kargoların nasıl sayıldığıdır. Bir yatırımcının tek bir İran payı rakamını kaynağı ve yılı olmadan kullanmaması gerekir. ICIS’in nitelemesine göre İran metanolü, kıyı MTO tesislerinin yeterli arz bulması için neredeyse tek verimli yoldu.

İran arzı savaştan önce de kırılgandı. Kışın ısınma talebi arttığında hükümet sanayiye giden gazı kısar. SunSirs, 2025-26 kışında İran’daki metanol tesislerinin çalışma oranının bir noktada %16’ya kadar indiğini aktardı (ölçümün tarihi kaynakta belirtilmiyor). Methanex de mevsimsel gaz kısıtlarının Aralık 2025’ten itibaren İran üretimini düşürdüğünü ve bunun Çin’deki MTO çalışma oranlarını aşağı çektiğini söyledi.

Haziran 2025 bir öncül sunar. S&P Global Platts’a göre 12 günlük İsrail-İran savaşında Güney Pars’a yönelik saldırılar gazı kesti ve her biri 1,65 milyon ton/yıl kapasiteli Marjan ve Bushehr tesisleri 15 Haziran’da durdu. İran 2024’te yaklaşık 10 milyon ton metanol ihraç etmişti, bu da petrokimya ihracatının yaklaşık üçte biriydi. Chemical Week’e göre akış birkaç hafta içinde yeniden başladı. O kesinti bir gaz kesintisiydi ve çabuk kapandı.

İran’ın kendi yakıt politikası da ihracatla yarışır. Argus Mayıs 2024’te İran üretimini yılda yaklaşık 8 milyon ton, yurt içi tüketimi ise yalnızca 0,3 milyon ton olarak tahmin etti. Benzine %20 metanol katılması planı yılda yaklaşık 5 milyon ton gerektirir, yani üretimin yarısından fazlasını. Plan uygulanırsa Çin’e giden akış doğrudan küçülür. Argus’un üretim tahmini ile 10 milyon tonluk ihracat rakamı farklı ölçüm tabanlarına dayanır.

Hindistan ise savaştan önce İran’dan uzaklaşmaya başlamıştı. S&P Global’e göre Hindistan’ın metanol ithalatı 2025’te yaklaşık %13,5 artarak 3,4 milyon tona yaklaştı. Alchempro’ya göre ABD’nin İran metanolüne yönelik ilk yaptırım dalgası Temmuz 2025’te geldi. Hindistan ondan önce ayda en az 100 bin ton İran metanolü alıyordu, sonra Rusya, Japonya ve Çin’den spot kargolara yöneldi. Alchempro’ya göre 2024-25 mali yılında tüketim yaklaşık 3,12 milyon ton, gaz kıtlığı yüzünden yerli üretim ise yalnızca 0,18 milyon ton civarındaydı.

2026 Hürmüz şoku

Hürmüz Boğazı’nın coğrafyası kimin kaybedip kimin kazanacağını belirler. Kpler’e göre 2025’te küresel metanol ticaretinin %32’si Hürmüz’den geçti. SunSirs’in Mart 2026 tarihli değerlendirmesi deniz yoluyla yapılan ticaretin yaklaşık %35’inden söz ediyor. İran’ın Assaluyeh ve Suudi Arabistan’ın Jubail terminalleri boğazın içinde kalır. Umman’ın Salalah ve Sohar limanları ise dışındadır. S&P Global’in savaştan önce, 23 Şubat 2026’da yayımladığı analize göre Umman, İran yaptırımlarından sonra Hindistan’ın esnek tedarikçisi olmuştu. Boğaz dışındaki konumu bu rolü savaş döneminde daha da değerli kılar.

Olayların sırası fiyat kronolojisini okumak için önemlidir. OPIS’in ABD-İran çatışması olarak nitelediği savaş 28 Şubat 2026’da başladı ve İran Hürmüz’ü büyük ölçüde kapattı. ZCE metanol vadelisi 2 Mart’ta günlük tavan limitine dayandı. 3 Mart’ta QatarEnergy, saldırıların tesislerine zarar vermesinin ardından üre, polimer, metanol ve alüminyum üretimini durduracağını açıkladı. Aynı akşamki gece seansından itibaren ZCE, MA2604 ve MA2605 sözleşmelerinde tek emirle açılabilecek pozisyonu 8 lotla sınırladı. Nisan ortasında İslamabad’daki görüşmeler sonuçsuz kalınca ABD İran limanlarına abluka ilan etti ve ertesi gün uygulamaya başladı. Al Jazeera’nın 14 Nisan 2026 tarihli haberine göre BAE’nin Hamriyah limanında yaklaşık 250.000 varil metanol yükleyen yaptırımlı Çin tankeri Rich Starry ilerleyemedi.

Kaybın büyüklüğü basit bir hesapla görülür. Methanex’in rakamlarına göre İran’ın 9-10 milyon tonu ile diğer Körfez üreticilerinin 9-10 milyon tonu toplanınca yaklaşık 18-20 milyon ton eder. Bu miktar, 55 milyon tonluk uluslararası ticaretin %33-36’sına denk gelir (18 ÷ 55 ve 20 ÷ 55). Methanex CEO’su bu hacmin akışının Mart 2026’da durduğunu söyledi. Bu oran bir üst sınır olarak okunmalıdır, çünkü Körfez grubundaki Umman’ın limanları boğazın dışında kalır ve onun hacmi tümüyle kesilmez.

Ablukayı aşan akış küçüktü. Methanex 30 Nisan 2026’da, Şubat sonundan beri İran dışındaki Orta Doğu arzından Çin kıyısına hiç akış olmadığını, İran’dan da yalnızca "çok mütevazı" bir arz geldiğini söyledi. Mart ve Nisan’da İran’dan ayda kabaca 200 bin ton geçti. Yıllık 9-10 milyon tonluk normal akış ayda yaklaşık 750-830 bin tona denk gelir (9 ÷ 12 ve 10 ÷ 12). Yani sızıntı normal akışın dörtte biri civarındaydı. Çin’deki aşağı akış sanayisi aradaki farkı stok eriterek kapattı ve Methanex yönetimi bunun kısa vadede sürdürülemeyeceğini belirtti.

Fiyat tepkisi bölgeye göre ayrıştı. Dragonomi’nin LyondellBasell telekonferans notuna göre şirket 1 Mayıs 2026’da metanolün üç ayda ton başına 300 dolardan 600 dolara çıktığını, asetik asidin %50, VAM’ın %100 pahalandığını söyledi ve Bayport’taki plansız duruştan sonra kullanım oranını %75’e indirdi. Çin’de ise fiyat erken zirve yaptı ve geriledi. Procurement Resource’a göre ZCE metanol vadelisi 19 Mayıs 2026’da 3.000 yuan/tona inerek Mart’tan bu yana en düşük düzeyi gördü. Nisan zirvesi 3.370 yuanın üzerindeydi. Aynı kaynağa göre CFR Çin, çatışma öncesindeki yaklaşık 280 dolardan Mart sonunda 400 doların üzerine çıktı ve Mayıs ortasında 320-350 dolara indi. Bu rakamlar Methanex’in 30 Nisan’daki 400-450 dolarlık değerlendirmesiyle tam uyuşmaz, tanım ve tarih farkları vardır.

Boğazın açılması tek başına piyasayı düzeltmez. Methanex’e göre Körfez’den Çin’e seyir süresi 25-30 gündür, dolayısıyla açılış Çin limanlarına bir aydan uzun bir gecikmeyle yansır. Şirket ayrıca Körfez’de yaklaşık 2.000 geminin mahsur kaldığını ve bunun spot navlunu sert biçimde yükselttiğini söyledi. Methanex kendi ürününü dönemlik kiralanmış gemilerle ve Waterfront Shipping üzerinden taşıdığı için spot gemiye bağımlı değil. Daha derin sorun gaz tahsisidir. Methanex CEO’suna göre metanol, gaz tahsis sıralamasında elektrik, ulaşım yakıtları ve gübrenin gerisinde kalır. İran ve Körfez’deki gaz ve metanol altyapısının hasarı bilinmiyordu. Telekonferansın soru-cevap bölümünde, açılıştan sonra normalleşmenin dokuz aya kadar sürebileceğine dair sektör görüşleri aktarıldı. İran’da tesisler yeniden çalışıyordu ama ABD ablukası nedeniyle ürünü pazara götürecek bir yol görünmüyordu. 2025’te bağlayıcı kısıt gazdı ve haftalar içinde çözüldü. 2026’da bağlayıcı kısıt lojistikti.

Liste fiyatı ve gerçekleşen fiyat

Metanol üreticilerinin kârını okurken yapılan en yaygın hata, spot fiyatla şirketin gerçekleşen satış fiyatını aynı şey sanmaktır. Methanex’in 2026 ilk çeyrek açıklamaları bu farkı açıkça gösterir.

Methanex’in 2026 ilk çeyreğindeki ortalama iskontosuz liste fiyatı ton başına 611 dolardı. Gerçekleşen ortalama satış fiyatı ise 351 dolardı. Aradaki fark müşteri iskontoları ve fiyat ayarlamalarındaki gecikmedir. Mayıs 2026’da Kuzey Amerika liste fiyatı Çin liste fiyatının yaklaşık 2,4 katıydı (1.480 ÷ 610). Avrupa’da kontrat fiyatı ilk çeyrekte 535 euro, ikinci çeyrekte 850 euro olarak belirlendi.

Gecikmenin mekanizması sözleşme yapısındadır. Methanex bir dönem kontratı tedarikçisidir. Müşterilerine aylık asgari ve azami miktarlar taahhüt eder, liste fiyatlarını Asya-Pasifik ve Kuzey Amerika’da her ay, Avrupa’da her çeyrek günceller. Hacminin çok azını spot satar ve krizde kontratlı müşterileri öncelikledi. 2026 kontrat yenilemelerinde müşteri iskontolarını da artırdı.

Gerçekleşen fiyat artan piyasada bu yüzden geride kalır. Telekonferansta analist Blair’in dile getirdiği değerlendirmeye göre Methanex normalde küresel spot fiyatın %100’ünün üzerinde gerçekleşen fiyat elde eder. 2026’nın ikinci çeyreğinde bu oran yaklaşık %92’de seyrediyordu. Üretici kârı bu yüzden spot zirvesinden yaklaşık bir çeyrek sonra zirve yapar. Methanex, Nisan-Mayıs 2026 için gerçekleşen fiyatı ton başına 500-525 dolar olarak yönlendirdi.

ABD’de kontrat ile spot arasındaki fark daha da şaşırtıcıdır. Argus’a göre Haziran 2025’te ABD Körfezi kontrat endeksi galon başına yaklaşık 236 sent (ton başına 786 dolar), spot ise galon başına yaklaşık 80 sentti (ton başına 266 dolar). Bu rakamlardan bir tonun yaklaşık 333 galona denk geldiği çıkar (786 ÷ 2,36). Kontrat spotun yaklaşık üç katıydı. Argus’a göre ABD 2024 boyunca fiyat belirleyiciydi, 2025 ortasından itibaren fiyat alıcısı oldu. Avrupa’da da benzer bir tablo vardır. Argus’a göre 2025 Avrupa çeyreklik kontratı ton başına 625-705 dolar aralığında seyrederken T2 spot 287-314 dolardı.

Gaz sözleşmeleri ve yapısal arz kaybı

Hürmüz’den sonra gelen arz riski, gaz bazlı tesislerin sözleşme takvimidir. Methanex’in 2026 ilk çeyrek açıklamalarına göre Trinidad’daki Titan tesisinin gaz sözleşmesi Eylül 2026’da bitiyor ve NGC ile görüşmeler olası atıl bırakmayı da kapsıyor. Şirketin %63,1 ortağı olduğu Atlas tesisi zaten duruyor. Mısır’daki 1,26 milyon ton/yıl kapasiteli tesis (Methanex payı %50) Haziran 2024’te gaz kısıntısıyla durmuştu, şirket 2026 için de özellikle yaz aylarında kısıntı uyarısı yaptı. Mısır’da yazın elektrik talebi gazı metanolün önüne geçirir.

Güney Yarımküre’de de tablo benzerdir. Şili tesislerinin gazının yaklaşık %55’i, Şili’de 2030’a ve Arjantin’de 2027’ye uzanan sözleşmelerle güvencededir. Buna rağmen tesislerden biri Güney Yarımküre kışında, 2026’nın ikinci çeyreğinin ortasında durduruluyor. Yeni Zelanda’da Motunui’de tek hat çalışıyor, 2025’in son çeyreğinde 82 milyon dolarlık değer düşüklüğü ayrıldı ve OMV’nin Maui sahasının durması bekleniyor. Methanex’e göre Trinidad ile Yeni Zelanda üretimin %10’undan fazlasını, ama mevcut çalışma temposundaki kazancın %5’inden azını oluşturuyor. Bu tesislerin kapanması hacmi düşürür, kârı pek etkilemez.

Argus’un 2025 kesinti tablosu sorunun yapısal olduğunu gösterir. Trinidad’daki ünitelerin çoğu düşük kapasiteyle çalışıyor ya da kapalıydı. Orta Doğu ve Afrika’da 2025’in ilk çeyreğinde İran ve Mısır gaz sorunları yüzünden ayda 1,0-1,4 milyon ton üretim kaybı yaşanıyordu. Küresel %64’lük çalışma oranının arkasında, gazı tükendiği için bir daha açılmayacak tesisler de vardır.

Gazı bol bölge ABD Körfez kıyısıdır. Argus’un 2025 listesindeki Geismar, Methanol One, Fairway Clear Lake, Natgasoline ve Beaumont tesislerinin her biri 1,03-1,8 milyon ton/yıl kapasitededir. Argus Beaumont’u 1,03 milyon tonla listeler, Methanex’in satın alma açıklamasındaki 910 bin ton ise farklı bir tabana dayanır. Orta Doğu arzı durduğunda Asya’ya giden ek tonları büyük ölçüde bu tesisler sağlar. Maliyetleri Henry Hub gaz fiyatıyla izlenir.

Bir üreticiyi okumak

Methanex, tüccar bir metanol üreticisi olarak bu dinamiklerin hepsini tek bilançoda toplar. Şirketin açıklamasına göre gerçekleşen fiyat 2025’in son çeyreğindeki ton başına 331 dolardan 2026’nın ilk çeyreğinde 351 dolara çıktı, düzeltilmiş FAVÖK de 186 milyon dolardan 220 milyon dolara yükseldi. 2025 yılının tamamında düzeltilmiş FAVÖK 808 milyon dolardı. Spot ikiye katlanırken gerçekleşen fiyatın yerinde sayması, kontrat gecikmesinin sonucudur.

Şirketin kaldıracı OCI satın alımından gelir. Methanex, OCI’nin metanol işini Eylül 2024’te borç ve hisse dahil 2,05 milyar dolara almayı açıkladı ve işlemi 27 Haziran 2025’te tamamladı. Paket, Beaumont’taki 910 bin ton metanol ve 340 bin ton amonyak kapasitesi ile Natgasoline’in %50’sini içeriyordu. Yönetime göre metanol ton başına 350 dolardayken bu varlıklar yaklaşık 250 milyon dolar FAVÖK ekler. Yani şirket kazancının önemli bir kısmı, metanolün 350 doların üzerinde kalmasına yapılmış kaldıraçlı bir bahistir. 2025’te 200 milyon dolar geri ödendikten sonra 300 milyon dolarlık vadeli kredi kaldı, 2026 ilk çeyrek sonu nakdi 379 milyon dolardı.

Amonyak sessiz bir korumadır. Methanex’e göre Beaumont her çeyrek yaklaşık 80 bin ton amonyak satıyor. Tampa amonyak fiyatı Nisan-Mayıs 2026’da ton başına 775 dolardı, satın alma modelinde ise 450 dolar varsayılmıştı. Ek kazanç adım adım şöyle hesaplanır. Fiyat farkı 775 − 450 = 325 dolar/tondur. 325 dolar × 80.000 ton = 26 milyon dolar eder. Bu, yönetimin çeyrek başına "20 milyon doların üzerinde" ek FAVÖK değerlendirmesiyle uyumludur. Yani 2026’da bir metanol şirketinin kârının bir kısmı azotlu gübre fiyatına bağlıdır.

Çin tarafında okuma farklıdır. Kömürden metanol üreten devlet şirketleri, örneğin Yankuang Energy ve China Coal Energy, SOE yapısındadır ve kârları satış fiyatından çok birim maliyetten gelir. Dragonomi’nin China Coal Energy notuna göre şirketin metanol birim maliyeti 2026’nın ilk çeyreğinde bir yıl öncesine göre 60 yuan/ton geriledi ve poliolefin ile metanol fiyatları düşse de marj baskısı sınırlı kaldı. Yankuang Energy notuna göre şirketin Lunan Chemical’daki 1 milyon ton/yıl metanol projesi başladı. Ningxia Baofeng Energy notu ise entegre modelin mantığını anlatır. Petrol pahalıyken naftadan olefin pahalanır, kömürden olefin üreten şirketin marjı açılır.

Çin’deki kapasite artışları da bu ayrımla okunmalıdır. SunSirs’e göre 2026 için 5,6 milyon ton yeni kapasite planlanıyor, ama entegre aşağı akış tesislerine bağlı olanlar düşülünce piyasaya açık kısım yaklaşık 3,05 milyon tona iner. 2025’teki eklemelerin yaklaşık %70’i, örneğin Baofeng’in yıllık 2,8 milyon tonluk üçüncü fazı, entegreydi ve entegre olmayan kapasite yalnızca yaklaşık %2 büyüdü. Methanex de yeni Çin kapasitesinin yurt içinde tüketileceğini bekliyor. Dragonomi’nin PVC notuna göre Çin, Ocak 2026’da metanol ve MEG’yi ihracatta KDV iadesi kapsamından çıkaracağını açıkladı. Çin bu ürünlerde net ithalatçı olduğu için etkinin çok sınırlı kalması bekleniyordu. Çerçeve ihracat vergi iadesi maddesindedir.