Olefinler — Çift bağlı petrokimya hammaddeleri

Olefinler (olefins, alkenler), karbon atomları arasında en az bir çift bağ taşıyan ve petrokimyanın ilk halkasını oluşturan hidrokarbonlardır. En önemlileri etilen (C2H4), propilen (C3H6) ve bütadiendir (C4H6). Büyük kısmı, etan, propan ya da naftanın buharla karıştırılıp çok yüksek sıcaklıkta parçalandığı buhar krakerlerinde üretilir. Propilenin giderek büyüyen bir payı ise propan dehidrojenasyonu (PDH) tesislerinden gelir. Polietilen, polipropilen, PVC, sentetik kauçuk ve antifriz gibi ürünlerin hammaddesi oldukları için olefin fiyatı ve marjı, kimya şirketlerinin kârını belirleyen ana değişkendir. Dragonomi raporlarında terim, Çin'in kapasite dalgası, Avrupa'daki kraker kapanışları ve ABD'nin etan avantajı bağlamında sık geçer.

Nasıl çalışır

Buhar krakeri (steam cracker), hidrokarbon hammaddeyi buharla karıştırıp fırında çok kısa süre yüksek sıcaklıkta tutarak küçük, çift bağlı moleküllere parçalayan tesistir. Hammadde, fırının radyant bölümündeki ince dökme borulardan geçer ve 800°C'nin üzerine saniyenin beşte biri gibi bir sürede ısıtılır. Fırının iç işleyişini Dragonomi'nin Steam Cracker Ocak Fırını derin okuması ayrıntılı anlatır. Buhar burada yakıt değildir. Hidrokarbonun kısmi basıncını düşürerek olefin tepkimelerini öne çıkarır ve kok birikmesini yavaşlatır.

Isı, uzun karbon zincirlerini koparır ve moleküllerden hidrojen ayırır. Ortaya etilen, propilen, bütadien, hidrojen, metan ve daha ağır bir sıvı karışım çıkar. Gaz fırından çıkar çıkmaz hızla soğutulur. Bu adıma quench (söndürme) denir. Soğutma gecikirse olefinler birbirleriyle tepkimeye girip değersiz ağır moleküllere dönüşür.

Soğutulan gaz sıkıştırılır, arındırılır ve eksi yüz derecelerin altına inen kriyojenik bir ayırma dizisine girer. Damıtma kuleleri burada hidrojeni, metanı, etileni, propileni, C4 karışımını ve piroliz benzinini sırayla ayırır. Etilen ile etanı ayıran kuleye C2 ayırıcı (C2 splitter) denir. Tesisin en uzun kulelerinden biridir, çünkü iki molekülün kaynama noktaları birbirine çok yakındır. Tepkimeye girmeyen etan ve propan fırına geri döner.

Kraker etilen fabrikası olarak anılsa da propilen, C4, piroliz benzini ve yakıt gazı da çıkarır. Tesisin büyüklüğü genelde yıllık etilen kapasitesiyle verilir. Örneğin ExxonMobil'in Çin'deki Huizhou krakeri yıllık 1,6 milyon ton etilen kapasitesine sahiptir. Dragonomi notlarında aynı tesis için "kırıcı", süreç için de "kırım" sözcükleri geçer, bunlar İngilizcedeki cracker ve cracking karşılığıdır.

Hammadde seçimi ve ürün verimi

Krakerin ne ürettiğini hammaddesi belirler. Hammadde hafifledikçe etilen payı artar, ağırlaştıkça yan ürünler çoğalır. Hydrocarbon Processing'in 2025 tarihli derlemesine göre etan krakerinde etilen verimi yaklaşık %80'dir. Bu, tepkimeye girmeyen etanın geri döndürülmesiyle ulaşılan nihai verimdir. Propan ve nafta gibi ağır hammaddelerde etilen verimi düşer, propilen, C4, piroliz benzini ve yakıt gazı artar. Gaz yağı gibi sıvı hammaddeler ağır yağ ve katran (SCGO, steam cracker gas oil) bırakır.

Bu fark coğrafyayı da belirler. ABD ve Orta Doğu krakerleri doğal gazdan ayrıştırılan etanla çalışır. LyondellBasell'in 2025 10-K beyanına göre şirketin Kuzey Amerika krakerlerinde 2024 ve 2025'te etan, beslemenin %75 ile %80'i arasındaydı. Avrupa, Japonya ve Kore krakerleri ise ağırlıkla rafinerilerden gelen naftayla çalışır. Çin'de nafta krakerlerinin yanında ithal etan ve LPG kullanan yeni tesisler hızla çoğaldı.

Nafta krakerinin ekonomisi, yan ürünlerin satış değerine bağlıdır. Yan ürün kredisi (co-product credit), propilen, bütadien ve piroliz benzininin satışından elde edilen gelirin etilen maliyetinden düşülmesidir. Etilen fiyatı zayıfken bütadien ya da propilen pahalıysa nafta krakeri ayakta kalabilir. Etan krakeri ise neredeyse tek ürünlü olduğu için bu koruyucu yastığa sahip değildir, ama hammaddesi genelde çok ucuzdur. Esnek beslemeli (flex) krakerler hammadde fiyatlarına göre etan, propan, bütan ve nafta arasında geçiş yapabilir.

Etilen ve propilen nereye gider

Olefinleri değerli kılan, kolayca açılan çift bağdır. Binlerce etilen molekülünün bu bağ üzerinden uç uca eklenmesine polimerleşme denir ve polietilen bu yolla oluşur. Etan ve propan gibi doymuş hidrokarbonlarda bu bağ olmadığı için yakıt olmaktan öteye pek geçmezler.

Etilen oda sıcaklığında gazdır, gemiyle taşınması için soğutulup sıvılaştırılması gerekir ve boru hattı ağları bölgeseldir. Bu yüzden etilenin büyük kısmı üretildiği sahada türevlerine çevrilir. Uluslararası ticaret de etilenin kendisinden çok polietilen gibi türevleri üzerinden yürür. Natrium Capital'in Ekim 2025 tarihli Avrupa analizine göre Avrupa'da etilenin yaklaşık üçte ikisi polietilene gider. Yaklaşık %12'si etilen okside, yaklaşık %12'si de PVC'nin ara maddesi olan EDC'ye (etilen diklorür) ayrılır. Etilen oksit ise polyester ve antifrizin hammaddesi etilen glikole dönüşür.

Propilen etilenden çok daha kolay sıvılaştırılır ve basınçlı tanklarda taşınır. En büyük kullanım alanı polipropilendir, bunu propilen oksit, akrilonitril, kümen ve akrilik asit izler.

Olefin piyasasında iki iş modeli vardır. Entegre üretici, ürettiği etileni aynı sahadaki kendi polietilen ya da etilen glikol ünitesinde kullanır ve kârını zincirin sonundan alır. Merchant (dışarıya satan) üretici ise etileni ya da propileni boru hattı veya sözleşmeyle başka şirketlere satar. Aynı fiyat ortamında iki tesisin çok farklı kâr etmesinin ve kapanış sırasının ana nedeni bu ayrımdır.

Fiyatlama da ayrışır. Etilen çoğu bölgede aylık kontratla işlem görür ve hemen her zaman krakerden gelir. Propilenin arzı ise çok kaynaklıdır, spot piyasası derindir ve fiyatı polipropilen talebine sıkı bağlıdır. Bu yüzden "olefin marjı" dendiğinde etilen ve propilen marjları ayrı okunur.

PDH ve propilenin öteki rotaları

Propilen dört ana yoldan gelir. Birincisi buhar krakerinin yan ürünüdür. İkincisi rafinerilerin akışkan yataklı katalitik parçalama (FCC) ünitesidir. Bu ünite benzin üretirken propilen de çıkarır, bu yüzden propilen arzı rafineri marjı ve rafineri kapanışlarıyla da ilişkilidir. Üçüncüsü propan dehidrojenasyonu, dördüncüsü metanolden olefin (MTO) ya da kömürden olefin (CTO) rotalarıdır.

PDH (propane dehydrogenation, propan dehidrojenasyonu), propan molekülünden iki hidrojen atomu kopararak doğrudan propilen üreten süreçtir. Tepkime ısı alır, düşük basınç ve yüksek sıcaklıkta bir katalizör yüzeyinde ilerler. Denge tepkimesi olduğu için propanın yalnızca bir kısmı tek geçişte dönüşür, kalan propan ayrılıp geri döndürülür. Yan ürün olarak hidrojen çıkar. PDH tek ürünlüdür, ekonomisi propan-propilen fiyat farkına bağlıdır.

Lisanslı iki ana teknoloji vardır. Honeywell UOP'nin Oleflex süreci platin esaslı katalizörü hareketli yatakta kullanır ve sürekli olarak yeniler. Lummus'un Catofin süreci ise krom oksit katalizörlü sabit yataklarda çalışır, yataklar sırayla tepkime ve yenilenme arasında döner.

Hammadde ihtiyacı kimyadan hesaplanabilir. Propanın mol kütlesi yaklaşık 44, propileninki yaklaşık 42'dir. Bir ton propilen için teoride yaklaşık 1,05 ton propan gerekir (44 bölü 42). Seçicilik %100 olmadığı için pratikte bu ihtiyaç yaklaşık 1,2 tona çıkar. Bu oran, propan fiyatındaki her artışın PDH maliyetine neredeyse 1,2 katıyla yansıması demektir.

PDH'nin yükselişi Çin'e bağlıdır. SunSirs verilerine göre Çin'in PDH kapasitesi Haziran 2025'te yıllık 23,43 milyon tona ulaştı ve bir yılda %8,62 arttı. Kapasite yıl sonunda 25 milyon tonu aştı ve ülkenin propilen kapasitesinin yaklaşık %32'sine denk geldi. Yerli kömüre dayanan MTO ve CTO rotaları da Çin'e özgüdür. BloombergNEF'in 2026 başındaki değerlendirmesine göre nafta krakeri baskın rota olmayı sürdürüyor, ama 2028 ile 2032 arasında PDH ve MTO öne çıkacak.

Bütadien ve C4 zinciri

Krakerden çıkan dört karbonlu karışıma C4 fraksiyonu denir. İçinde bütadien, izobüten, 1-büten ve 2-bütenler ile bütanlar bulunur. Bütadien bu karışımdan ekstraktif damıtmayla, yani bir çözücü yardımıyla ayrılır. Kalan akıştan ayrılan izobüten MTBE'ye ve bütil kauçuğa, 1-büten polietilende komonomere gider.

Bütadienin ana müşterisi lastik sanayisidir. Stiren-bütadien kauçuğu (SBR) ve polibütadien kauçuğu araç lastiklerinin ana bileşenleridir. Bütadienin neredeyse tamamı krakerin yan ürünüdür ve ağırlıkla nafta krakerlerinden gelir. Bu nedenle bütadien arzı bütadien talebine göre değil, etilen talebine ve kraker hammaddesine göre şekillenir. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) Şubat 2026 tarihli değerlendirmesinin de vurguladığı gibi hafif hammaddeye geçiş bütadien verimini düşürür. Her yeni etan krakeri, aynı etilen için daha az propilen ve bütadien demektir.

Bütadieni yan ürün olmaktan çıkaran amaçlı rotalar da var. Bunlardan biri bütenlerin oksidatif dehidrojenasyonudur (ODH), Process Worldwide ve Mysteel aktarımlarına göre Wison'un ODH teknolojisiyle kurulan yıllık 100 bin tonluk bütenden bütadien ünitesi bu rotanın ilk büyük ticari uygulamasıdır.

2025 kırılması

GlobalData ve Mysteel verilerine göre Çin'in bütadien kapasitesi 2023 sonunda yıllık 6,416 milyon tondu ve 2028'de yaklaşık 10,09 milyon tona çıkması bekleniyor. Aynı kaynaklar Çin'in bütadiende 2030'a kadar kendine yetmesini beklemiyor, ama Çin polibütadien kauçukta net ihracatçıya döndü.

Fiyatlar teslim şartına göre verilir. FOB (free on board) yükleme limanında gemide teslim fiyatıdır ve navlunu alıcı öder. CFR (C+F diye de yazılır) navlunu, CIF ise navlunla sigortayı da içerir.

2025 fiyat hareketi beklentileri altüst etti. Avrupa'daki kraker kapanışlarının bütadien arzını sıkıştıracağı, Argus gibi fiyat ajanslarının da dile getirdiği yaygın bir beklentiydi. S&P Global'in Ağustos ve Aralık 2025 verilerine göre ise bütadien fiyatları ocak başından aralık başına kadar CFR Çin ve CIF ABD Körfezi bazlarında ton başına 470 ile 530 dolar arasında geriledi. Alchempro'nun aktardığı ayrı bir Avrupa FOB serisi ise ton başına 1.080 dolardan 450 dolara, yaklaşık %58 indi. Fazla ürün Asya'ya aktı. Çin'in bütadien ithalatı Ocak-Ekim 2025'te 428.721 tona çıktı ve yıllık bazda %39 arttı. ABD ürünü ise Çin'de ek %10 tarifeyle karşılaştı. C4 fiyatı kapanışlardan çok lastik ve kauçuk talebine duyarlı çıktı.

Kontrat fiyatları ve makaslar

ABD'de etilen kontrat fiyatı (CP, contract price) aylık belirlenir ve bir sonraki ayın başında ilan edilir. S&P Global Commodity Insights'ın Haziran 2025 tarihli açıklamasına göre formül yaklaşık %50 spot etilen fiyatına, %50 etan maliyetine dayalı bir maliyet-artı yapısıdır. Örnek olarak Mayıs 2025 kontratı libre başına 30,25 sentte, nisana göre 1,25 sent aşağıda kapandı. Formülün yarısı etan maliyeti olduğu için ABD kontratı etan ucuzladığında kendiliğinden geriler.

Avrupa'da aylık sözleşme fiyatı (MCP) nafta maliyetine endekslidir. İngiliz Plastik Federasyonu'nun (BPF) fiyat raporlarına göre Avrupa etilen kontratı Ocak 2026'da ton başına 1.080 euro (25 euro düşüş), şubatta 1.095 euro (15 euro artış) oldu. S&P Global'in 3 Mart 2026 verisine göre mart kontratı Orta Doğu gerginliği nedeniyle 50 euro yükseldi. Ay sonu ilan edilen kontratı ay içi spotla kıyaslayan analist, bir aylık gecikme yüzünden marjı yanlış görebilir.

Asya'da spot makaslar izlenir. Etilen-nafta makası, CFR Kuzeydoğu Asya etilen fiyatından C+F Japonya nafta fiyatının çıkarılmasıyla bulunur. S&P Global Platts'ın APPEC 2025 konferansında paylaştığı veriye göre 10 Eylül 2025'te etilen ton başına 840 dolar, nafta 603,25 dolardı. Makas 840 eksi 603,25 yani 236,75 dolardı. Aynı kaynağa göre bu makasın iki ayrı başabaşı vardır. Entegre üreticinin başabaşı ton başına yaklaşık 250 dolar, entegre olmayan üreticininki 300 ile 350 dolar arasındadır.

Entegre üretici için 236,75 eksi 250, ton başına 13,25 dolarlık açık verir. Entegre olmayan üretici için 236,75 eksi 300 ton başına 63,25 dolar, 236,75 eksi 350 ise 113,25 dolar açık verir. Yıllık 1 milyon ton etilen satan entegre olmayan bir tesis için bu, makas bu seviyede kaldıkça yılda kabaca 63 ile 113 milyon dolar arası nakit kaybı demektir. "Asya kraker marjları negatif" haberinde hangi başabaşın kastedildiği bu yüzden önemlidir.

Etan avantajı ve sınırları

Etan avantajı, ABD ve Orta Doğu'daki etan beslemeli krakerlerin, nafta beslemeli Avrupa ve Asya krakerlerine göre ton etilen başına çok daha düşük hammadde maliyetine sahip olmasıdır. Kaynağı ABD'de şeyl gazı, Orta Doğu'da ise devletin belirlediği gaz fiyatlarıdır.

ABD'de etanın fiyat tabanı, doğal gaz akımında yakıt olarak satıldığında getireceği değerdir. İşleme tesisleri etanı ayırmanın kârlı olmadığı dönemlerde onu gaz akımında bırakır, buna etan reddi (ethane rejection) denir. Argus'un 2025 görünümüne göre 2024'ün ikinci yarısında ABD etanı yakıt değerinin yalnızca galon başına 1,75 sent üzerinde işlem gördü. Bu prim bir yıl öncesine göre %77,5 düşüktü. ABD etanı gazın yakıt değerine kadar inebilir, altına inmez.

Ucuz etanın dünyaya ulaşması terminale ve gemiye bağlıdır. EIA'ya göre ABD'nin etan ihracatı 2025'te günde 579 bin varile ulaştı, artış günde 92 bin varil yani %19'dur. İhracatın yarısından fazlası Çin'e gitti ve artışı Meksika'daki Coatzacoalcos ile Çin'deki Wanhua Yantai 2 krakerleri sürükledi. Reuters'ın Şubat 2025 haberine göre etan taşıyan özel gemi VLEC (very large ethane carrier) yaklaşık 160 ile 170 milyon dolara mal olur ve üç yılda inşa edilir. O tarihte hizmette 29 VLEC vardı ve yıllık 1 milyon tonluk bir etan krakerini beslemek için en az altı gemi gerekiyordu. İthal etana dayalı bir kraker yatırımında gemi filosu ve navlun bu yüzden ayrı bir bütçe kalemidir.

Aynı Reuters haberine göre Çin'de etan ve LPG krakerleri nafta krakerlerine göre ton etilen başına 300 ile 500 dolar avantaj sağlıyordu. Satellite, Sanjiang ve Wanhua bu alana 16 milyar dolardan fazla yatırım yapıyordu. Gerçekleşme beklentinin altında kaldı, Reuters'ın aktardığı tahminler 2025 için 6,3 ile 8,2 milyon ton etan ithalatı öngörüyordu. Çin gümrük verilerine göre yıl 5,95 milyon ton ve 2,96 milyar dolarla kapandı. Çin Nisan 2025'te ABD ürünlerine getirdiği %125'lik tarifeyi etan için kaldırdı. Mayısta ise ABD Ticaret Bakanlığı etan ihracatına lisans şartı getirdi ve Enterprise bazı kargoları yükleyemedi. Şart Temmuz 2025 başında kaldırıldı ve sevkiyatlar yeniden başladı, ama kargo takvimi bozulmuştu.

Orta Doğu'daki avantaj ise idari bir fiyattır. Argus'un Ocak 2025 haberine göre Suudi Aramco 1 Ocak 2025'te etan fiyatını milyon BTU başına 2,50 dolardan 3 dolara çıkardı. Art arda ikinci artıştı, çünkü 2016'dan beri 1,75 dolar olan fiyat 1 Ocak 2024'te 2,50 dolara çıkmıştı. Sabic bu son artışın satış maliyetini yaklaşık %1 yükselteceğini hesapladı.

Hammadde avantajı yüksek sermaye harcamasıyla da silinebilir. Spotlight PA'nın Ağustos 2025 haberine göre Shell'in Pennsylvania'daki Monaca etan krakeri 14 milyar dolara mal oldu, bu ilk tahminin 8 milyar dolar üzerindeydi. Yeni yatırım yine de sürüyor. CPChem (%51) ile QatarEnergy'nin (%49) Teksas'taki Golden Triangle Polymers projesi yıllık 2,08 milyon tonluk bir etan krakeri ve iki HDPE ünitesinden oluşur. 8,5 milyar dolarlık tesis 2026'da devreye alma aşamasındadır. Avrupa'da INEOS'un Anvers'teki 1,45 milyon tonluk Project One etan krakeri de ABD etanıyla beslenecek.

PDH ekonomisi ve Çin'in propan rotası

Çin'deki PDH tesisleri 2025'te zarar ettikleri hâlde çalışmayı sürdürdü. S&P Global'in 26 Aralık 2025 tarihli analizine göre PDH kullanım oranı Ocak-Ağustos 2025'te yıllık 24,3 milyon tonluk etkin kapasite üzerinden ortalama %70 civarındaydı. Ekim 2025'te %71,7 ile yedi ayın zirvesine çıktı.

PDH marjı yalnızca propan-propilen farkıyla izlenmez. Çin'deki PDH ünitelerinin çoğu polipropilen tesisine bağlı olduğu için polipropilen-propilen makası da izlenir. Bu makas propilenin polipropilene çevrilmesinin marjıdır. S&P Global'e göre CFR Uzak Doğu polipropilen rafya ile CFR Çin propilen fiyatı arasındaki fark 7 Kasım 2025'te ton başına 75 dolardı. Entegre üreticiler için tipik makas ise yaklaşık 250 dolardır. Mysteel'e göre PDH, Çin'in propan talebinin yaklaşık %70'ini oluşturuyor ve 2025'te 19,96 milyon ton propan tüketti.

Tesislerin bu makaslarla çalışmayı sürdürmesi, üretim kararının muhasebe zararıyla değil nakitle verildiğini gösterir. Satıştan değişken maliyet düşüldükten sonra kalan nakit marjı pozitifse tesis çalışır. Kalıcı kapanış ise bakım yatırımları sonrası serbest nakit akışı uzun süre negatif kaldığında gündeme gelir.

Ticaret savaşı propanın rotasını da değiştirdi. Çin ABD propanına 10 Nisan 2025'te %34, 12 Nisan'da %125 tarife uyguladı, 14 Mayıs'ta oran %10'a indi. S&P Global'in Aralık 2025 verilerine göre Temmuz-Kasım 2025 döneminde ABD'nin Çin'in toplam propan ithalatındaki payı %31,4'e indi. Kurumun karşılaştırma döneminde bu pay %60,6'ydı. Orta Doğu'nun payı 14 puan artışla %45,9'a, Kanada'nınki %17,6'ya çıktı. EIA'ya göre ABD'nin propan ihracatı 2025'te rekor kırsa da yalnızca %3 büyüdü, Çin'in ABD propanı alımı %29 azaldı. Çin PDH'sinin "ucuz ABD propanı" hikâyesi böylece 2025'te sona erdi.

Net propan talebi tek tek tesislerin besleme kararına çok duyarlıdır. S&P Global'e göre sırada SP Chemical'ın 800 bin, Sinopec Zhenhai'nin 600 bin ve Yuanjin'in 750 bin tonluk PDH projeleri var. Kurum bunların ek propan talebini yıllık 1,9 milyon ton olarak hesaplıyor. Üç projenin toplam 2,15 milyon tonluk propilen kapasitesi, 1,19'luk oranla tam kapasitede yaklaşık 2,56 milyon ton propan gerektirir, yani S&P daha düşük bir çalışma ya da kapsam varsayımı kullanıyor. Zhenhai propanını kendi ham petrol ünitelerinden alacağı için ithalata da bağlı değildir. SP Chemical ve Yuanjin ise kârlılık dönene kadar ertelenmeye açıktır.

Öte yandan Wanhua, Yantai'daki 1 numaralı çift beslemeli krakerini yalnızca etanla çalıştırırsa yıllık 2,17 milyon tona kadar propan talebini silebilir. Tek bir tesisin besleme kararı, böylece S&P'nin üç yeni PDH için hesapladığı ek talepten fazla ağırlık taşıyabilir. Reuters'ın aktardığı Şanghay Borsası bildirimine göre Wanhua, Yantai'daki bir krakeri propandan etana çevirmek için 3 Haziran 2025'ten itibaren beş ay devre dışı bıraktı. S&P'nin Aralık 2025 hesabı ise yalnızca etanla çalışmayı hâlâ bir olasılık olarak ele alıyor. 2026 başı itibarıyla tesisin fiili besleme karışımı netleşmiş değildir.

Katalizör tarafında yerlileşme var. Hydrocarbon Engineering'in Ekim 2025 haberine göre Rezel'in krom esaslı sabit yatak PDH katalizörü, Çin'deki yıllık 500 bin tonluk bir ünitede bir yılı aşkın süredir çalışıyor. Propan dönüşümü %44, propilen seçiciliği %88,2'dir ve kok oluşumu %30 daha azdır. Teorik 1,048 ton propan 0,882'lik seçiciliğe bölündüğünde bir ton propilen için yaklaşık 1,19 ton propan gerekir. Bu da pratikteki 1,2 tonluk oranla örtüşür. Catofin tipi krom sistemlerin yerli tedarikçilerce üretilmesi, lisans bedelini ve katalizör zincirini Çin içine çeker. Bu, yerli ikame örüntüsünün petrokimyadaki karşılığıdır.

Çin'in kapasite dalgası

BloombergNEF'in Dragonomi'de 7 Ocak 2026'da özetlenen değerlendirmesine göre küresel etilen kapasitesi yıllık 231 milyon ton, talep 194 milyon tondur ve kullanım oranı %83,9'dur. 2026'da 15,6 milyon ton yeni kapasite bekleniyor. 2010 ile 2021 arasında talep yılda ortalama 4,8 milyon ton büyüdü. 15,6 bölü 4,8 yaklaşık 3,25 eder, yani 2026'nın yeni kapasitesi üç yıldan fazla tarihsel talep artışına denk gelir.

Fazlanın büyük kısmı Çin'den gelir. SunSirs'in 2025 öngörüsüne göre Çin'in etilen kapasitesi yıl içinde 62 milyon tonu aşacaktı. Yıl içinde eklenecek 9 ile 10 milyon ton, kayıtlardaki en büyük yıllık artış olacaktı. ICIS'in Ocak 2025 tarihli analizi, Çin'in 2025 kapasitesinin yerel talebi propilende etilenden daha geniş bir farkla aşacağını öngörüyordu. Asıl taşma propilen tarafındadır.

Gelecek rakamları tutarsızdır. Nominal kapasite (nameplate, tasarım kapasitesi), tesisin kâğıt üzerindeki azami üretimidir. Etkin kapasite ise duran, bakımdaki ya da fiilen çalıştırılmayan üniteler düşüldükten sonra kalandır. Hydrocarbon Processing'in Ağustos 2025 haberine göre bir Sinopec yöneticisi 2028 sonunda 100 milyon tonluk toplam kapasiteden, yani 2025-2028 arasında 40 milyon tonluk eklemeden söz etti. Sinopec Ekonomi ve Kalkınma Enstitüsü ise 2027'ye kadar 25 milyon tonluk artış öngörüyor. Aynı kurum çevresinden çıkan iki rakam arasındaki 15 milyon tonluk fark, planlanan ile gerçekleşen kapasitenin neden ayrı okunması gerektiğini gösterir.

Pekin'in yanıtı "anti-involution", yani aşırı iç rekabetle mücadele politikasıdır. Chemorbis'in Temmuz 2025 haberine göre Merkezi Mali ve Ekonomik İşler Komisyonu 1 Temmuz 2025'te bu yönde çağrı yaptı. Petrokimyada eski tesislerin incelemeye alınma eşiği 30 yıldan 20 yıla indirildi. 2025-2026 Petrokimya ve Kimya İstikrarlı Büyüme İş Planı'na göre yeni rafineri kapasitesi ancak emekliye ayrılandan küçük olarak eklenebilir. Benzer baskı aynı komplekslerdeki aromatik zincirde de görülür, ayrıntısı PTA-PX zinciri maddesindedir. Fazlanın dış yüzü türev ihracatıdır. Dragonomi'nin Plastik, ihracat patladı notuna göre Çin 2025'in ilk yarısında polietilen ihracatını %14, PVC ihracatını %21 artırdı ve propilende 330 bin ton fazla vermeye başladı.

Kapanışlar ve ertelemeler

Rasyonalizasyon, sektörde kalıcı kapanış ve kapasite azaltımı için kullanılan addır. Natrium Capital'in Ekim 2025 analizine göre Avrupa'da 2024'te Sabic, Versalis ve ExxonMobil toplam 1,8 milyon ton kapasiteyi, yani kıta kapasitesinin %7'sinden fazlasını kapattı. 2025'in ilk yarısında dört kraker daha kapanış duyurdu. Bunların toplamı 2,5 milyon tonu aşıyor ve kapasitenin yaklaşık %10'una denk geliyor. Avrupa Komisyonu'nun 8 Temmuz 2025 tarihli Kimya Sanayii Eylem Planı'na göre AB son üç yılda kraker kapasitesinin en az %8 ile %10'unu kaybetti. Planlı kapanışlarla kayıp 2021 kapasitesinin %20'sini aşabilir. Komisyon buhar krakerini de kapsayan bir Kritik Kimyasallar İttifakı kuruyor.

Kapananların ortak noktası her zaman verimsizlik değildir. OGJ ve SCI'ın Temmuz 2025 haberlerine göre Dow, Böhlen krakerini kapatma gerekçesini açıkça merchant satış maruziyetini azaltmak olarak koydu. İlk elenen, dışarıya etilen satan ve kendi türev ünitesine bağlı olmayan kapasitedir. Nakit kaybının boyutunu Fife gösterir. Hydrocarbon Processing'in Şubat 2026 haberine göre ExxonMobil, tesisin haftada yaklaşık 1 milyon sterlin zarar ettiğini açıkladı. Çıkış yalnız kapanışla olmuyor. Chemical Week'e göre Sabic Ocak 2026'da Avrupa petrokimya işini AEQUITA'ya 500 milyon dolara satmak için anlaşma imzaladı. LyondellBasell de Fransa'daki Berre ve Almanya'daki Münchsmünster varlıklarının satışı için münhasır müzakere yürütüyor.

Asya'da küçülme devlet gözetiminde ilerliyor. S&P Global'in 27 Ocak 2026 haberine göre Japonya'nın planı yaklaşık %30'luk kapasite düşüşü anlamına geliyor. Maruzen Chiba 2026 mali yılında, Idemitsu Chiba Temmuz 2027'de kapanacak ve üretim Mitsui ortak girişimine aktarılacak. Model "tek krakerde birleştir, ötekini sök" olduğu için kapasite kaybı satış kaybına eşit değildir. Korea Times'ın 22 Aralık 2025 haberine göre Güney Kore'de 16 büyük petrokimya şirketi plan sundu ve hedeflenen kesinti kapasitenin %18 ile %25'ine denk geliyor. Planda Yeosu'daki Yeochun NCC'nin 2 ve 3 numaralı tesisleri var, Lotte ile HD Hyundai'nin sahiplik birleşmesi de sürecin parçası.

Arz düzeltmesinin bir ayağı da ertelemelerdir. Dow, 29 Ocak 2026'daki dördüncü çeyrek telekonferansında Alberta'daki Path2Zero projesini iki yıl erteledi. Yaklaşık 1,285 milyon tonluk birinci faz 2029 sonuna kaydı. Maliyet 10,3 milyar Kanada doları yani 7,5 milyar dolara güncellendi. S&P Global'in Eylül 2025'teki APPEC değerlendirmesine göre 2020-2028 arasında dünyada kapanan kapasite yaklaşık 6,5 milyon ton olacak. Aynı kuruma göre 2025-2027 arasında yalnızca yeni etan krakerleri 4,15 milyon ton ekleyecek. Kurum Asya'daki olefin fazlasının çözülmesinin üç ile dört yıl alabileceğini ve marjların 2030 sonrasında pozitife dönebileceğini öngörüyor.

LyondellBasell daha iyimser bir rakam veriyor. Şirket 30 Ocak 2026'daki dördüncü çeyrek telekonferansında küresel etilen rasyonalizasyonunun 23 milyon tonu aştığını söyledi. Şirketin 2025 dördüncü çeyreğinde O&P Americas segmentinin FAVÖK'ü 164 milyon dolar, O&P Avrupa-Asya-Uluslararası segmentininki eksi 61 milyon dolardı ve ABD krakerleri yaklaşık %90 dolulukla çalıştı.