Kobalt (Co), lityum iyon batarya katotlarında, uçak motoru süperalaşımlarında ve sert karbür takımlarda kullanılan, çoğunlukla bakır ve nikel madenlerinin yan ürünü olarak çıkarılan bir geçiş metalidir. Dünya maden arzının yaklaşık dörtte üçü Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden gelir.
Kobalt (cobalt, kimyasal simgesi Co), sert, gümüş grisi ve mıknatıslanabilen, atom numarası 27 olan bir geçiş metalidir. Lityum iyon bataryaların katodunda, uçak motorlarının sıcak bölümlerinde kullanılan süperalaşımlarda, sert karbür kesici takımlarda ve kimya sanayisinde kullanılır. Kendi başına çok az madende çıkarılır, büyük kısmı bakır ya da nikel madenciliğinin yan ürünüdür. Arzın yaklaşık dörtte üçü tek ülkeden, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden gelir. Bu yoğunlaşma yüzünden fiyatı talepten çok arz politikasıyla oynar. Dragonomi raporlarında kobalt metal bültenlerinde, Kongo’nun 2025’te başlattığı ihracat yasağı ve kota rejiminde, CMOC ve Glencore gibi madencilerin bilançolarında ve batarya kimyası tartışmalarında sık geçer.
| Künye | |
|---|---|
| Kimyasal simge | Co, atom numarası 27 |
| Küresel maden üretimi | 2025 için yaklaşık 310.000 ton (USGS tahmini, Şubat 2026) |
| En büyük üretici ülke | Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 230.000 ton ile yaklaşık %73 (USGS, 2025) |
| Rafinaj | Rafine kobaltın %79’u Çin’de üretiliyor (Cobalt Institute, 2025) |
| Başlıca ticari ürünler | Kobalt hidroksit (min %30 Co), MHP, kobalt sülfat, kobalt metali, kobalt tetroksit |
| Fiyat referansları | Fastmarkets standart ve alaşım kalite metal, Fastmarkets ve Platts hidroksit ödeme oranları, Wuxi borsası, COMEX |
| Güncel düzenleme | Kongo ihracat kotası, 2026-2027 için yıllık azami 96.600 ton (ARECOMS Karar 004/2025) |
Kobalt iki farklı jeolojik kaynaktan gelir. Birincisi Kongo’nun güneyindeki Katanga bölgesinden Zambiya’ya uzanan tortul bakır-kobalt kuşağıdır. Burada madenci asıl olarak bakır üretir, kobalt aynı cevherden ek gelir olarak çıkar. Glencore’un KCC ve Mutanda madenleri ile CMOC’nin Tenke Fungurume (TFM) ve Kisanfu madenleri bu kuşaktadır.
İkincisi tropik iklimde yüzeye yakın oluşan nikel laterit yataklarıdır. Endonezya, Avustralya, Küba ve Madagaskar bu gruptandır. Endonezya’da Çinli şirketlerin kurduğu HPAL (high pressure acid leaching, yüksek basınçlı asit liçi) tesisleri cevheri sülfürik asitle çözer ve MHP (mixed hydroxide precipitate, karışık hidroksit çökeltisi) adlı bir ara ürün üretir. S&P Global Platts’a göre MHP’de tipik olarak %35-40 nikel ve %2-5 kobalt bulunur, yani esasen bir nikel ürünüdür.
USGS’nin Şubat 2026’da yayımladığı Mineral Commodity Summaries verilerine göre dünya maden kobalt üretimi 2025’te tahminen 310.000 ton oldu (2024’te 302.000 ton). Rakamlar kobalt içeriği bazındadır. Kongo 230.000 tonla yaklaşık %73 pay aldı. Endonezya 44.000 tonla (2024’te 35.000 ton) yaklaşık %14 payla ikinci sıradaydı, onları Rusya (7.700 ton) ve Madagaskar (3.900 ton) izledi.
Yan ürün olmanın önemli bir sonucu var. Kobalt üretimine kobalt fiyatına göre değil, bakır ve nikel fiyatına göre karar verilir. Kobalt fiyatı düşse bile bakır madeni çalışır ve kobalt çıkmaya devam eder. Bu yüzden klasik maliyet eğrisi mantığı, yani fiyatın en pahalı üreticinin maliyetinde dengelenmesi, kobaltta zayıf işler. Madencinin birim maliyet hesabında kobalt geliri bakır maliyetinden düşülen bir yan ürün kredisidir (C1 nakit maliyeti).
Kongo’daki madenler kobaltı genellikle metal olarak değil, kobalt hidroksit olarak satar. Kobalt hidroksit, bakır-kobalt cevherinin liç edilip kobaltın çöktürülmesiyle elde edilen nemli bir ara üründür. Ticari standart en az %30 kobalt içeriğidir, geri kalanı su, hidroksit grubu ve manganez ile magnezyum gibi safsızlıklardır. Bu ürün maden çıkışındaki konsantre ile rafine metal arasında bir yerde durur.
Hidroksit gemiyle Çin’e gider. Çinli rafineriler onu yeniden çözer, safsızlıkları ayırır ve üç ana ürüne çevirir. Kobalt sülfat batarya katodu üreticilerinin, kobalt tetroksit telefon ve dizüstü bataryalarındaki LCO (lityum kobalt oksit) katodunun hammaddesidir. Kobalt metali ise katot plaka ya da briket hâlinde süperalaşım ve sert karbür sanayisine gider.
Cobalt Institute’ün Mayıs 2026’da yayımladığı 2025 pazar çalışmasına göre dünya rafine kobalt üretimi 2025’te %5 artışla 240 bin tona çıktı ve bunun %79’u Çin’de üretildi. Fastmarkets ve IEA’ya göre Eylül 2025 itibarıyla Kongo’da çalışan bir kobalt rafinerisi yoktu, sülfat rafinerisi için hedef 2030 yılıydı.
Zincirin üçüncü halkası geri dönüşümdür. Kullanılmış bataryalar ve üretim hurdası öğütülüp kara kütle (black mass) denen, lityum, nikel ve kobalt içeren bir toza dönüştürülür. Cobalt Institute’e göre geri dönüşüm 2025’te toplam kobalt arzının yaklaşık %10’unu karşıladı.
Kobaltın en büyük kullanım alanı bataryadır. NCM batarya (nikel-kobalt-manganez katotlu üçlü batarya) ailesinde kobalt katodun yapısal kararlılığını sağlar. Katottaki metallerin oranına bakıldığında NCM 523 ve NCM 622’de kobalt payı yaklaşık %20, NCM 811’de yaklaşık %10’dur. Sektör on yıldır pahalı ve politik açıdan riskli kobaltı azaltıp nikeli artırıyor. LCO katodunda ise kobalt hâlâ ana metaldir.
Son yılların en büyük değişimi Çin’de yaşandı. Kobalt ve nikel içermeyen LFP (lityum demir fosfat) kimyası Çin elektrikli araç pazarını ele geçirdi. Çin Otomotiv Batarya İnovasyon Birliği (CABIA) verilerine göre Çin’de 2025’te 769,7 GWh elektrikli araç bataryası araçlara monte edildi. Bunun 625,3 GWh’lik kısmı, yani yaklaşık %81,2’si LFP oldu. Kobalt talebi bu nedenle premium segmentlere ve Çin dışındaki pazarlara kaydı. Uzun vadeli bir başka ikame seçeneği sodyum iyon hücrelerdir (sodyum iyon derin okuması).
LFP payı büyüdükçe Çin’de kalan NCM talebi kobalt fiyatına daha duyarlı hâle geliyor. CME Group’un Haziran 2026 batarya metalleri güncellemesindeki Fastmarkets ve Mysteel (Çinli metal veri kuruluşu) verilerine göre Çin kobalt sülfat üretimi Mayıs 2026’da yıllık bazda %24 düştü. Gerekçe NCM ve 3C (tüketici elektroniği) LCO talebinin zayıflığıydı.
İkinci büyük kullanım, çok yüksek sıcaklıkta mukavemetini koruyan süperalaşımlardır. USGS verilerine göre ABD’de 2025 kobalt tüketiminin tahminen %51’i süperalaşıma, çoğu da uçak gaz türbinlerine gitti. Kimyasal kullanımlar %25, diğer metalik kullanımlar %15, sert karbür %9 pay aldı. Sert karbür, tungsten karbür tanelerinin kobaltla bağlandığı kesici uç malzemesidir. Benchmark’a göre küresel süperalaşım talebi 2025’te yaklaşık 20 bin tondu ve %58’i havacılıktan geldi.
Bu pazar ince ama fiyata duyarsızdır. Bir motor üreticisi kobalt pahalandı diye türbin kanadı malzemesini değiştiremez. Bu yüzden iz element sınırları sıkı olan alaşım kalite metal 2025 boyunca standart kaliteye prim taşıdı. Devlet stokları da talebi etkiliyor. USGS’ye göre ABD’nin net kobalt ithalat bağımlılığı %79’dur. ABD Savunma Lojistik Ajansı (DLA) Ağustos 2025’te beş yılda 7.480 tonluk savunma stoku alımı için ihale açtı ve ihaleyi 2025 sonuna kadar iptal etti.
Kobaltın bakırdaki gibi derin bir vadeli işlem piyasası yoktur, LME kobalt kontratı sınırlı işlem görür. Fiyat keşfi büyük ölçüde fiyat raporlama kuruluşlarına dayanır. Bunlar Fastmarkets, S&P Global Platts, Benchmark ve Çin’de SMM (Shanghai Metals Market) ile Asian Metal’dir. Fastmarkets’a göre CME’nin kobalt hidroksit vadeli kontratı 2023’te ancak 1.000 lot (kontrat adedi) açık pozisyona ulaşmıştı.
Metal fiyatında iki kalite vardır. Standart kalite (standard grade) genel kullanıma yönelik %99,8 saflıktaki metaldir. Alaşım kalite (alloy grade) süperalaşım üreticilerinin istediği daha temiz metaldir. Çin’de Wuxi borsasında kobalt işlem görür ve depo stokları izlenen bir göstergedir, ABD’de COMEX fiyatı da referans alınır. Fiyatlar çoğunlukla libre (pound) başına dolar olarak verilir. Bir metrik ton yaklaşık 2.204,6 libredir, yani libre başına 10 dolar ton başına yaklaşık 22.000 dolar eder.
Kobalt Nisan-Haziran 2018’de rekor seviyeye çıktı. Fastmarkets’a göre Rotterdam standart kalite metal 23 Nisan 2018’de libre başına 43,70-44,45 dolardı. Fiyat 31 Temmuz 2019’da 12,10-12,75 dolara, yani yaklaşık %70 aşağı indi.
Glencore Ağustos 2019’da Mutanda’yı askıya alma kararı verdi ve maden Kasım 2019’da bakım-onarım moduna girdi. Argus’a göre Mutanda 2018’de 27.300 tonla küresel arzın yaklaşık %20’sini üretmişti. Mining.com ve Northern Miner, kararın gerekçesini düşük fiyatlar ile yeni Kongo maden kanunu ve vergilerin birleşimi olarak açıkladı. Tesiste beş bakır ve üç kobalt hidroksit hattı vardı, Fastmarkets’a göre kapanış 2020-2021’de piyasadan yılda yaklaşık 24.000 ton kobalt çekti. Aynı mantık 2026’da da işliyor. Kota altındaki %10’luk royalti ön ödemesi (aşağıda) devletin payını sevkiyattan önce ödenen bir maliyet kalemine çeviriyor.
Aynı dönemde Argus’a göre Kasım 2018’de Glencore’un KCC (Katanga Mining) tesisinin hidroksitinde uranyum bulununca yaklaşık 20.000 tonluk hidroksit satışı piyasadan çekildi ve bu durum 2020 ortasına uzadı. Kongo da 2018’de 18/042 sayılı kararnameyle kobalt, germanyum ve koltanı "stratejik maden maddesi" ilan etti. Bu statü, bugünkü kota rejimini yöneten ARECOMS’a (stratejik mineral piyasaları düzenleme ve denetim kurumu) yasal zemin sağladı.
Batılı tedarik zinciri için açılan projeler kobaltın eşik fiyatını açıkça gösterdi. Jervois’nın ABD’deki Idaho Cobalt Operations madeni Mart 2023’te düşük kobalt fiyatları ve inşaat enflasyonu yüzünden durduruldu. Mining Weekly’ye göre çalışan sayısı yaklaşık 280’den 30’un altına indi ve madeni hazır tutmanın maliyeti ayda yaklaşık 1 milyon dolardı. Şirketin CEO’su Ağustos 2023’te projenin sürdürülebilir olması için kobalt fiyatının libre başına yaklaşık 16,50 dolardan 25 dolar civarına çıkması gerektiğini söyledi. ABD Savunma Bakanlığı’nın 15 milyon dolarlık ödeneği sondajı ve bir ABD rafinerisi fizibilitesini finanse ediyor.
Mart 2026’da metal fiyatı libre başına 26 dolar civarına çıkarak bu eşiği geçti. Ancak eşiğin bir kez aşılması, birikmiş borcu ve inşaat maliyetini taşıyan bir projenin yeniden başlaması için tek başına yeterli değildir. Fiyatın kota politikasına bağlı olması, uzun vadeli finansmanın neden zor bulunduğunu da açıklıyor.
Kongo’daki Chemaf örneği sorunun fiyattan çok finansman ve devlet onayı olabildiğini gösteriyor. Ecofin’e göre Eylül 2025’te şirketin Mutoshi ve Étoile projelerini bitirmek için 250-300 milyon dolara ihtiyacı vardı ve toplam borcu 900 milyon dolara yaklaşıyordu. Çinli bir devlet şirketine satış girişimi Kinşasa onay vermediği için çöktü, Mutoshi’nin kritik ruhsatı ise devlet şirketi Gécamines’tedir. Miningmx’e göre Virtus Mart 2026’da Chemaf’ı 30 milyon dolara aldı, yaklaşık 900 milyon dolarlık borcu üstlendi ve işlem 17 Mart’ta Kongo onayı aldı. Virtus yaklaşık 750 milyon dolar yatırım planlıyor. Reuters’ın bir sendika yöneticisine dayanan 22 Nisan 2026 haberine göre Lubumbashi sahasında iki aya kadar geçici durdurma yapıldı ve tam üretimin Ocak 2027’de başlaması bekleniyor.
Küba’daki Moa tesisinde tetikleyici yakıttır. SMM’ye göre Sherritt ile Kübalı devlet şirketi General Nickel Company’nin ortak tesisi Şubat 2026’da yakıt teslimatı sağlanamadığı için faaliyetleri askıya aldı. Cobalt Institute’e göre ABD yaptırımları da tesisi zorluyor ve Sherritt ortaklıktaki payını azaltıyor. Bu vakalar, Kongo dışındaki kobalt arzının fiyat yükseldiğinde otomatik olarak artmadığını gösteriyor.
Kobalt fiyatı Şubat 2025’te libre başına yaklaşık 10 dolara, ton başına yaklaşık 22.000 dolara indi. CMOC’nin Kongo’daki TFM ve Kisanfu genişlemeleri ile Endonezya MHP tesisleri piyasayı arza boğmuştu. 20 Şubat 2026 Metal Bülteni bu seviyenin dokuz yılın en düşüğü olduğunu not ediyor. Kongo 22 Şubat 2025’te kobalt ihracatını dört ay süreyle yasakladı (Kobalt - Kongo önlemleri). Yasak 21 Haziran 2025’te üç ay, Eylül 2025’te de 15 Ekim’e kadar uzatıldı ve 16 Ekim 2025’te kota rejimi başladı. Kongo yasağı notu bu geçişte üreticiler arasındaki ayrışmayı anlatıyor.
Hedef açıkça fiyattı. Reuters’a göre Cumhurbaşkanı Félix Tshisekedi Ekim 2025’te yasağın Mart’tan bu yana fiyatta %92’lik toparlanma sağladığını söyledi ve kotayı pazarı etkilemek için bir kaldıraç olarak tanımladı.
ARECOMS’un 004/2025 sayılı kararı 2026 ve 2027 için yıllık azami 96.600 ton kobalt ihracatına izin verir. 87.000 tonluk temel kota aylık 7.250 tona bölünür, 9.600 tonluk stratejik kota ise ARECOMS’un tek yetkisindedir. 2025’in son çeyreği için 18.125 tonluk kota tanımlandı. Şirketlerin fiilen pazarlayabileceği 87.000 ton, USGS’nin 2024 için verdiği 226.000 tonluk Kongo üretiminin yaklaşık %38’idir. Reuters Ekim 2025’te 2026 kotası için 77.400 ton yazdı, ancak ARECOMS kararı, S&P Global ve USGS 96.600 ton veriyor.
Kota şirketlere üretim kapasitesine göre değil, geçmiş ihracata göre orantılı (pro rata) dağıtılır. Devlet şirketleri EGC (Entreprise Générale du Cobalt) ve Lubumbashi’deki cüruf yığınını işleyen STL bu kuralın dışındadır. IEA’nın karar özetine göre 2024’te 100 tondan az ihracat yapan şirketler, beş yıldır madencilik faaliyeti olmayan bağımsız rafineriler ve rezervi tükenmiş şirketler sistemin dışında kalır. Bu dışlama, Kongo’da madensiz bir rafineri kurmayı düşünen yatırımcının neden hammadde bulamayacağını da açıklar.
Baz yıl seçimi en çok tartışılan noktadır. S&P Global, CMOC’nin 2024’teki hızlı genişlemesi yüzünden bu seçimin özellikle sonuç doğurduğunu yazdı. Kobaltı bakırın yan ürünü olarak yöneten Glencore kotayı destekledi, hacmini hızla büyütmüş CMOC ise serbest ihracat için lobi yaptı. Kota açıklandığında CMOC’nin Şanghay’daki hissesi gün içinde %7,2’ye varan kayıp yaşadı. ARECOMS ayrıca aşırı stoğu geri satın alabilir, ciddi bir piyasa dengesizliğinde yıllık hacimleri çeyreklik revize edebilir ve 2027 hacmini hidroksitin ülke içinde işlenmesine göre ayarlayabilir.
Yasak, uzun vadeli tedarik sözleşmelerinde mücbir sebep (force majeure) maddesini fiilen devreye soktu. Reuters’a göre ERG, Mart 2025’te Metalkol tesisinden kobalt teslimatları için mücbir sebep ilan etti ve şirketin Kongo dışında kobalt stoğu yoktu. Danışmanlık şirketi Darton’a göre Metalkol 2024’te hidroksit içinde yaklaşık 19.200 ton kobalt üretmişti, bu Kongo toplamının yaklaşık %9’uydu. Glencore Haziran 2025 başında Kongo kaynaklı kobaltta bazı tedarik anlaşmaları için mücbir sebep ilan etti, şirket sözcüsü sonra tüm müşterilerin sözleşme koşullarında teslimat aldığını söyledi. S&P Global’e göre CMOC’nin ticaret kolu IXM de 30 Haziran 2025 civarında, yasağın TFM ve Kisanfu’dan ihracatı hukuken ve fiilen imkânsız kıldığı gerekçesiyle mücbir sebep ilan etti.
Glencore’un tutumu sözleşme yapısını ele veriyor. Wuxi ya da Avrupa’da metal stoğu olan bir tedarikçi, Kongo’dan sevkiyat yapamasa da taahhüdünü stoktan karşılayabilir. Stoğu olmayan ERG ve IXM gibi satıcılar ise mücbir sebebe dayanmak zorunda kaldı. Hangi alıcının hangi sözleşmesinin etkilendiği ve ertelenen teslimatların nasıl fiyatlandığı kamuya açık değil.
Yasak 15 Ekim 2025’te bitti ama fiziki ihracat hemen başlamadı. Reuters’a göre Ekim’de onaylar gecikti, Kasım’da belge uyumu tamamlanmadı ve ARECOMS ancak 12 Aralık civarında ilk sevkiyatların günler içinde yapılacağını açıkladı. Glencore’un 2025 üretim açıklamasına göre KCC ve Mutanda dördüncü çeyrekte hiç kobalt ihraç etmedi.
Kullanılmayan kotaların süresi de pazarlıkla esnetildi. 31 Mart 2026 Metal Bülteni, 2025 dördüncü çeyrek kotalarının önce 31 Mart’a, ardından 30 Nisan 2026’ya uzatıldığını ve süre dolunca kullanılmayan miktarın stratejik rezerve aktarılacağını aktarıyor. 2026’nın ilk çeyreğine ait kotalar ise 30 Haziran 2026’ya kadar sevk edilebiliyor. Kâğıt üzerinde aylık kotalar devredilemez, pratikte çeyreklik pencerelerle yumuşatılıyor.
Bir de nakliye gecikmesi var. Fastmarkets’a göre Kongo’dan çıkan hidroksit Çin’e yaklaşık üç ayda ulaşıyor, Ekim 2025 kotası Çin’e ancak Ocak 2026’da yansıdı. CME güncellemesindeki Fastmarkets ve Mysteel verilerine göre Çin’in Kongo’dan hidroksit ithalatı Nisan 2026’da kobalt içeriği bazında 284 tona indi, bu yıllık bazda %98 düşüş demek. Ocak-Nisan 2026 toplamı 1.523 ton oldu, 2025’in aynı döneminde 59.770 tondu.
26 Kasım 2025 tarihli ortak genelgeye göre ihracatçı ARECOMS’tan kota doğrulama sertifikası (AVQ) almalı ve yükü ortak numune alma, tartım ve mühürlemeden geçirmeli. Ayrıca menşe ve satış beyanı verip gümrük öncesi ödeme makbuzu (liberatory receipt) almalı. En ağır koşul, tahsis edilen kota üzerinden %10 maden royaltisinin (maden işletme payı) 48 saat içinde, yükleme yapılmadan önce ödenmesidir. Reuters’a göre Kongo Maden Odası bu ön ödemenin Maden Yasası’na uygun olup olmadığını sorguladı.
Kuralın iki boşluğu var. Birincisi baz fiyattır. Miningmx’e göre ihracatçılar royaltiyi atanan hacim ve "cari kobalt fiyatları" üzerinden ödüyor, ancak kamuya açık kaynaklarda bu fiyatın Fastmarkets mı, Platts mı, LME mi yoksa devletin ilan ettiği bir fiyat mı olduğu yazmıyor. Bir başka kaynak royaltinin kalite tespitinden sonra ödendiğini söylüyor, bu da ön ödeme çerçevesiyle çelişiyor. İkincisi kaybedilen kotadır. IEA’nın karar özetine ve Reuters’a göre 2026’dan itibaren süresi içinde kullanılmayan tahsisat iade ya da kredi edilmiyor, iptal edilip 9.600 tonluk stratejik kotaya ekleniyor.
Bu iki nokta royaltiyi işletme sermayesi meselesine çeviriyor. Kesin baz fiyat bilinmediği için aşağıdaki hesap yalnızca bir göstergedir. Varsayım, %10 royaltinin kota hacmi ile Mart 2026 ortasındaki ton başına 57.320 dolarlık metal fiyatı üzerinden, hidroksit ödeme oranı uygulanmadan hesaplanmasıdır.
Royalti sevkiyattan önce ödendiği ve nakliye yaklaşık üç ay sürdüğü için şirket bu nakdi, satış hasılatını tahsil etmeden yaklaşık bir çeyrek önce bağlar. Fiyat yükseldikçe kilit de büyür. Lojistik ya da belge yüzünden kaçırılan bir sevkiyat ise ödenen royaltiyi değil, kota hakkının kendisini riske atar.
Kongo kabinesi 10 Nisan 2026’da stratejik rezerv kararnamesini onayladı, karar 16 Nisan’da duyuruldu. Reuters’a göre ARECOMS bu kararnameyle kobalt ve diğer stratejik mineralleri edinme, stoklama ve pazarlama yetkisi aldı. 2026 ulusal kobalt ihracat hacminin %10’u, yani 9.600 ton stratejik kullanıma ayrıldı. Teslim süreleri kaçırıldığı için kaybedilen kotalar da bu havuza akıyor (16 Nisan 2026 Metal Bülteni).
Bu adımla ARECOMS, kota koyan düzenleyiciden potansiyel alıcı ve satıcıya dönüştü. Havuz piyasaya satılırsa fiyat için bir tavan işlevi görebilir, tutulursa arz daha da sıkışır. 21 Haziran 2026 itibarıyla havuzdan bilinen bir alım-satım hacmi yok. Mantık nadir toprak elementleri üzerindeki Çin ihracat kontrollerine benzer, ancak burada kontrolü rafinerinin değil madenin bulunduğu ülke yapıyor.
Arka planda ABD-Çin rekabeti de var. ABD-Kongo stratejik ortaklığı 4 Aralık 2025’te imzalandı. Kongo ayrıca İsviçreli tüccar Mercuria ile mineral pazarlama ortaklığı kurdu. Reuters’a göre ABD destekli Orion Critical Mineral Consortium 3 Şubat 2026’da Glencore’un KCC ve Mutanda varlıklarında %40 pay için bağlayıcı olmayan bir mutabakat imzaladı.
Kobalt hidroksit kendi fiyatıyla değil, metal fiyatının bir yüzdesi olarak işlem görür. Bu yüzdeye ödeme oranı (payable) denir. Oran, hidroksit alıcısının ürünün içindeki kobaltın ne kadarına para ödediğini gösterir. Kobalt içeriği başına hidroksit fiyatının referans metal fiyatına bölünmesiyle bulunur. Fastmarkets’ın MB-CO-0021 kodlu göstergesi bu oranı, en az %30 kobalt içeren ve CIF Çin teslim (navlun ve sigorta dahil Çin limanında) hidroksit için yayımlar. Referans, Fastmarkets standart kalite kobalt fiyatının düşük ucudur.
Fastmarkets’ın 2019 tarihli sözleşme incelemesine göre hidroksit sözleşmeleri geleneksel olarak standart kalite metal fiyatının düşük ucuna endekslenmiş bir yüzde üzerinden kurulur. Teslim bazları da ürüne göre ayrışır. Hidroksit ödeme oranı CIF Çin, sülfat EXW Çin (fabrika teslim), standart kalite metal ise Rotterdam depo teslim fiyatlanır. 2020 uzun vadeli sözleşmelerinde, bağımsız bir fiyat raporlama kuruluşunun belirlediği yüzen ödeme oranı yaygın seçenek oldu. Sabit oran isteyen alıcılar ise nispeten düşük bir oran talep etti.
Fastmarkets’ın piyasa yorumlarında fiyatın referans dönemi (QP, quotational period) cari ay ya da sonraki aylar (M+1, M+2) ortalaması olarak seçilebiliyor. Bu seçim fiyat riskini kimin taşıdığını belirler. Referans dönem sevkiyattan sonraya kaydıkça, uzun nakliye süresi boyunca fiyat değişiminin riski alıcıya geçer. Spot bağlı yapıda ise alıcı hammadde maliyetini önceden kilitleyemez.
Tedarikçiler spot hacmi bilerek ayırıyor. Fastmarkets’a göre 2019’da satıcılar, fiyat oynaklığında sözleşmeyi ifa edememe riskini azaltmak için hacmin bir kısmını spota bıraktı. Ödeme oranı göstergesini besleyen de bu spot tonajdır. Yani manşet oran toplam ticaretin küçük ve en oynak dilimini yansıtır. Tipik uzun vadeli anlaşmada hacim sabit, fiyat yüzendir. Glencore ile Çinli GEM arasındaki anlaşma 2020’de 13.200 ton, sonraki dört yılda yılda 12.000 ton olmak üzere beş yılda 61.200 ton kobalt öngörüyordu.
Bir rafineri %30 kobalt içerikli bir ton hidroksit alıyor. Referans fiyat olarak Fastmarkets’ın 18 Haziran 2026’da Rotterdam depo teslim standart kalite metal için verdiği libre başına yaklaşık 26,30 dolar kullanılıyor.
Aradaki yaklaşık 7.828 dolar, rafinerinin hidroksiti sülfata ya da metale çevirerek kazanabileceği brüt marj havuzudur. Asit, enerji ve işçilik bu havuzdan karşılanır, ödeme oranı %100’e yaklaştığında havuz sıfıra iner.
Bugünkü oranı anlamak için eski rejime bakmak gerekiyor. Fastmarkets’a göre bolluk yılı 2019’da hidroksit ödeme oranı 15 Temmuz’da %59-60 iken 6 Kasım’da %65-68’e çıktı. Ocak 2025’teki yaklaşık %55 bu 2019 diplerinin de altındaydı. 16 Mart 2026 Metal Bülteni, Reuters verisine dayanarak oranın Mart 2026 ortasında düzenli olarak %100 rekor seviyesinde işlem gördüğünü aktarıyor. Veri işlemcilerin beyanına dayanır ve tek kaynaklıdır. Fastmarkets’ın 2026 önizlemesine göre kara kütle ödeme oranları da 2025 başındaki yaklaşık %70’ten 2025 sonunda %88-100 aralığına çıktı.
%100’lük bir oran rafinerinin dönüştürme kârını değil, kota kaynaklı kıtlığı fiyatladığını gösterir. Bu noktada zincir tersine işlemeye başladı. Fastmarkets Ekim 2025’te Çinli rafinericilerin hidroksit yerine kobalt metalini çözerek sülfat üretmeye yöneldiğini yazdı. Eylül 2025’te ton başına 260-290 bin yuan seviyesindeki metal bu iş için kârlıydı. Geri dönüşüm ve MHP oranın üst sınırını çiziyor. CME güncellemesindeki Fastmarkets verisine göre Çin’de sülfat hammaddesinin yaklaşık %30’u geri dönüşümden, yaklaşık %30’u MHP’den geliyor.
Kota hidroksiti doğrudan kıstığı için zincirin en sert hareketi orada oldu. S&P Global Commodity Insights verilerine göre Platts %30 Co hidroksit CIF Çin değerlendirmesi 21 Şubat 2025 ile 12 Ocak 2026 arasında yaklaşık %357 yükseldi. Cobalt Institute 2025 yılı için hidroksitte %300’ün üstünde, sülfatta %266, metalde %130 artış hesaplıyor.
| Ürün ve fiyat | Değer | Kaynak ve tarih |
|---|---|---|
| Kobalt metali, dip | ~10 $/lb (~22.000 $/t) | Reuters ve Fastmarkets, Şubat 2025 |
| Kobalt metali | ~26 $/lb (57.320 $/t) | Dragonomi Metal Bülteni, Mart 2026 ortası |
| Standart kalite metal, Rotterdam | ~26,30 $/lb | Fastmarkets, 18 Haziran 2026 |
| Alaşım kalite metal, Rotterdam | ~29,1 $/lb | Fastmarkets (CME güncellemesi), Haziran 2026 |
| Hidroksit %30 Co CIF Çin | 5,60 → 25,60 $/lb kobalt içeriği | Platts, 21 Şubat 2025 → 12 Ocak 2026 |
| Hidroksit ödeme oranı | ~%55 → %100 | Reuters, Ocak 2025 → Mart 2026 |
CME güncellemesindeki Fastmarkets ve Mysteel verilerine göre Haziran 2026’da Çin’de sülfat ve klorür fiyatları hidroksitin düşük fiyatıyla neredeyse eşitlendi. KDV dahil Çin içi metal de Rotterdam standart kalitenin düşük ucundan libre başına yaklaşık 1 dolar ucuz kaldı.
S&P Global Platts 2 Haziran 2026’da günlük "MHP CIF Kuzey Asya kobalt ödeme oranı" değerlendirmesini başlattı. Sembolü BATPC00, aylık ortalaması BATPC03’tür ve referans olarak Platts’ın %99,8 Avrupa kobalt metali karma kullanım sepeti (ECMCG00) alınıyor. Önceki MHP ödeme göstergesi (BATMD00) yalnızca LME nikel fiyatına bağlıydı. Böylece MHP’de kobalt ilk kez nikelden ayrı bir ödeme kalemi olarak fiyatlanıyor ve Endonezyalı üretici için ayrı müzakere edilen bir gelir kalemine dönüşüyor.
Bu yeni seri hidroksitle birebir kıyaslanamaz. CME güncellemesindeki tabloya göre Fastmarkets MHP kobalt ödeme oranını CIF Çin-Japonya-Kore bazında yayımlarken hidroksit oranı CIF Çin bazındadır. Platts’ın MHP serisi de Avrupa metal sepetine bağlıdır. Teslim bazı ve referans fiyat farklı olduğu için iki ürünün ödeme oranları arasındaki fark tek başına hangi hammaddenin daha ucuz olduğunu göstermez.
Kota altında bir madenci için asıl soru ne kadar ürettiği değil, kota dışında kalan fazlanın nerede beklediği ve hangi fiyattan satılacağıdır. Üretim-satış makası stok ve gerçeğe uygun değer kalemlerine kayıyor.
Reuters’a göre CMOC 2025’te 117.549 tonla rekor kobalt üretti, bu 100-120 bin tonluk hedef aralığının üst ucuna yakın. Şirket 2026 hedefini de 100-120 bin tonda tuttu. Buna karşılık 2026 ihracat kotası yaklaşık 31.200 ton olarak raporlandı, bazı kaynaklar 31.920 ton veriyor. Üretim hedefi kotanın kabaca üç ila dört katı. 2025 dördüncü çeyrek kotası Reuters’a göre TFM ve Kisanfu için 6.650 ton, başka kaynaklarda 6.500 ton olarak geçiyor.
JP Morgan’ın CMOC notu, nakliye gecikmesi yüzünden dördüncü çeyrekte yalnızca 87 ton sevkiyat yapıldığını not ediyor. Aynı nota göre CMOC’nin 2025 ortalama kobalt satış fiyatı ton başına 134.976 yuan ile %68 arttı. Şirket 2025’te 7,7 milyar yuan gerçeğe uygun değer zararı yazdı ve bunun 5,3 milyar yuanı dördüncü çeyrekteydi. 2026’nın ilk çeyreğinde CMOC 30.510 ton kobalt üretti (yıllık bazda %0,3 artış). SMM’nin modeline göre aynı çeyrekte satış yalnızca yaklaşık 1.990 ton oldu, bu yıllık bazda %91,8 düşüş demek. Bu rakam şirket beyanı değil, SMM tahminidir. CMOC Şanghay ve Hong Kong’da çift kotasyonludur (A hissesi ve H hissesi).
Şirketin 2025 üretim açıklamasına göre Glencore 2025’te kendi kaynaklarından 36.100 ton kobalt üretti, bu %5’lik bir düşüş ve bakırı önceleyen planın sonucuydu. KCC ve Mutanda birlikte 33.500 ton kobalt ve yaklaşık 247.800 ton bakır üretti. 2026’nın ilk çeyreğinde kobalt üretimi yıllık bazda %39 düşüşle 5.800 tona indi. Glencore 2026’da geçerli kota altında, 2025’ten devreden kısım dahil, 22.800 ton ihraç etmeyi planlıyor. Kotanın üstünde üretilen kobaltı ülke içinde stokluyor ve nihai işlemeyi erteliyor.
Reuters ve Kitco’ya göre Glencore Çinli müşterilere taahhütlerini Kongo sevkiyatı yerine Wuxi borsasındaki stoğunu çekerek karşıladı. 20 Şubat 2026 Metal Bülteni Wuxi stoklarının 29 Ocak 2026’da tek günde 3.250 ton, yani %37 gerilediğini not ediyor. Buna göre düşüş öncesinde yaklaşık 8.800 ton olan stok Mart 2026 ortasında yaklaşık 3.934 tona indi. Bu sertlikte bir düşüş, depodan fiziki teslimat çekildiğini gösterir.
20 Nisan 2026 Metal Bülteni, Reuters’a dayanarak ERG’nin Kongo’daki hidroksit üretimini 2025’te kasıtlı olarak %70 azalttığını, 19.000 tondan 5.700 tona indirdiğini aktarıyor. Şirket 2026’da üretimi ikiye katlamayı planlıyor, kota payı devreden dahil 12.325 ton. Kısılan bu kapasite geri geldiğinde arz hızlı toparlanabilir.
Zincirin rafineri ucundaki tablo farklı. Huayou Cobalt 7 Nisan 2026’da 2025 sonuçlarını açıkladı. Mysteel, Asian Metal ve Argus’a göre şirket 2025’te yaklaşık 51.200 ton kobalt ürünü üretti (%4,5 artış) ve 46.500 ton sattı (%0,6 düşüş). Bitmiş kobalt ürünü stoku ise %151 artışla yaklaşık 14.800 tona çıktı. Stoktaki artış yaklaşık 8.900 ton, üretim-satış farkı ise yaklaşık 4.650 tondur. Bu fark stok kaleminin satın alınan ürünleri de kapsıyor olabileceğini düşündürüyor. Yine de girdi sıkıntısı çeken bir rafinerinin bitmiş ürün stoğunu büyütmesi, zayıf NCM talebine işaret ediyor. Şirketin Endonezya’daki MHP sevkiyatı 2025’te nikel eşdeğeri bazında %30 artışla 236.500 tona ulaştı. Bu yapılanma yurt dışına açılım stratejisinin tipik örneğidir.