Güneş enerjisi — Fotovoltaik değer zinciri ve fiyatlar

Güneş enerjisi (solar energy, fotovoltaik ya da kısaca PV), güneş ışığının yarı iletken hücrelerde doğrudan elektriğe çevrilmesine dayanan üretim yöntemi ve bu yöntemin etrafında kurulmuş sanayidir. Ev çatısından çöldeki gigavatlık santrale kadar her ölçekte kullanılır. IRENA'nın 2024 verisine göre en ucuz yeni elektrik kaynakları arasındadır, Ember'e göre de 2024'te üst üste üçüncü yıl dünyada yeni üretimin en büyük kaynağı oldu. Dragonomi rapor özetlerinde sık geçer, çünkü polisilikondan modüle uzanan zincirin neredeyse tamamı Çin'dedir ve modül fiyatı Çinli üreticilerin bilançolarını, ABD'nin gümrük politikasını ve elektrik piyasalarının gelir yapısını aynı anda etkiler.

Nasıl çalışır

Güneş hücresi, farklı katkılanmış iki silisyum katmanının birleştiği bir p-n eklemidir. Işık parçacığı, yani foton, silisyuma çarptığında bir elektronu bağından koparır. Eklemdeki iç elektrik alanı bu elektronu bir yöne, geride bıraktığı boşluğu öbür yöne iter. Metal kontaklar bu yükleri toplar. Bu olaya fotovoltaik etki denir. Süreçte hareketli parça, yakıt ya da su buharı yoktur, bu yüzden bir PV santralinin işletme maliyeti çok düşüktür ve maliyetin neredeyse tamamı kurulum anında harcanır.

Hücre doğru akım (DC) üretir. Tek bir hücrenin gerilimi düşük olduğu için onlarca hücre seri bağlanır, ön camla arka tabaka arasına lamine edilir ve alüminyum çerçeveye oturtulur. Ortaya çıkan ürüne modül ya da gündelik dilde güneş paneli denir. Santralde modüller diziler hâlinde bağlanır, invertör denen güç elektroniği cihazı da bu doğru akımı şebekenin kullandığı alternatif akıma (AC) çevirir. Modül dışındaki her şeye, yani invertöre, taşıyıcı konstrüksiyona, kablolamaya, trafoya ve izleme sistemlerine sektörde BoS (balance of system, sistemin geri kalanı) denir. Modül fiyatı yarıya indiğinde santralin toplam maliyeti yarıya inmez, çünkü BoS, arazi, işçilik ve finansman payı modülden bağımsız hareket eder.

Aynalarla ısı üreten yoğunlaştırılmış güneş enerjisi (CSP) maliyette PV'nin gerisinde kaldı. Yatırım dilinde "solar" denince neredeyse her zaman PV kastedilir.

PV'nin iki fiziksel sınırı yatırım tarafındaki pek çok tartışmayı belirler. Birincisi, üretim yalnızca gündüz ve havaya bağlı gerçekleşir. Bu yüzden kurulu güç (GW) ile üretilen elektrik (TWh) arasındaki ilişki termik santrallerdekinden çok daha gevşektir ve aynı saatlerde üreten çok sayıda santral, öğle saatlerinde elektrik fiyatını aşağı çeker. İkincisi, tek eklemli silisyum hücrenin verimi fiziksel bir tavana yaklaşmıştır. Richter ve arkadaşlarının 2013'te yayımlanan hesabına göre kristal silisyum hücrenin kuramsal verim sınırı yaklaşık %29,4'tür ve 2025'in laboratuvar rekorları %27-28 bandındadır. Bu tavanın üstüne çıkmanın bilinen yolu, silisyumun üstüne ikinci bir soğurucu katman koyan tandem hücrelerdir.

Değer zinciri ve kârın kaldığı yer

Silisyum bazlı PV zinciri beş üretim halkasından ve iki proje halkasından oluşur.

Polisilikon, kuvarstan elde edilen metalurjik silisyumun kimyasal yöntemlerle çok yüksek saflığa getirilmiş hâlidir. Zincirin en sermaye yoğun ve en enerji yoğun halkasıdır. Bir fabrika kurmak yıllar sürer, kurulduktan sonra da kesintisiz çalışmak zorundadır. Bu yüzden polisilikon, zincirde fiyatı bir emtia gibi en serbest dalgalanan halkadır. Fiyatı üretim maliyetinin altına inebilir, çünkü fırını kapatmak da maliyetlidir.

Ingot ve wafer aşamasında polisilikon eritilir, tek kristal bir külçe (ingot) çekilir ve bu külçe tel testereyle ince dilimlere, yani waferlara kesilir. ITRPV'nin 2025 baskısına göre n-tipi waferların kalınlığı 120 mikron civarındadır, bazı üreticiler 110 mikrona indi.

Hücre aşamasında wafer katkılanır, yüzeyi pasifleştirilir, yani elektron kayıplarını azaltacak ince katmanlarla kaplanır ve gümüş pasta ile metal kontaklar basılır. Teknoloji rekabeti bu halkada yaşanır. PERC, TOPCon, HJT ve BC gibi adlar hücre mimarilerini anlatır.

Modül aşamasında hücreler cam, kapsülleme filmi, arka tabaka, çerçeve ve bağlantı kutusuyla birleştirilir. Bu malzeme listesine sektörde BOM (bill of materials) denir. Aynı marka ve aynı model adı altında farklı cam, film ya da hücre tedarikçisiyle üretilen modüller farklı BOM sayılır. Modül montajı görece düşük sermayeyle kurulabilir. Bu yüzden ticaret kısıtlamaları geldiğinde ilk taşınan halka modüldür ve marka üreticiyle fason üretici arasındaki ilişki burada belirginleşir (bkz. OEM ve ODM).

İnvertör ve BoS, yazılım, şebeke uyumu ve garanti hizmeti üzerinden rekabet eden ayrı bir sanayidir. Şebeke ölçekli invertörde Çinli Huawei ve Sungrow, Avrupa'da SMA Solar, ABD konut çatısında Enphase öne çıkar. İnvertör şirketleri modül fiyat döngüsünden çok kurulum hacmiyle ve bataryalı sistem talebiyle hareket eder.

Proje tarafında geliştirici arazi, izin, şebeke bağlantısı ve satış sözleşmesini toplayıp projeyi inşa edilebilir hâle getirir. IPP (independent power producer, bağımsız elektrik üreticisi) ise santrali sahiplenir ve elektriği ya piyasaya ya da uzun vadeli bir alım sözleşmesiyle (PPA, power purchase agreement) bir alıcıya satar. Maliyetin büyük kısmı başta ödendiği için WACC birkaç puan değiştiğinde elektriğin maliyeti belirgin biçimde değişir.

Kârın zincirde nerede kaldığı döneme göre değişir. Arz kıt olduğunda polisilikon üreticileri çok yüksek marj yazar, arz bolaldığında zincirin en sermaye yoğun halkası en çok zarar eden halka olur. Bunun için birkaç dönemin marj verisine bakmak gerekir.

Silisyum dışı tek ölçekli alternatif, kadmiyum tellür (CdTe) ince film teknolojisidir. ABD'li First Solar, polisilikon, wafer ve hücre halkalarını tümüyle atlayarak bir cam levhanın üzerine yarı iletken katman biriktirir. Bu yol Çin'deki silisyum zincirine bağımlı değildir ve ABD'nin ticaret politikasında ayrı bir yere oturur (bkz. Derin Okuma, First Solar Perrysburg). Zincirin geri kalanında ağırlık Çin'dedir. IEA'nın Renewables 2025 çalışmasına göre Çin, temel üretim halkalarının %90'ından fazlasını elinde tutar ve 2030'a kadar arzın %75-95'ini sağlamaya devam edecektir. Çin bu zinciri devlet destekli ithal ikamesi politikalarıyla kurdu (bkz. yerli ikame).

Tarihçe ve rakamlarla güneş

PV, uzun süre uzay araçları ve şebekeden uzak küçük uygulamalar için pahalı bir teknolojiydi. Önce Avrupa'daki sabit alım tarifeleri talep yarattı, ardından Çin hücre ve modül üretimini ölçeklendirdi ve maliyet her ölçek sıçramasında düştü. IRENA'nın Renewable Power Generation Costs in 2024 çalışmasına göre küresel ağırlıklı ortalama PV elektrik maliyeti (LCOE, levelized cost of electricity, yani santralin ömrü boyunca üretilen her kilovatsaatin ortalama maliyeti) 2010'da kilovatsaat başına 0,417 dolardan 2024'te 0,043 dolara indi. Düşüş %90'dır. Aynı çalışmaya göre 2024'te devreye giren yeni şebeke ölçekli yenilenebilir projelerin %91'i en ucuz yeni fosil yakıtlı seçenekten daha ucuza elektrik üretti.

Kurulum tarafında SolarPower Europe'un Global Market Outlook 2025-2029 çalışmasına göre dünya 2024'te rekor düzeyde 597 GW güneş kapasitesi kurdu. Artış yıllık bazda %33'tür ve küresel toplam 2024 sonunda 2,2 TW'a ulaştı. Üretim payı kapasiteden daha yavaş yükselir. Ember'in Global Electricity Review 2025 verisine göre güneş 2024'te dünya elektriğinin %6,9'unu üretti ve üretimini 474 TWh artırdı. Ember'e göre 2025'in ilk yarısında güneş üretimi %31 arttı, payı %8,8'e çıktı ve yenilenebilir kaynaklar bir yarıyılda ilk kez kömürü geçti.

Çin bu büyümenin merkezidir. Çin Ulusal Enerji İdaresi'nin (NEA) 28 Ocak 2026'da açıkladığı verilere göre ülke 2025'te 315,07 GW AC güneş kapasitesi ekledi ve toplamı yıllık bazda %35,4 artışla yaklaşık 1,20 TW'a çıktı. NEA'nın farklı bir veri kesitine dayanan segment kırılımında 317 GW'ın 164 GW'ı şebeke ölçekli, 153 GW'ı dağıtık güneştir. Şebeke ölçekli kurulumlar %2,6, dağıtık kurulumlar %30 büyüdü.

Türkiye'de TEİAŞ verilerine göre güneş kurulu gücü 2025 sonunda 24.795 MW'a ulaştı ve yıl içinde 4.694 MW eklendi. Ember'e göre 2035 güneş hedefi COP29 sonrasında 52,9 GW'tan 77 GW'a yükseltildi.

AC, DC ve "rekor" tuzağı

Güneş kurulumlarını karşılaştırmanın en sık hatası birimdir. Panelin etiket gücü doğru akımla (DC) ölçülür. Santralin şebekeye verebileceği güç ise invertör kapasitesiyle sınırlıdır ve alternatif akımla (AC) ölçülür. Geliştiriciler, öğle dışındaki saatlerde invertörü daha iyi kullanmak için invertör gücünden daha fazla panel kurar. Bu farka DC/AC oranı denir.

Çin'in 2025 kurulumu bu yüzden iki farklı sayıyla dolaşır. NEA 315 GW der, bu AC'dir. BloombergNEF (BNEF) ise Aralık 2025 tahmininde aynı yıl için 372 GW DC verir. 372'nin 315'e bölümü yaklaşık 1,18'dir. Aradaki %18'lik farkın büyük kısmı iki kurumun anlaşmazlığından değil, ölçüm biriminden kaynaklanır. Kalan kısmı kapsam ve zamanlama farkıdır, çünkü BNEF'in rakamı yıl bitmeden yapılmış bir tahmindir. ABD'de SEIA ve Wood Mackenzie verileri DC'dir. Farklı kaynaklardan gelen sayıları yan yana koyup "rekor" ya da "düşüş" sonucu çıkarmadan önce birimin aynı olduğu kontrol edilmelidir.

İkinci tuzak, yıllık rekor ile gidişat arasındaki farktır. BNEF'in Aralık 2025 tahminine göre küresel kurulum 2025'te yaklaşık 655 GW DC iken 2026'da 649 GW'a gerileyecek. BNEF'e göre bu, 2000'den beri ilk yıllık düşüştür. Çin'in kurulumu 372 GW'tan 341 GW'a inecek ve Çin'in dünyadaki payı %52 civarına gerileyecek. BNEF 2027'de 688 GW'a toparlanma öngörür (bkz. Solar, küresel kurulumlarda 25 yıllık serinin sonu riski). CPIA'nın Şubat 2026 tahmini de aynı yönü gösterir. Birlik, Çin'in 2026 kurulumunu 238-287 GW AC aralığında bekler, bu da 2025'in 315 GW'ının belirgin biçimde altındadır.

Üçüncü tuzak kapasite ile kullanımdır. Kurulan her gigavat aynı oranda elektrik üretmez. Çin'in Yeni Enerji Tüketimi İzleme ve Erken Uyarı Merkezi'nin Reuters'ın aktardığı verilerine göre Çin'de güneş kısıntısı, yani şebekenin alamadığı için boşa giden üretim, 2025 ilk yarısında %6,6'ya çıktı. Bir yıl önce %3,9'du. Tibet'te kısıntı %33,9'a çıktı. Çin 2024'te ulusal kullanım tabanını %95'ten %90'a gevşetti, bazı eyaletlerde taban daha da düşüktür.

Modül fiyat döngüsü nasıl işler

Güneş sanayisinin fiyat davranışı klasik bir emtia döngüsüne benzer, ama iki özelliği onu sertleştirir. Birincisi, zincirin halkaları farklı sürelerde kurulur. Bir modül hattı birkaç ayda devreye girerken polisilikon fabrikası çok daha uzun sürer. Talep sıçradığında önce polisilikon darboğaz olur, fiyatı fırlar ve en yüksek kârı bu halka yazar. Bu kâr yeni sermaye harcaması dalgasını tetikler. Yeni kapasite devreye girdiğinde talep çoktan normale dönmüştür ve fiyat hızla düşer.

İkincisi, öğrenme eğrisi fiyatı kalıcı olarak aşağı iter. Her teknoloji nesli daha az silisyumla, daha ince waferla, daha az gümüşle daha çok watt üretir. Sonuçta düşen fiyatın bir kısmı döngüsel, bir kısmı yapısaldır ve analistin ilk işi bu ikisini ayırmaktır.

Döngünün dibinde fiyat marjinal üreticinin nakit maliyetine yaklaşır, hatta altına iner, çünkü fabrikayı durdurmak borçlu bir şirket için zararına satmaktan pahalı olabilir (maliyet eğrisi). Çin'de modül üretim marjları 2024 ortasında negatife döndü ve şirketler pazar payını korumak için zararına satış yaptı (bkz. Solar, Çin'de konsolidasyon başladı).

Çin Fotovoltaik Sanayi Birliği'nin (CPIA) Şubat 2026'da yayımladığı veriler 2021-2025 döngüsünün boyutunu gösterir.

Düşüş zincir boyunca azalır. Polisilikon ve wafer neredeyse saf silisyum maliyetidir ve %80'den fazla geriledi. Modülde cam, çerçeve, film ve gümüş gibi daha az düşen kalemler olduğu için düşüş %62'de kaldı.

CPIA'ya göre 2025 sonunda küresel talep yaklaşık 650 GW iken modül kapasitesi 1.100 GW, hücre kapasitesi 1.400 GW, wafer kapasitesi 1.500 GW'tır. Yani modül kapasitesi talebin yaklaşık 1,7 katı, wafer kapasitesi 2,3 katıdır. Döngünün 2025-2026'daki seyri bu fazlanın nasıl eritileceğine bağlıdır.

Çin'de aşırı kapasite ve bilançoların anatomisi

Çin'de "neijuan", İngilizce karşılığıyla involution, getirisi azalan yıkıcı rekabeti anlatır. 2024'ten itibaren Pekin, güneş sanayisini bu kavramın başlıca örneği olarak gördü ve maliyetin altında satışı engellemeye yönelik bir kampanya başlattı. Etkisi en çok polisilikonda görüldü. pv magazine'in derlediği spot verilere göre polisilikon fiyatı Haziran 2025 sonunda kilogram başına 34,4 yuandan Temmuz sonunda 47,1 yuana, yani %36,9 yükseldi ve Eylül ortasında Temmuz dibinin %50,7 üstündeydi. Stok 2024 sonunda 400.000 ton civarındaydı ve Eylül 2025'te de artıyordu, yani yükseliş talepten gelmedi.

Kampanyanın en iddialı adımı, 9 Aralık 2025'te 3 milyar yuan sermayeyle kurulan Beijing Guanghe Qiancheng Technology oldu. Ortakları Tongwei, GCL, East Hope, Daqo, Xinte ve bir CPIA aracıydı. pv magazine'e göre platform yaklaşık 50 milyar yuanla sektör kapasitesinin üçte birini satın alıp durduracaktı. Çin Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi (SAMR) 9 Ocak 2026'da tekel riski gerekçesiyle planı durdurdu, fiyat, hacim ve pazar paylaşımı anlaşmalarını yasakladı ve CPIA'nın aylık koordinasyon toplantılarını askıya aldı. Polisilikon vadelileri 18 Aralık 2025'teki kilogram başına yaklaşık 62 yuanlık zirveden 9 Ocak'ta 51,3 yuana, yani yaklaşık %17 geriledi. Bu karar, arz tarafı reformunun Çin'in kendi rekabet hukukuna dayandığı noktayı gösterdi.

Bilançolarda zararın ne kadarının nakit kaybı, ne kadarının muhasebe kalemi olduğunu ayırmak gerekir. pv magazine'in derlediği sonuçlara göre LONGi 2025'in üçüncü çeyreğinde 833,6 milyon yuan net zarar açıkladı. Aynı çeyrekte ayırdığı varlık değer düşüklüğü karşılığı 894 milyon yuandı, yani net zararın kendisinden büyüktü. Değer düşüklüğü vergi öncesi bir kalemdir, bu yüzden iki sayı birebir mahsup edilemez, ama zararın önemli bir bölümünün nakit çıkışı olmadığı açıktır.

Yarıyıl tablosu dönüşün sertliğini gösterir. pv magazine'e göre JinkoSolar 2025'in ilk yarısında 2,90 milyar yuan, Trina Solar 2,91 milyar yuan net zarar açıkladı. Bir yıl önceki aynı dönemde JinkoSolar 1,2 milyar yuan, Trina 526 milyon yuan kâr etmişti. BC mimarisine odaklanan Aiko'nun Ocak 2026'daki kâr uyarısı 2025 için 1,2-1,9 milyar yuan net zarar, tek seferlik kalemler hariç 1,6-2,3 milyar yuan zarar öngörür. İki aralık arasındaki yaklaşık 0,4 milyar yuanlık fark, tek seferlik kalemlerin bu şirkette zararı büyütmek yerine küçülttüğünü gösterir. Aralığın kendisi de yaklaşık 0,7 milyar yuan genişliğindedir. 22 Şubat 2026 itibarıyla 2025 yıllık raporları henüz yayımlanmadığı için değer düşüklüklerinin yıllık zarar içindeki payı hesaplanamaz. Analistler bu dönemde ön bildirim aralıklarına, çeyreklik değer düşüklüğü kalemlerine ve serbest nakit akışı ile net kâr arasındaki farka bakar (bkz. GAAP dışı kâr).

CPIA'nın verisine göre yoğunlaşma halkadan halkaya değişir. En büyük beş üreticinin payı polisilikon ve waferda yaklaşık %60, hücrede yaklaşık %45, modülde yaklaşık %50'dir. Bu şirketlerin çoğu Şanghay ve Shenzhen'deki A-hisse piyasasında, GCL Technology Hong Kong'da işlem görür, JinkoSolar ve Daqo'nun ana şirketleri New York Borsası'nda da listelidir.

Çin'de talep, Belge 136 ve mekanizma fiyatı

Çin'in talep tarafındaki kırılma noktası, Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC) ile NEA'nın 9 Şubat 2025'te yayımladığı ve sektörde Belge 136 diye anılan düzenlemedir. Bu tarihten önce Çin'de yeni güneş santralleri elektriği esas olarak eyaletin kömür referans fiyatından satıyordu (bkz. Termal kömür). Belge 136'ya göre 1 Haziran 2025'ten itibaren devreye giren tüm yeni rüzgâr ve güneş projeleri elektriği piyasada satar. Bunun yanında kurulan uzlaşma mekanizması, belirli bir üretim hacmi için belirli bir süre boyunca piyasa fiyatı ile mekanizma fiyatı arasındaki farkı ödeyen, fark sözleşmesine (CfD, contract for difference) benzeyen bir yapıdır. Mekanizma fiyatı eyaletlerin rekabetçi ihaleleriyle belirlenir. 1 Haziran 2025'ten önce devreye giren projeler eski kömür referans fiyatını korur.

Sözleşme şartları eyaletten eyalete değişir

Mekanizma fiyatının değeri üç değişkene bağlıdır. Fiyatın kendisi, sözleşmenin süresi ve beklenen üretimin ne kadarının kapsandığı. Manşetlerde yalnızca fiyat görünür.

İlk ihale Eylül 2025'te Shandong'da yapıldı. TaiyangNews ve pv magazine'in aktardığına göre güneşte 1,265 GW kapasite için takas fiyatı kilovatsaat başına 0,225 yuan oldu, Shandong'un kömür referans fiyatı ise 0,3949 yuandı. Güneşin takas fiyatı referansın %43 altındadır, rüzgârınki ise 0,319 yuanla %19,2 altında kaldı. Shandong Kalkınma ve Reform Komisyonu sonuçlarını aktaran NewEnergyEra'ya göre ihalede 9,467 milyar kilovatsaatlik mekanizma hacmi sunuldu, ama yalnızca 7,215 milyar kilovatsaati, yani yaklaşık %76'sı dağıtıldı. Sözleşme süresi güneş ve çoğu proje için 10 yıl, derin deniz rüzgârı için 15 yıldır. 25-30 yıllık ömrü olan bir güneş santrali bu yapıda üretiminin yalnızca bir kısmını ve yalnızca ilk on yıl boyunca garantili fiyattan satar. Kalan hacim ve kalan yıllar spot fiyata, yani öğle saatlerinin düşük fiyatına ve kısıntıya açıktır. Reuters'ın aktardığı Wood Mackenzie tahminine göre Shandong'da şebeke ölçekli güneşin iç verim oranı (IRR) 0,225 yuanlık mekanizma fiyatıyla yaklaşık %6,3'e inebilir, ihaleler öncesindeki ulusal ortalama ise yaklaşık %8'di.

Guangdong'un dağıtık güneş için yaptığı ilk ihalede, TaiyangNews ve 36Kr'nin aktardığı eyalet duyurusuna göre mekanizma fiyatı kilovatsaat başına 0,36 yuan oldu. Süre güneş ve çoğu yenilenebilir kaynak için 12 yıl, açık deniz rüzgârı için 14 yıldır. Mekanizma kapsamındaki hacim payı, mevcut projeler için kullanılan oranla sınırlıdır ve %90'ı geçemez. Shandong'da 10 yıl, Guangdong'da 12 yıl olması ve hacim payının üst sınırla kısıtlanması, Çin'de tek bir ulusal güneş tarifesi varsayan bir modelin eyalet bazında yanlış fiyatlama yapacağı anlamına gelir.

Kamuya açık birincil metinler bu iki eyaletle sınırlıdır. 22 Şubat 2026 itibarıyla Jiangsu ve İç Moğolistan gibi büyük eyaletlerin güneş ihalelerinde süre, hacim payı, taban ve tavan fiyat ve uzlaşma referansı için doğrulanabilir bir kaynak yoktur. İki eyaletten bütün Çin'e genelleme yapmak bu yüzden yanıltıcıdır.

Kurulum takvimine etkisi

Belge 136'nın kurulum takvimine etkisi sert oldu. NEA'nın aylık verilerine göre Çin Mayıs 2025'te, 1 Haziran tarihinden önce projeleri tamamlama telaşıyla 92,92 GW AC ile aylık rekor kırdı. Ardından kurulumlar çöktü. Eylül 2025'te yalnızca 9,66 GW kuruldu, bir yıl önceki aynı ayda bu sayı 20,89 GW'tı. Dördüncü çeyrekteki toparlanma büyük ölçüde yıl sonu kapanışlarından geldi (bkz. Solar, Çin kurulumlarında yeniden hızlanan ölçek). Bu yüzden 2025'in 315 GW'lık rekor toplamı, öne yığılmış ve iki tepeli bir yılı gizler. 2026, politika sıfırlanmış bir tabandan başlar.

Hücre teknolojileri, gümüş ve saha güvenilirliği

PV'de teknoloji nesilleri hücre mimarisiyle adlandırılır. Uzun yıllar p-tipi wafer üzerine kurulan PERC (passivated emitter and rear cell) hâkimdi. Ardından pazar n-tipi waferlara ve TOPCon (tunnel oxide passivated contact) mimarisine geçti. TOPCon'da hücrenin arka yüzüne çok ince bir oksit tabakası ve onun üstüne katkılı polisilisyum katmanı eklenir, bu da arka yüzdeki elektron kayıplarını azaltır (bkz. Derin Okuma, TOPCon Hücre Hattı). HJT (heterojunction) amorf ve kristal silisyumu birleştirir. BC (back contact) ise tüm kontakları arka yüze taşıyarak ön yüzdeki gölgelemeyi ortadan kaldırır.

ITRPV'nin 16. baskısı TOPCon'un 2025 sevkiyat payını yaklaşık %70, CPIA ve Exawatt yaklaşık %80 olarak verir. PERC'in payı %14 civarına indi, waferların yaklaşık %82'si n-tipidir.

Gümüşün watt başına maliyeti

Hücre kontakları gümüş pastayla basılır. pv magazine'in Ocak 2026'da aktardığı verilere göre gümüş 28 Aralık 2025'te ons başına 83,62 dolara çıktı, bu bir yılda yaklaşık %180 artış demektir. SD Bullion verilerine göre 29 Ocak 2026'da yaklaşık 121 dolarla zirve yaptı ve 10 Şubat'ta 81,88 dolardaydı.

Gümüş tüketimi iki farklı birimle raporlanır ve iki birim farklı sıralama verir.

CPIA'nın hücre başına verisinde HJT en az gümüş kullanan mimaridir, ITRPV'nin watt başına verisinde ise TOPCon öne geçer. Hücre başına miktar hücrenin boyutuna ve gücüne bağlıdır, maliyet ise watt üzerinden fiyatlanır. Bu yüzden maliyet karşılaştırmasında anlamlı birim mg/W'tır ve iki kaynağın sayıları birimi çevrilmeden birbiriyle kıyaslanmamalıdır.

Watt başına miktar, gümüş fiyatını doğrudan modül maliyetine çevirmeyi sağlar. Bir troy ons 31,1 gramdır. Watt başına 10 mg gümüş, kilovat başına 10 gram, yani yaklaşık 0,32 ons eder. Bu durumda gümüşte ons başına 10 dolarlık hareket, kilovat başına yaklaşık 3,2 dolar, watt başına yaklaşık 0,32 sent maliyet değişimi yaratır. Gümüşün bir yılda yaklaşık 30 dolardan 83,62 dolara çıkması, yani ons başına yaklaşık 54 dolarlık artış, TOPCon için watt başına yaklaşık 1,7 sent ek maliyet anlamına gelir. Bu, OPIS'in Ocak 2026'daki watt başına 11,5 sentlik Çin çıkışlı TOPCon modül fiyatının yaklaşık %15'idir. Watt başına 12 mg civarında gümüş kullanan HJT ve BC'de aynı etki yaklaşık %20 daha büyüktür.

Maliyet artışının zincirde nerede kaldığı da ölçülebilir. pv magazine'in OPIS ve CPIA verilerine dayanan hesabına göre gümüş, teknolojiye göre hücre maliyetinin %30-40'ına, modül maliyetinin %16-17'sine kadar çıktı. OPIS verisine göre Çin çıkışlı TOPCon hücre fiyatı Aralık 2025 ortasından Ocak 2026 ortasına %30'un biraz üstünde yükseldi ve gümüşü kabaca izledi. Aynı dönemde modül fiyatı yalnızca %7 kadar arttı. Kendi diplerinden zirveye hücre fiyatları %60, modül fiyatları %15 yükseldi. Maliyet artışı modüle tam yansımadı, sıkışma hücre ve modül üreticisinin marjında kaldı ve sabit fiyatlı modül siparişleri baskı altına girdi. Çinli tedarikçilerin Aralık 2025 sonrasında sabit fiyatlı siparişlerin ne kadarını yeniden pazarlığa açtığına dair yayımlanmış bir sayı yoktur. Kamuya açık bir gümüş fiyat ayarlama maddesi metni de bulunmaz. Bir alıcı böyle bir madde kurmak isterse watt başına gümüş miktarını ve yukarıdaki ons başına duyarlılığı temel alır.

Sektörün yanıtı gümüşü azaltmaktır. LONGi, gümüş yerine bakır gibi baz metal kullanan modüllerin 2026'nın ikinci çeyreğinde seri üretime geçeceğini açıkladı. Bu geçiş gerçekleşirse gümüş, hücre maliyetindeki en büyük oynaklık kaynağı olmaktan çıkabilir.

Verim yarışı ve tandem

LONGi'nin açıklamasına göre şirketin perovskit-silisyum tandem hücresi Nisan 2025'te NREL sertifikasıyla %34,85 verime ulaştı. LONGi'nin HIBC hücresi aynı ay ISFH sertifikasıyla %27,81'e çıktı. Trina Solar Haziran 2025'te %27,1 verimli, 841 W'lık bir tandem modül prototipi gösterdi. Oxford PV, pv-tech'in aktardığına göre Eylül 2024'te ABD'li bir müşteriye %24,5 verimli ilk ticari tandem modülleri sevk etti. Şirketin yol haritası 2026 için %25 verim ve 10 yıllık ömür, 2028 için %27 verim ve 20 yıllık ömürdür. 10-20 yıllık ömür hedefi, standart silisyum modüllerin 25-30 yıllık garanti sürelerinin gerisindedir. Ticarileşmenin önündeki engel, bankaların kabul edeceği uzun saha ömrü verisinin henüz olmamasıdır. Teknoloji rekabetinin hukuki cephesinde LONGi ile JinkoSolar, Mart 2025'te başlayan patent davalarını Eylül 2025'te çapraz lisanslamayla küresel olarak sonlandırdı.

Saha güvenilirliği ve BOM riski

Verim ve fiyat yarışının bedeli test laboratuvarlarında görünür. Kiwa PVEL'in Haziran 2025'te yayımlanan PV Module Reliability Scorecard çalışmasına göre test edilen üreticilerin %83'ü ve BOM'ların %59'u en az bir testte başarısız oldu. İki oran da programın tarihindeki en yüksek seviyedir. Güç kaybına bağlı başarısızlıklar %19'a çıktı. Başlıca nedenler UV kaynaklı bozunma (UVID), potansiyel kaynaklı bozunma (PID), ısıl döngü ve nemli ısı testleriydi. Metrekare başına 120 kWh UV ışınımından sonra güç kaybı %0,6 ile %16,6 arasında değişti ve TOPCon, PERC'ten daha fazla etkilendi. Aynı testte en kötü sonuç en iyisinin yirmi katından fazladır.

Nemli ısı (damp heat) testinde 2.000 saat sonunda tüm BOM'ların %62'si, TOPCon BOM'larının %67'si %2'den az güç kaybetti. Buna göre TOPCon BOM'larının kabaca üçte biri %2 ya da daha fazla kayıp yaşadı. Cam tarafında Kiwa PVEL'in 7 Mayıs 2025'teki Intersolar Europe sunumuna göre 2,0 mm camlı çift camlı modüllerin %89'unda 50 mm dolu testinde cam kırıldı. Modül ağırlığını ve maliyetini düşürmek için incelen cam, dolu riski yüksek bölgelerde sigorta ve teknik danışman incelemesinin konusu hâline gelir.

Bu verinin yatırım açısından anlamı, başarısızlığın marka değil BOM düzeyinde sayılmasıdır. Aynı üreticinin iki BOM'u farklı sonuç verebilir. Bu yüzden teknik danışmanlar ve sigortacılar marka listesinden çok test edilmiş belirli bir BOM'a bakar. Belirli bir BOM'u reddeden adı açıklanmış bir sigortacı ya da proje örneği kamuya açık kaynaklarda yoktur, test sonuçlarından garanti talebi sayısına doğrudan geçilemez.

Modül fiyatının oluşumu ve 2026 başındaki dönüş

Modül fiyatı tek bir borsada oluşmaz. OPIS Çin çıkışlı TOPCon modüller için FOB (free on board, yükleme limanında teslim) fiyatı, InfoLink Çin içi teslim fiyatlarını yayımlar ve sözleşmeler bu haftalık değerlendirmelere atıf yapar.

2025 sonunda fiyat yönü değişti. OPIS'in pv magazine'de aktarılan verisine göre Çin çıkışlı TOPCon modüllerin FOB fiyatı 23 Ocak 2026'da watt başına 0,115 dolara çıktı, bir haftada %12,75 arttı ve Aralık ortasından bu yana artış %30'u aştı. 2026 ikinci çeyrek teslimatlı vadeli fiyat 0,120 dolardı. InfoLink'e göre Çin içi şebeke ölçekli teslim fiyatı watt başına 0,64-0,70 yuandı, bu da dolar başına yaklaşık 7 yuanlık kurla 9-10 sent eder. InfoLink'e göre TOPCon hücre fiyatı Ekim 2025'te watt başına 0,27 yuandan yıl sonunda 0,38 yuana, yani yaklaşık %41 yükseldi. Bu, 2022'den beri ilk belirgin yukarı harekettir.

Yükselişin üç kaynağı var. Birincisi polisilikonda politika destekli fiyat tabanı. İkincisi gümüş. Üçüncüsü ve modelleme açısından en önemlisi ihracat vergi iadesidir. Çin Maliye Bakanlığı ve Devlet Vergi İdaresi 9 Ocak 2026'da, 1 Nisan 2026'dan itibaren güneş hücreleri, waferları ve modüllerine uygulanan %9'luk ihracat KDV iadesinin kaldırılacağını açıkladı. Mercom'un hesabına göre bu adım ihracatçının maliyetini yaklaşık %9, standart modüllerde watt başına yaklaşık 0,8 sent artırır (bkz. Solar, ihracat maliyetleri). Bu etki, gümüşün bir yılda yarattığı watt başına yaklaşık 1,7 sentlik etkinin yarısı kadardır. İadenin kaldırılması Nisan öncesinde sipariş öne çekmeyi tetikler. 2026'nın ilk çeyreğindeki ihracat verilerini okurken öne çekilen talep ile asıl talep birbirinden ayrılmalıdır.

SAMR kararı koordineli kapasite kapatma yolunu daralttığı ve BNEF ile CPIA 2026'da talebin gerilemesini beklediği için maliyet itişinin kalıcılığı belirsizdir.

ABD'de vergi kredisi takvimi ve ticaret duvarları

ABD güneş pazarı talepten çok vergi takvimiyle hareket eder. Wood Mackenzie ve Kutak Rock'un özetlerine göre, 4 Temmuz 2025'te imzalanan One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) güneş ve rüzgâr için temiz elektrik üretim ve yatırım kredilerini (45Y ve 48E) daralttı. İnşaatına 4 Temmuz 2026'ya kadar başlanan projeler krediyi dört yıllık süreklilik kuralıyla korur. Daha sonra başlayan projelerin 2027 sonuna kadar devreye girmesi gerekir. Konut güneşine verilen 25D kredisi 2025 sonunda bitti. Foley'nin özetine göre Hazine'nin 15 Ağustos 2025 tarihli Notice 2025-42'si, maliyetin %5'ini harcamaya dayanan güvenli limanı 1,5 MW üstü güneş projeleri için kaldırdı.

FEOC kuralları ve MACR hesabı

12 Şubat 2026'da yayımlanan Notice 2026-15, yasaklı yabancı kuruluşlara (FEOC, foreign entity of concern) ilişkin "maddi yardım" kurallarına ilk rehberliği getirdi. Solar Power World ve Troutman'ın özetlerine göre 2026'da inşaatına başlanan 48E ve 45Y tesisleri için yasaklı kaynak dışı içerik eşiği %40'tır ve 2029 sonrasında %60'a çıkar. Üretici kredisi 45X'te 2026'da satılan güneş bileşenleri için eşik %50'dir. Asıl yenilik hesabın yöntemidir.

Jones Day ve Troutman'ın özetlerine göre bildirim, maddi yardım maliyet oranı (MACR, material assistance cost ratio) için üç güvenli liman tanır. Vergi mükellefi, imal edilmiş ürünleri, bileşenleri ve hammaddeleri belirlemek için yerli içerik bonusunda kullanılan Notice 2023-38, 2024-41 ve 2025-08'deki güvenli liman tablolarını kullanabilir. Tablolar güneş, karada rüzgâr, depolama ve modül ile invertör gibi bazı 45X bileşenlerini kapsar. Yani MACR, projenin kendi faturalarından değil, standart maliyet tablolarından hesaplanabilir. Tabloların kapsamadığı kısım için tedarikçi beyanı gerekir. Bildirim yayın tarihi olan 22 Şubat 2026'da on günlüktür ve uygulamada henüz sınanmamıştır.

Vergi kredisi transfer piyasası

Transfer mekanizması, vergi kredilerinin üçüncü taraflara nakit karşılığı satılmasına izin verir. Fiyat, kredinin her bir doları için ödenen sent olarak ifade edilir. Crux'un piyasa verilerine göre yatırım notlu satıcıların yatırım vergi kredisi (ITC) fiyatı 2025'in ilk yarısında kredi doları başına 0,940 dolardan ikinci yarısında 0,931 dolara, üretim vergi kredisi (PTC) fiyatı 0,950 dolardan 0,940 dolara geriledi. Crux'a göre First Solar tipi büyük üreticilerin 45X satışları 0,97 doların üstünde, küçük güneş projeleri ücretler sonrasında 0,87 dolar civarında, ticari portföyler ise 0,88-0,93 dolar aralığında işlem gördü. 0,97 ile 0,87 dolar arasındaki yaklaşık 10 sentlik fark, küçük bir geliştiricinin aynı kredi dolarından büyük bir üreticiye göre yaklaşık %10 daha az nakit elde ettiği anlamına gelir.

Kurulum, gümrük ve gözaltı riski

Takvim kurulum sayılarına doğrudan yansır. SEIA ve Wood Mackenzie'nin ABD Solar Market Insight verilerine göre ABD 2025'in ilk çeyreğinde 10,8 GW DC, ikinci çeyreğinde ilk açıklanan veriye göre 7,5 GW DC (yıllık bazda %24 düşüş), üçüncü çeyreğinde 11,7 GW DC kurdu. Üçüncü çeyrek kurulumu yıllık bazda %20 arttı. Artışın önemli bir kısmı OBBBA son tarihlerinden önce öne çekilen işlerden geldi.

Ticaret tarafında ABD Ticaret Bakanlığı 21 Nisan 2025'te Kamboçya, Malezya, Tayland ve Vietnam'dan gelen hücre ve modüllere yönelik anti-damping (AD) ve telafi edici vergi (CVD) kararlarını kesinleştirdi.

Bu dört ülkedeki kapasitenin önemli kısmı Çinli şirketlerin yatırımıydı. Kapasite bu kez Hindistan, Endonezya ve Laos'a kaydı ve 2025'te bu ülkelere yönelik yeni bir dava açıldı (bkz. Solar, gümrük etkileri). 1 Temmuz 2025'te polisilikon ve türevlerine yönelik Section 232 ulusal güvenlik soruşturması da açıldı. Morgan Lewis'in aktardığına göre yasal 270 günlük süre Mart 2026 sonunda dolar. 22 Şubat 2026 itibarıyla modülleri de kapsayan bu gümrük belirsizliği hâlâ açıktır.

Zorla çalıştırma yasası (UFLPA) gümrükte bekleme süresini bir işletme sermayesi riskine çevirir. pv-tech'in derlediği verilere göre ABD Gümrük ve Sınır Koruma idaresi (CBP) 2022'de 1.423 sevkiyatla yaklaşık 2 GW modülü UFLPA kapsamında alıkoydu. Sayımın yapıldığı tarihte sevkiyatların %41'i serbest bırakılmış, %0,8'i reddedilmiş, %58,2'si hâlâ beklemedeydi. En uzun örnek Maxeon'dur. Solar Power World ve Mercom'un aktardığına göre CBP, Temmuz 2024'ten beri şirketin Meksika'daki tesislerinden ABD'ye gelen tüm modülleri alıkoyuyor. CBP itirazları Mart 2025'te reddetti, Maxeon da Temmuz 2025'te Uluslararası Ticaret Mahkemesi'ne başvurdu. Şirketin geliri 2025'in ilk yarısında 39 milyon dolara indi, bir yıl önce 371 milyon dolardı. Düşüş yaklaşık %90'dır. Genellikle haftalar ya da aylar olarak düşünülen gözaltı süresi, Maxeon örneğinde bir yılı aştı.

First Solar bu ortamın en net örneğidir. Şirketin 30 Ekim 2025 tarihli üçüncü çeyrek açıklamasına göre çeyrekte rekor 5,3 GW modül sattı. Sipariş defteri 53,7 GW ve 16,4 milyar dolardır, çeyrekteki 2,7 GW yeni sipariş watt başına 30,9 sentten alındı. 2025 rehberliği 2,10-2,20 milyar dolar brüt kâr öngörürken bu tahmin 1,56-1,59 milyar dolarlık 45X üretici kredisi içerir. Bu kredinin 0,97 doların üstünde satılabilmesi onu fiilen nakde yakın bir kalem yapar. 30,9 sentlik satış fiyatı, Çin çıkışlı 11,5 sentlik TOPCon fiyatının yaklaşık 2,7 katıdır. Bir DCF modelinde 45X'in süresi ve FEOC kuralları, modül fiyatından daha belirleyici değişkenlerdir.

Konut güneşinde Bloomberg Law'a göre SunPower 2024'te, Sunnova Haziran 2025'te yaklaşık 8,9 milyar dolar borçla iflas başvurusu yaptı. Kira ve kredi yapılarına dayanan bu iş modeli, özkaynak maliyeti ve borç maliyeti yükseldiğinde doğrudan bozulur.