Lityum kaynakları — Sert kaya ve tuzla yatakları

Lityum kaynakları (lithium resources), batarya, cam ve seramik sanayisinin kullandığı lityumun çıkarıldığı doğal yataklardır. Bunlar spodümen ve lepidolit gibi lityumlu minerallerin bulunduğu sert kaya yatakları, tuz düzlüklerinin altındaki lityumlu salamurayı barındıran tuzlalar ve daha yeni bir sınıf olan kil yataklarıdır. Kaynağın türü maliyeti, üretime geçiş süresini, hangi ülkenin ne kadar pay aldığını ve hangi lityum kimyasalının üretileceğini belirler. USGS'ye göre lityumun yaklaşık %88'i bataryaya gider, bu yüzden kaynak ayrımı elektrikli araç ve enerji depolama zincirinin maliyetine doğrudan yansır. Dragonomi rapor özetlerinde terim Albemarle, SQM, Ganfeng ve Piedmont telekonferanslarında, Zimbabve ve Şili'deki düzenlemelerde ve Çin'deki lepidolit kesintilerinde sık geçer.

Üç kaynak ailesi ve küresel tablo

Lityum yerkabuğunda seyrek değildir, ama ekonomik yoğunlukta toplandığı yer sayısı sınırlıdır. Bu yoğunlaşma üç jeolojik ortamda olur.

Sert kaya yatakları (hard rock), magmanın son evresinde kristalleşen iri taneli pegmatit kayaçlarıdır. Lityum burada belli minerallerin kristal yapısına girer. Ticari açıdan en önemlisi spodümendir, onu mika ailesinden lepidolit izler. Kaya açık ocakta çıkarılır, kırılır ve zenginleştirilerek konsantre hâline getirilir.

Tuzla yatakları kapalı havzalarda biriken tuzlu yeraltı sularıdır. Bu sulara salamura (brine), And Dağları'ndaki büyük tuz düzlüklerine İspanyolca salar denir. Şili, Arjantin ve Bolivya'nın kesiştiği bölge bu yüzden "lityum üçgeni" diye anılır. Çin'in Qinghai ve Tibet'teki tuz gölleri de aynı ailedendir, petrol sahası suları ve jeotermal akışkanlar ise yeni üyeleridir. Dragonomi metinlerinde "tuzla" sözcüğü bu salamura kaynağını anlatır. Kil yatakları volkanik kökenli, lityumca zengin killerdir. Nevada'daki Thacker Pass bu türün en bilinen örneğidir ve henüz ticari üretimde değildir.

Kaynak ile rezerv de ayrı şeylerdir. Kaynak, jeolojik olarak var olduğu bilinen lityumdur. Rezerv ise belli bir fiyat ve maliyet varsayımıyla ekonomik olarak çıkarılabileceği gösterilmiş kısımdır. USGS'nin 2026 Mineral Emtia Özetleri'ne göre dünya rezervi yaklaşık 37 milyon ton lityumdur. Şili 9,2 milyon tonla başı çeker, USGS Avustralya'yı 8,4 milyon tonla ikinci sıraya koyar, ardından 4,6 milyon tonla Çin, 4,4'er milyon tonla Arjantin ve ABD gelir. Tanımlanmış kaynak toplamı yaklaşık 150 milyon tondur. Arjantin 28, Bolivya 23, Şili 13, Avustralya ve Çin 10'ar milyon tonla listenin başındadır. Bolivya kaynakta ikinci olduğu hâlde üretim tablosunda yer almaz.

USGS, ABD hariç dünya maden üretiminin 2025'te %31 artarak 222.000 tondan yaklaşık 290.000 ton lityuma çıktığını tahmin ediyor. Aynı yıl küresel tüketim %20 artışla yaklaşık 263.000 tona yükseldi. USGS'nin 2025 işletme sayımına göre Avustralya'da 7 maden işletmesi var, tuzla yok. Şili'de 2, Arjantin'de 4 tuzla işletmesi, Çin'de 9 maden ve 6 tuzla işletmesi çalışıyor.

Pay sütunu USGS'nin yaklaşık 290.000 tonluk toplamına bölünerek hesaplanmıştır. Tablo maden çıkışını gösterir, rafinajı göstermez. IEA'nın 2025 Küresel Kritik Mineraller Görünümü'ne göre Çin dünya lityum madenciliğinin yaklaşık %22'sini yaparken rafinajın yaklaşık %70'ini ve sert kaya lityumu işlemenin yaklaşık %95'ini kontrol ediyor.

Spodümen ve konsantre üretimi

Spodümen (spodumene), lityum, alüminyum ve silisyumdan oluşan bir pegmatit mineralidir. 2025 itibarıyla dünyanın en büyük lityum üretim kaynağıdır. Avustralya'nın 92.000 tonluk üretiminin tamamına yakını bu kayadan gelir.

Zincir dört halkadır. Bunlar maden, konsantratör, deniz taşıması ve dönüştürücüdür. Cevher açık ocakta çıkarılır, konsantratörde kırılıp öğütülür, yoğunluk farkı ve köpük yüzdürmeyle zenginleştirilir. Ürün spodümen konsantresidir. Piyasa standardı %6 Li2O (lityum oksit) içeren SC6'dır. Bazı üreticiler farklı tenörde satar, PLS'nin (eski adıyla Pilbara Minerals) ürünü örneğin %5,2 civarındadır ve SC5.2 diye anılır.

Konsantre gemiyle dönüştürücüye gider. Dönüştürücü (converter) konsantreyi yüksek sıcaklıkta kavurur, ardından sülfürik asitle lityumu çözeltiye alır. Çözeltiden lityum karbonat ya da lityum hidroksit çöktürülür. Hidroksit tarihsel olarak yüksek nikelli NCM katotlarına, karbonat LFP katotlarına gider.

Spodümenin güçlü yanları yüksek tenör, hızlı süreç ve kapatılan tesisin birkaç ayda yeniden açılabilmesidir. Zayıf yanı, madencinin elinde yalnızca konsantre kalmasıdır. Kimyasala dönüşüm marjı başka bir halkada, çoğunlukla Çin'de oluşur. Cam ve seramik sanayisi ise demiri düşük teknik sınıf konsantre kullanır, bu ürün batarya zincirine giren kimyasal sınıftan ayrı fiyatlanır.

Lepidolit

Lepidolit (lepidolite), lityumca zengin, çoğunlukla mor ve pembe tonlarda bir mika mineralidir. Spodümenden çok daha düşük tenörlü bir sert kaya kaynağıdır ve ticari ölçekte neredeyse yalnızca Çin'de, Jiangxi eyaletinin Yichun bölgesinde işletilir.

Mining.com ve Project Blue'nun aktardığına göre CATL'nin Yichun'daki Jianxiawo madeninde tenör %0,27–0,28 Li2O civarındadır, yani Greenbushes'ın %1,9'luk rezerv tenörünün yaklaşık yedide biri. Cevher çoğu zaman kaolin, yani porselen kili ve feldspatla iç içedir. Zenginleştirme zor, atık miktarı yüksektir.

Reuters'ın 2024'te aktardığı analistlere göre lepidolitten karbonat üretim maliyeti ton başına 80.000–120.000 yuan, tuzla ya da spodümen için 40.000–60.000 yuandır. CRU kaolince zengin Jiangxi projelerinin maliyetini yaklaşık 120.000 yuan, geri kazanımı %50–65 olarak veriyor. CRU'ya ve MDPI Minerals'ta yayımlanan 2025 tarihli bir makaleye göre bir ton karbonat için 150–200 ton atık oluşur. Bu rakamlar lepidoliti küresel maliyet eğrisinin en pahalı ucuna yerleştirir. Fiyat düştüğünde ilk kapanan, yükseldiğinde ilk açılan ton budur. Hacmi küçük olsa da marjinal üretici olduğu için fiyat üzerindeki etkisi büyüktür.

Lityum tuzlası (salamura ve salar)

Tuzlada lityum suda çözünmüş tuz olarak bulunur. Salamurada sodyum, potasyum, magnezyum, bor ve lityum tuzları vardır. Salar, bu salamuranın altında biriktiği tuz kabuklu düzlüğün adıdır.

Klasik yöntem güneşle buharlaştırmadır. Salamura kuyulardan geniş, sığ havuzlara pompalanır. Su buharlaştıkça önce sodyum ve potasyum tuzları çöker, lityum sıvıda kalarak yoğunlaşır. Akademik derlemelere göre Salar de Atacama'da ham salamura litre başına 1.400–1.800 miligram lityum içerir ve havuzlarda yaklaşık 18 ayda %0,2 civarından %6 lityuma kadar yoğunlaştırılır. Yoğun çözelti magnezyum ve bordan arındırılır, soda külüyle karbonata dönüştürülür.

Avantaj düşük işletme maliyetidir, çünkü enerjiyi güneş verir. Dezavantaj süre ve verimdir. BNEF'e göre buharlaştırmada geri kazanım %40–60'tır ve kapasite eklemek yıllar alır. Tuzlada belirleyici değişken çoğu zaman tenör değil magnezyum oranıdır. Magnezyum lityuma kimyasal olarak benzer ve ayrıştırılması pahalıdır. Wood Mackenzie'nin East Taijinar profilinde görüldüğü gibi Çin'in tuz gölleri yüksek magnezyumludur, bu yüzden membran ve elektrodiyaliz gibi ileri ayırma teknikleri gerektirir.

DLE (doğrudan lityum ekstraksiyonu)

DLE (direct lithium extraction, doğrudan lityum ekstraksiyonu), salamuradaki lityumu havuzda buharlaştırmadan, seçici bir ortamla doğrudan ayıran teknolojiler ailesidir. Başlıca türleri adsorpsiyon, iyon değişimi, solvent ekstraksiyonu ve membran ayırmadır. BNEF'in değerlendirmesiyle en yaygın ticari yaklaşım adsorpsiyondur. Salamura lityumu tutup magnezyum ve sodyumu geçiren bir sorbent kolonundan geçirilir, kolon tatlı suyla yıkanınca temiz bir lityum çözeltisi elde edilir. Lityumu alınmış salamura çoğu projede yeraltına geri basılır.

Vaat üç noktadadır. Eramet, Arjantin'deki pilot sonuçlarında yaklaşık %90 geri kazanım elde ettiğini, doğal buharlaştırmada oranın %40–50 olduğunu açıkladı, ama bu şirket verisidir. Süre aylardan saatlere ya da günlere iner. Düşük tenörlü salamuralar, petrol sahası suları ve jeotermal akışkanlar da işlenebilir hâle gelir. Bedeli sermaye ve enerji yoğunluğudur. Summit Nanotech gibi tedarikçiler 10.000 döngüde %5 sorbent bozulması iddia ediyor, bu da satıcı verisidir. Her salamura kimyası farklı olduğu için bir sahada çalışan yöntem başka sahaya aynen taşınamaz.

Birimler ve dönüşüm katsayıları

Lityumda aynı miktar en az dört birimle yazılır. Birincisi saf lityum içeriğidir (Li), USGS bu birimi kullanır. İkincisi lityum oksittir (Li2O), konsantre tenörü bununla yazılır. Üçüncüsü LCE'dir (lithium carbonate equivalent, lityum karbonat eşdeğeri), şirketler kapasite ve satışı çoğunlukla bununla verir. Dördüncüsü konsantrenin fiziksel tonudur.

Atom kütlelerinden türetilen katsayılara göre 1 ton lityum 2,153 ton Li2O'ya, 5,323 ton LCE'ye karşılık gelir. Bir yatırımcı SC6'nın lityum içeriğini şöyle hesaplar.

1. Konsantre %6,0 Li2O içerir. Bir tonda 60 kilogram Li2O vardır.
2. 60 ÷ 2,153 = 27,9 kilogram lityum.
3. 27,9 × 5,323 = 148 kilogram LCE. Bir ton SC6 yaklaşık 0,148 ton LCE taşır.
4. 1 ÷ 0,148 = 6,7. Bir ton karbonat için kayıpsız dönüşümde yaklaşık 6,7 ton SC6 gerekir.

Lityum hidroksit monohidrat %16,5 civarında lityum içerdiği için bir ton hidroksit kayıpsız dönüşümde yaklaşık 5,9 ton SC6 ister. Gerçek tesislerde tüketim kayıplar nedeniyle bunun üstündedir.

SC6 eşdeğeri doğrusal bir ölçektir

Şirketlerin açıkladığı "SC6 eşdeğeri fiyat" bir piyasa fiyatı değil, Li2O oranına göre yapılan doğrusal bir ölçeklemedir. PLS, Aralık 2025 çeyreğinde SC5.2 bazında ton başına 1.161 dolar CIF Çin fiyatı açıkladı. 1.161 × 6 ÷ 5,2 = yaklaşık 1.340 dolar eder, şirketin açıkladığı SC6 eşdeğeri 1.336 dolardır. Eylül 2025 çeyreğinde ise yaklaşık SC5.3 bazında 742 dolar açıkladı, bu da 742 × 6 ÷ 5,3 = yaklaşık 840 dolar SC6 eder. Mineral Resources'ın (MinRes) Aralık 2025 çeyreği verisi kuralı ikinci bir şirkette doğrular. Mt Marion'un %4,5 tenörlü ürününde fiziksel ton fiyatı 783 dolar, SC6 eşdeğeri 1.042 dolardır. Oran 0,751 ile 4,5 ÷ 6 = 0,750 neredeyse aynıdır. Wodgina'da %5,5 tenörde 1.038 dolara karşı 1.140 dolar vardır ve oran 0,911 ile doğrusal değer olan 0,917'nin biraz altında kalır, yani %1'in altında bir ek indirim. Bu iki madende düşük tenörlü ürün, oran dışında belirgin bir ceza ödememiştir. Bir çeyrekte realize SC6 fiyatının endeksten sapması bu yüzden tenör cezasından çok ürün karışımı ve kotasyon dönemiyle açıklanır.

Aynı ölçek maliyeti de şişirir. MinRes lityumu kuru metrik tonla (dmt) ve SC6 eşdeğeriyle verir, aynı bildirimde demir cevherini ise yaş tonla yazar. Mt Marion Aralık 2025 çeyreğinde ortalama %4,5 tenörde 89.000 kuru ton fiziksel ürün sattı, bu 67.000 ton SC6'ya denk gelir. Ton SC6 başına 812 Avustralya doları olan FOB maliyet, fiziksel ton başına yaklaşık 611 Avustralya dolarıdır. Düşük tenörlü bir madenin maliyeti SC6 paydasıyla verildiğinde olduğundan yüksek, fiziksel tonla verildiğinde düşük görünür.

Sert kayanın maliyet tabanı

Batı Avustralya'daki Greenbushes, dünyanın en yüksek tenörlü ve en düşük maliyetli spodümen madeni olarak anılır. İşletmeci Talison'dur, ortaklar Albemarle %49, Tianqi %26,01 ve IGO %24,99'dur. Konsantrenin pazarlamasını ortaklar ayrı ayrı yapar, Talison ürünü satmaz. Albemarle'ın 2025 mali yılı 10-K beyannamesine eklediği ve 11 Şubat 2026'da imzalanan S-K 1300 teknik belgesi, 30 Haziran 2025 itibarıyla madenin rakamlarını SEC'e sunulan bir belgede ortaya koyar.

Tenör, geri kazanım ve demir sınırı

Muhtemel rezerv %100 bazda 164,5 milyon ton kuru cevher, %1,9 Li2O tenördür. Tesis geri kazanımı ise yalnızca %71,3, yerinde cevher için %71,5'tir. Eski atık barajı TSF1'den geri alınan %1,4 tenörlü malzemede geri kazanım %51'e düşer. Dünyanın en iyi varlığında bile lityumun %29'a yakını tesiste kaybolur. Rakamlar tutarlıdır. %1,9 × 0,715 ÷ %6 yaklaşık 0,226 eder, belgenin maden ömrü verimi %22,5'tir ve 164,5 milyon ton × 0,225 = 37,0 milyon ton SC6, belgedeki maden ömrü toplamıyla aynıdır. Madencilik 2048'e kadar sürecek.

Rezervi sınırlayan yalnızca tenör değildir. Belgeye göre %0,5 Li2O'nun üstünde yaklaşık 30,5 milyon ton malzeme, mevcut Fe2O3 (demir oksit) spesifikasyonu altında tesis beslemesine harmanlanamadığı için rezerv dışında bırakılmıştır. Demir sınırı, konsantre sözleşmelerindeki kalite şartının madenin jeolojik ömrünü doğrudan kısalttığını gösterir.

Maliyet ve fiyat varsayımları

Maden ömrü ortalamasında FOB maliyet ton SC6 eşdeğeri başına 631 Avustralya doları, yani 416 ABD dolarıdır. Royalti ve deniz taşıması hariç demiryolu teslim (FOR) işletme maliyeti ise 464 Avustralya dolarıdır. Aradaki 167 Avustralya doları, aynı madende tanım değişince maliyetin ne kadar oynadığını gösterir. Tüm sürdürme maliyetlerini içeren AISC (all-in sustaining cost, toplam sürdürme maliyeti) 753 Avustralya doları, yani 497 ABD dolarıdır. Kur varsayımı 0,66'dır. Rezerv ton başına 1.300 dolar CIF Çin SC6 fiyatıyla, kaynak ise 1.500 dolarla hesaplanmıştır. Konsantre taşıma ve satış gideri ton başına 44,4 dolar alınmıştır. Marjinal kesme tenörü %0,7, ekonomik kesme tenörü %0,50 Li2O'dur. Kesme tenörü, altındaki kayanın atık sayıldığı sınırdır.

Cevher işleme kapasitesi yılda 6,55 milyon tondur. İlk cevherini Aralık 2025'te alan yaklaşık 880 milyon Avustralya doları tutarındaki CGP3 tesisi, 2026 sonunda tam üretime geçince bu rakam 8,95 milyon tona çıkacak ve yılda yaklaşık 500.000 ton konsantre eklenecek.

Aynı madenin iki maliyeti

IGO'nun çeyrek bildirimleri Greenbushes için çok daha düşük bir sayı verir. Takvim yılıyla Ocak–Mart, Nisan–Haziran, Temmuz–Eylül ve Ekim–Aralık 2025 çeyreklerinde ton başına nakit üretim maliyeti sırasıyla 341, 366, 388 ve 373 Avustralya dolarıdır. Aynı çeyreklerde çıkarılan cevherin tenörü %2,10, %1,86, %1,74 ve %1,88'dir. Maliyet tenörün en düşük olduğu çeyrekte zirve yaptı. IGO'nun 2026 mali yılı (Temmuz 2025–Haziran 2026) için verdiği 310–360 Avustralya doları rehberi, ilk yarıdaki 380 Avustralya dolarlık ortalamayla aşılmış durumda. IGO bu tanımda stok düzeltmelerini, saha dışı genel giderleri, saha dışı maliyetleri ve royaltiyi dışarıda bırakır. Aynı maden için 373 dolarlık çeyrek nakit maliyeti ile 753 dolarlık maden ömrü AISC'si arasındaki fark verimsizlik değil, tanım farkıdır.

Şirketler arası maliyet tablosu

Sert kaya maliyetleri farklı tanımlar, paydalar ve dönemlerle yayımlanır. Aşağıdaki tablo bu farkları yan yana koyar.

PLS'nin FOB maliyeti hem navlunu hem royaltiyi dışarıda bırakır. CIF rakamındaki royalti, FOB satış fiyatı üzerinden %5 Batı Avustralya devlet payı ile %1 yerli halk (native title) payından oluşur. Altura'dan alınan sahaya ayrıca %5 özel royalti uygulanır. FOB ile CIF arasındaki kama Haziran 2025 çeyreğinde 102, Eylül çeyreğinde 105, Aralık çeyreğinde 132 Avustralya dolarıdır. Royalti fiyatla orantılı olduğu için kama fiyat yükseldikçe büyür. Aralık çeyreğindeki genişleme, realize fiyatın 742 dolardan 1.161 dolara çıkmasıyla uyumludur. Bu kama sabit bir navlun kalemi gibi modellenirse yükselen fiyatta madencinin marjı olduğundan yüksek hesaplanır.

MinRes, Wodgina ve Mt Marion için 2026 mali yılı FOB rehberini sırasıyla 730–800 ve 820–890 Avustralya doları olarak korudu, ama ikinci yarıda maliyetlerin artmasını bekliyor. Gerekçe Wodgina'da daha düşük tenörlü cevher ve daha düşük geri kazanım, Mt Marion'da besleme kalitesinin düşmesidir. Mt Marion'un geri kazanımı %61'dir. Aynı şirketin Bald Hill madeni çeyrek boyunca bakımdaydı. Sigma'nın Brezilya'daki maliyeti ise hacim oynaklığını gösterir. Şirket Nisan–Haziran 2025 çeyreğinde 68.368 ton üretip 40.350 ton sattı, sonraki çeyrekte üretim %36 düştü ve CIF maliyet 442 dolardan 543 dolara çıktı. Brezilya'daki %3'lük royalti yükü, Batı Avustralya'daki fiyata bağlı royalti yığınından hafiftir.

Spodümen nasıl fiyatlanır

Spodümen konsantresinin Londra Metal Borsası'ndaki (LME) bakır gibi derin bir vadeli piyasası yoktur. Fiyat dört kanaldan oluşur. Bunlar fiyat ajanslarının endeksleri, ikili uzun vadeli sözleşmeler, açık artırmalar ve dolaylı olarak Çin'deki karbonat vadelisidir.

Endeksin spesifikasyonu

Başlıca endeksler Fastmarkets, Benchmark, SMM ve Argus'un SC6 CIF Çin değerlendirmeleridir. Fastmarkets'in Mart 2022 metodoloji duyurusu, en çok kullanılan endeksin ne ölçtüğünü açık yazar. Asgari %6 Li2O aranır, %5,7–6,1 arası malzeme %6'ya normalize edilebiliyorsa kabul edilir. Fe2O3 %1,3'ün altında olmalıdır, normalize edilebiliyorsa %1,5'e kadar çıkabilir. Nem %10'un altında olmalıdır. Aynı duyuruyla Fastmarkets spot değerlendirmenin (MB-LI-0012) yanına ayrı bir sözleşme fiyatı (MB-LI-0043) ekledi. Spot fiyat 1.000 tonluk ve 90 güne kadar teslimli işlemleri, sözleşme fiyatı 5.000 tonluk ve bir yıla kadar vadeli anlaşmaları kapsar. Sözleşme fiyatı ayda bir, ayın son çarşamba günü açıklanır. Spot fiyat başta iki haftada bir yayımlanıyordu, sonradan günlüğe çevrildi. Endeks kendi içinde spot ve gecikmeli sözleşme fiyatını ayırdığı için bir alım sözleşmesindeki "spodümen fiyatı", sözleşmenin hangi koda bağlandığına göre farklı bir sayıdır.

Sözleşme formülleri ve geçici fiyat

Sözleşmeler endekslere kotasyon dönemi (QP, quotational period) üzerinden bağlanır. QP, fiyatın hangi ayların ortalamasından alınacağını belirler. Fastmarkets'e göre sektör geriye bakan formüllerden ileriye bakan ve doğrudan karbonat ya da hidroksit fiyatına bağlı formüllere kaydı. Açıklanmış sözleşmeler üç farklı referans kullanır. Kodal Minerals'ın Bougouni için Hainan Mining ile Haziran 2025'te imzaladığı anlaşmada fiyat %6 CIF Çin endeksine bağlıdır, FOB'a navlun dönüşümüyle çevrilir, teslim edilen malın tenörüne ve kalitesine göre düzeltilir. Li2O, demir ve nem için kalite şartları vardır, ödeme analiz ve tartı sertifikasına dayanır. PLS ile Canmax arasında 10 Şubat 2026'da duyurulan iki yıllık, 150.000 tonluk anlaşmada fiyat %6 Li2O bazında 1.000 dolar tabanla korunur ve tavan yoktur. Liontown'ın LG Energy Solution anlaşması ise konsantre endeksine değil hidroksit fiyatına bağlıdır. Piedmont'un Tesla anlaşması da taban ve tavanlı biçimde hidroksite bağlıydı. Bu anlaşmaların hiçbiri QP uzunluğunu ya da 0,1 puanlık Li2O farkı başına cezayı açıklamaz. Greenbushes'ın teknik belgesi de QP, nem ya da ceza şartı vermez.

Fiyat açıklanırken kesin değildir. PLS'nin Eylül 2025 çeyreği fiyatı "13 Ekim 2025 itibarıyla" verildi ve kesin fiyatın daha yüksek ya da düşük olabileceği belirtildi. Fiyat çeyrek bitiminden yaklaşık iki hafta sonra, tahmini QP'lerle hesaplanır. Bu yüzden her çeyrek bildiriminde QP'si açık kalan bir çeyrek bulunur ve iki şirketin aynı çeyrek fiyatı karşılaştırılırken hangisinin geçici olduğuna bakılır. Sözleşme tasarımı aynı çeyrekte belirgin fark da yaratabilir. Piedmont 2024'ün üçüncü çeyreğinde ton başına 976 dolar SC6 eşdeğeri realize fiyat elde etti (Piedmont telekonferansı). Şirket hacminin bir kısmını vadeli eğrinin contango yapısından yararlanarak sabit fiyatla satmıştı.

Açık artırma ve vadeli piyasa boşluğu

Albemarle ve PLS'nin BMX platformu dönem dönem spodümen açık artırması yapar, sonuçlar endeksler için kontrol noktasıdır. Açık artırmalar kuru metrik tonla verilir, sevkiyat ise yaş tonla yapılır. CME 2024 sonbaharında nakdi uzlaşılı bir spodümen vadelisi başlattı, ama Şubat 2025 itibarıyla likidite düşüktü. Çin'deki Guangzhou Vadeli İşlemler Borsası (GFEX) ise likit bir lityum karbonat vadelisine sahiptir. Konsantre formülleri karbonata bağlandığı için GFEX'teki hareketler ve borsanın pozisyon kuralları spodümene de yansır.

Spodümen ile karbonat arasındaki oran

Analistlerin izlediği gösterge, spodümen fiyatının karbonat fiyatına oranıdır. Bu oran marjı madencinin mi dönüştürücünün mü aldığını gösterir. Albemarle'ın SEC'e verdiği 2021 mali yılı Greenbushes teknik belgesinde SRK'nın 2018–2020 verisiyle yaptığı regresyon, ton başına 10.000 dolarlık teknik karbonatın yaklaşık 650 dolarlık kimyasal sınıf SC6'ya, yani karbonat fiyatının yaklaşık %6,5'ine karşılık geldiğini gösteriyordu. PLS'nin Aralık 2025 çeyreğindeki 1.336 dolarlık SC6 eşdeğeri fiyatı, USGS'nin Kasım 2025 için verdiği 10.300 dolarlık CIF Çin karbonat fiyatıyla kıyaslanınca yaklaşık %13 eder. Aralık'ta karbonat daha yüksek olduğu için çeyrek ortalamasıyla oran %10–13 aralığına inebilir. Hesap kaba, yönü açıktır. Dönüştürücü marjları daralırken madencinin payı genişledi.

Yichun ve lepidolitin ruhsat sorunu

2025, lepidolitin bir maliyet değişkeni olmaktan çok bir ruhsat değişkeni olduğunu gösterdi. Temmuz 2025'te Yichun Doğal Kaynaklar Bürosu sekiz işletmeciden 30 Eylül 2025'e kadar rezerv doğrulama raporu istedi. Mining.com'un aktardığına göre birçok işletme seramik kili ya da kaolin ruhsatıyla lepidolit çıkarıyordu. 1 Temmuz 2025'te yürürlüğe giren Çin Maden Kaynakları Kanunu lityumu bağımsız bir mineral olarak tanımladı. Bir madenin yeniden açılması bu durumda jeolojik değil hukuki bir süreçtir, mineralin yeniden sınıflandırılması ve rezervin yeniden tescili beklenir.

En görünür sonuç CATL'nin Jianxiawo madeninde yaşandı. CATL'nin 11 Ağustos 2025 açıklamasına göre ruhsat 9 Ağustos'ta sona erdi ve üretim durdu. Yılda yaklaşık 100.000 ton LCE kapasiteli Jianxiawo, Jiangxi lepidolit kapasitesinin üçte biri, Çin'in yurt içi lityum madenciliği kapasitesinin yaklaşık onda biriydi. GFEX'in en işlem gören karbonat kontratı 11 Ağustos'ta %8'lik tavan sınırına vurarak ton başına 81.000 yuana çıktı. 20 Ağustos'ta başka bir üreticinin yeniden başladığı haberiyle %8'lik taban sınırından 80.980 yuana indi.

Albemarle 6 Kasım 2025 telekonferansında yaklaşık sekiz lepidolit tesisinin üretiminin üçte birini kaybettiğini, bunun yıllık arzın yaklaşık %2'si olduğunu söyledi (Albemarle, 6 Kasım 2025). 12 Şubat 2026 görüşmesinin Dragonomi özetinde 2025'te yaklaşık 30.000–50.000 ton lepidolit "kapasitesinin" devre dışı kaldığı ve CATL'nin tesisinin hâlâ kapalı olduğu geçiyor (Albemarle, 12 Şubat 2026). Jianxiawo yalnızca Ağustos'tan sonra kapalı kaldığı için bu rakam büyük olasılıkla tam yıllık kapasite değil, 2025 içinde kaybedilen üretimdir. Jefferies'in 28 Mart 2026'da Dragonomi'de özetlenen değerlendirmesinde ise Jiangxi'de 27 lepidolit madeninin askıya alındığından söz ediliyor (Jefferies değerlendirmesi). "Kaç maden kapandı" sorusunun cevabı okunurken sayımın neyi kapsadığına bakılmalıdır. Lepidolit maliyet eğrisinin tepesinde durduğu için %2'lik bir kayıp bile marjinal fiyatı yeniden belirler.

Tuzlada devletin payı ve Çin'in tuz gölleri

Tuzlanın düşük işletme maliyeti şirket kârına aynen geçmez. Şili'de salamura devlete aittir ve üretim hakkı devlet kalkınma kurumu Corfo ile yapılan kira sözleşmelerine bağlıdır.

Corfo kirasının matrahı ve dışbükeyliği

Kiranın matrahı SQM'nin fatura fiyatı değildir. Özgün sözleşme kirayı, Corfo'nun formülle hesapladığı bir "ortalama fiyat" üzerinden değerlenen satışların yüzdesi olarak tanımlıyordu. Tahkimdeki anlaşmazlık da bu formülün yalnızca ilişkisiz alıcılara yapılan satışları mı, yoksa SQM'nin ticari bağlı şirketleri üzerinden yaptığı satışlar dahil tüm müşterileri mi kullanacağı üzerineydi. Ocak 2018'de imzalanan ve Nisan 2018'de Sayıştay (Contraloría) onayıyla yürürlüğe giren uzlaşma, karbonattaki sabit %6,8 oranı fiyat dilimli oranlarla değiştirdi. SQM'nin 2018 tarihli SEC bildirimine göre oran 4.000 dolara kadar %6,8, 4.000–5.000 dolar diliminde %8, 5.000–6.000 dolarda %10, 6.000–7.000 dolarda %17, 7.000–10.000 dolarda %25, 10.000 doların üstünde %40'tır. Pulso'nun aktardığı tahminlere göre ilk yılda çeyreklik kira 10–12 milyon dolardan 40–45 milyon dolara çıkacaktı.

Merdiven dilim dilim uygulandığı için etkin oran fiyatla birlikte yükselir. SQM'nin kendi örneğinde 12.600 dolarda etkin oran %19,14'tür. 20.000 dolarda ilk 4.000 dolardan 272 dolar, sonraki üç bin dolarlık dilimden 80, 100 ve 170 dolar, 7.000–10.000 aralığından 750 dolar, 10.000 doların üstündeki kısımdan 4.000 dolar alınır. Toplam 5.372 dolar, fiyatın yaklaşık %26,9'udur.

Bu dışbükeylik tersine de çalışır. Redimin ve La Tercera'nın Ocak 2026'daki haberlerine göre SQM ve Albemarle, Salar de Atacama lityumu için Corfo'ya 2025'te toplam 339 milyon dolar ödedi. Bu tutar yıllık bazda %28 düşüşle 2022'den bu yana en düşük düzeydir. SQM'nin payı 229 milyon dolar (%32 düşüş), Albemarle'ınki 110 milyon dolardır (%17 düşüş). Referans yıllık ortalama fiyat ise yalnızca %18 düşerek ton başına 10.365 dolara indi. Ödeme, fiyatın yaklaşık 1,6 katı hızla geriledi. 2024'ün ilk dokuz ayında ödemeler 314 milyon dolara inmişti, 2023'ün aynı döneminde 1,729 milyar dolardı. Bu %82'lik bir düşüştür. SQM'nin 229 milyon dolarlık ödemesi, NovaAndino Litio'nun 233.100 ton satışla elde ettiği 2,139 milyar dolarlık 2025 lityum gelirinin yaklaşık %11'idir. Zamanlama ve şirket kapsamı farklı olduğu için bu oran kaba bir göstergedir. SQM'nin 2 Mart 2026 telekonferansında birim maliyet artışını yükselen fiyatlarla artan Corfo ödemelerine bağlaması aynı mekanizmanın yukarı yönlü işleyişidir (SQM, 2 Mart 2026).

Açık bir soru da sülfat ve fason üretimin matraha nasıl girdiğidir. SQM, dördüncü çeyrek açıklamasında Çin'de fason (tolling) anlaşmalarıyla lityum sülfattan karbonat rafinajını artırdığını, bunun daha az salamura çekerek daha çok ürün sağladığını söyledi. Şirketin 2025 planına göre Atacama'daki 230.000 ton LCE'lik hedefin 50.000 tonu Çin'de sülfattan işlenecekti. Ancak açıklama ayrı bir Corfo satırı vermiyor ve sülfat ile fason hacimlerin kira matrahında nasıl sayıldığını göstermiyor.

NovaAndino ve kota birimi

Codelco ile SQM'nin ortaklığı NovaAndino Litio 27 Aralık 2025'te yürürlüğe girdi ve Salar de Atacama'yı 2060'a kadar kapsıyor. Codelco %50 artı bir hisseye sahip, operasyonel kontrolü 2031'de devralıyor. Reuters'ın aktardığına göre devlet, kira, vergi ve Codelco kârı dahil, 2025–2030 arasında yeni üretimin faaliyet marjının %70'ine, 2031'den itibaren %85'ine kadarını alacak. Albemarle'ın Atacama üretim hakkı da Corfo sözleşmelerine dayanır. Şili kotaları lityum metal eşdeğeri (lithium metal equivalent) cinsinden yazılır. Bu birimin kısaltması Londra Metal Borsası'nınkiyle aynıdır ve karıştırılmamalıdır. Kota ile satış karşılaştırılırken 5,323 katsayısı uygulanır.

Çin'in tuz gölleri

Qinghai Salt Lake Industry Eylül 2025'te yılda 40.000 tonluk bir lityum tuzu projesini, Tibet Mining aynı ay membran ayırma ve MVR (mekanik buhar sıkıştırmalı buharlaştırma) kullanan yılda 10.000 tonluk Zabuye tesisini devreye almaya başladı. SMM ve AsianMetal'in 2025 sonu verilerine göre Çin'de tuz gölünden lityum maliyeti ton başına 30.000–40.000 yuan, ithal spodümeni dönüştürmenin maliyeti 60.000–80.000 yuandır. SMM'ye göre tuz gölü kaynaklı karbonat 2024'te Çin'in yaklaşık 700.000 ton LCE'lik üretiminin %17,7'sini oluşturdu. Ganfeng'in Arjantin'deki Cauchari-Olaroz tuzlası ise 2025'te %85 kapasite kullanımıyla 34.100 ton LCE üretti (Ganfeng sonuçları).

DLE'nin sahadaki karnesi

DLE'nin pilot sonuçları ile ticari tesis performansı arasındaki fark 2024–2026'da somut verilerle görüldü. Bu fark kimyanın başarısızlığı olarak değil, takvim gecikmesi ve sermaye harcaması artışı olarak ortaya çıktı.

Eramet'in Arjantin'de Tsingshan ile ortak işlettiği yılda 24.000 tonluk Centenario, ilk endüstriyel DLE tesislerinden biridir ve ilk karbonatını Kasım 2024'te üretti. Eramet'in 19 Şubat 2026 tarihli sonuç sunumuna göre 2025 hedefi 10.000–13.000 ton LCE'den 4.000–7.000 tona indirildi. Revize hedef ilk hedefin kabaca üçte biri ile yarısı arasında kaldı. Tesis 2025 sonunda nominal kapasitenin yaklaşık %75'ine ulaştı.

Rio Tinto, Arcadium Lithium satın alımını Mart 2025'te tamamlayarak büyük bir tuzla üreticisine dönüştü. Şirketin DLE'ye dayalı Rincon projesinin toplam bütçesi 2,5 milyar dolar, hedefi yılda yaklaşık 60.000 ton batarya sınıfı karbonattır. 2,5 milyar ÷ 60.000 ton = yıllık ton kapasite başına yaklaşık 41.700 dolar eder. İlk üretim 2028'de bekleniyor. Lake Resources'ın Kachi projesinde ilk üretim 2024'ten 2027'ye kaydı, sermaye tahmini 2020'deki 544 milyon dolardan 1,1–1,5 milyar dolara çıktı. DLE projelerinde 2–3 katlık sermaye harcaması artışı istisna değildir.

Kil tarafında Lithium Americas'ın Thacker Pass projesi devlet sermayesine dayanıyor. DOE kredisi 1 Ekim 2025'te yeniden yapılandırıldı ve devlet varantlarla şirketin %5'ini aldı. Yılda yaklaşık 40.000 tonluk birinci aşamanın 2028'de üretime geçmesi hedefleniyor.

En yaygın yanıltıcı kullanım, pilot geri kazanım oranlarını ticari kapasite gibi okumaktır. Eramet'in %90'lık oranı bir pilot sonucu ve şirket hedefidir, sorbent ömrü iddiaları satıcı verisidir. Sorbent değişim maliyeti ile ton başına su ve enerji tüketimini fizibilite değerleriyle kıyaslamaya yetecek saha verisi henüz sınırlıdır. Çin'in Temmuz 2025'te tuzla teknolojisi ihracatını lisansa bağlaması da Çinli tedarikçiye dayanan projelere izin riski ekler.