Gaz türbini, sıkıştırılmış havayla yakıtı yakıp oluşan sıcak gazın genleşmesiyle bir mili döndüren ve bu milden jeneratör aracılığıyla elektrik üreten makinedir. Doğal gaz santrallerinin, özellikle kombine çevrim santrallerinin ana ekipmanıdır.
Gaz türbini (gas turbine, combustion turbine), havayı sıkıştırıp yakıtla karıştırarak yakan, oluşan sıcak gazın genleşmesiyle bir mili döndüren ve bu mil gücünü çoğunlukla bir jeneratörle elektriğe, bazen de bir kompresörü sürmeye aktaran makinedir. Doğal gaz santrallerinin ana ekipmanıdır. Tek başına hızlı devreye giren puant santrali olarak, egzoz ısısını buhar türbinine aktaran kombine çevrim santralinde ya da sanayi tesislerinde ve LNG tesislerinde kullanılır. Şebekeye istendiğinde güç verebildiği için rüzgâr ve güneşin dalgalanmasını dengeleyen başlıca kaynaktır. Dragonomi’de terim en çok GE Vernova, Siemens Energy, Baker Hughes ve Talen telekonferanslarında, veri merkezlerinin elektrik açığı, sipariş stoku ve slot rezervasyonlarıyla birlikte geçer.
| Künye | |
|---|---|
| Açılım | Gas turbine (GT), combustion turbine (CT) |
| Türkçe karşılık | Gaz türbini, yanma türbini |
| Kullanım alanı | Basit çevrim puant santralleri, kombine çevrim santralleri (CCGT), sanayi ve LNG tesisleri, veri merkezlerinde yerinde üretim |
| Başlıca üreticiler | GE Vernova, Siemens Energy, Mitsubishi Heavy Industries (ağır hizmet), Baker Hughes, Solar Turbines, ProEnergy (küçük ve aero-türev), Doosan Enerbility, Dongfang Electric (yeni girenler) |
| Güç aralığı | Küçük türbinler 20 MW’a kadar, orta sınıf 20-100 MW, büyük çerçeve 100-600 MW, aero-türev 65 MW’a kadar (Siemens Energy portföy sınıflaması, 2025) |
| Güncel nesil | GE 7HA.03 ve 9HA.02, Siemens Energy HL sınıfı, Mitsubishi M501JAC (J sınıfı), kombine çevrimde %64’ün üzerinde net verim iddiası |
Bir gaz türbini üç ana parçadan oluşur. Önde bir kompresör vardır. Çok kademeli kanat dizileri dış havayı emer ve basıncını defalarca artırır. Ortada yanma odası bulunur. Sıkıştırılmış havaya doğal gaz püskürtülür ve karışım sürekli bir alevle yanar. Arkada türbin kısmı yer alır. Yanma odasından çıkan çok sıcak ve yüksek basınçlı gaz, türbin kanatlarının arasından geçerken genleşir ve mili döndürür. Kompresör ile türbin aynı mil üzerindedir. Türbinin ürettiği gücün büyük kısmı kompresörü çevirmeye gider, kalan net güç jeneratöre aktarılır. Termodinamikte bu düzene Brayton çevrimi denir. Jet motoru da aynı prensiple çalışır, ancak enerjiyi mil gücü yerine itki olarak verir.
Verimin iki ana belirleyicisi vardır. Birincisi basınç oranı, yani kompresörün havayı ne kadar sıkıştırdığıdır. İkincisi ateşleme sıcaklığı, yani yanma gazının ilk türbin kademesine girdiği andaki sıcaklıktır. Sıcaklık arttıkça aynı yakıttan daha fazla iş elde edilir. Sorun, bu sıcaklığın kanat malzemesinin erime noktasını aşmasıdır. Modern türbinler bunu üç yolla çözer. Kanatlar tek kristal nikel süper alaşımlardan dökülür, içlerinden soğutma havası geçirilir ve yüzeyleri seramik ısıl bariyer kaplamayla korunur. Gaz türbini teknolojisinin büyük kısmı bu sıcak kesim (hot section) parçalarının mühendisliğidir. Mitsubishi Heavy Industries (MHI), J serisini 1.650 °C sınıfı bir makine olarak tanımlıyor.
Egzozdan çıkan gaz hâlâ çok sıcaktır ve bu ısı tek başına çalışan bir türbinde havaya atılır. Bu düzene basit çevrim (simple cycle, açık çevrim) denir. Basit çevrim türbin dakikalar içinde tam güce çıkabilir, yatırım maliyeti düşüktür ama yakıtın ancak üçte birine yakınını elektriğe çevirir. Bu yüzden genellikle yılın az saatinde, talebin zirve yaptığı anlarda çalışan puant santrali (peaker) olarak kullanılır.
Santral verimi ABD’de genellikle ısı oranı (heat rate) ile ölçülür. Isı oranı, bir kilovatsaat elektrik üretmek için harcanan yakıt enerjisidir ve İngiliz ısı birimi (Btu) cinsinden verilir. Bir kilovatsaat 3.412 Btu’ya eşittir. Isı oranı düştükçe verim artar. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) Electric Power Annual verilerine göre 2024’te kapasite ağırlıklı ortalama test edilmiş tam yük ısı oranı basit çevrim gaz türbinlerinde kilovatsaat başına 10.999 Btu’ydu. 3.412 bu sayıya bölündüğünde verim yaklaşık %31 çıkar.
Kombine çevrim gaz santrali (combined cycle gas turbine, CCGT), gaz türbininin egzozundaki ısıyı atmak yerine ikinci bir çevrimde kullanan santraldir. Türbinin egzozu bir atık ısı kazanından (HRSG, heat recovery steam generator) geçer. Kazan bu ısıyla buhar üretir, buhar da ayrı bir buhar türbinini çevirir. Böylece aynı yakıttan iki kez elektrik alınır. Dragonomi’nin kazan ve HRSG derin okuması, egzozdan çıkan 500-600 derecelik gazın kendi yakıtını yakmadan buhar çevrimine nasıl bağlandığını ayrıntılı anlatır.
Santral düzenleri gaz ve buhar türbini sayısıyla adlandırılır. 1x1 düzende bir gaz türbini bir buhar türbinini besler. 2x1 düzende iki gaz türbininin kazanları tek bir buhar türbinine buhar verir. Tek şaftlı düzende gaz türbini, buhar türbini ve jeneratör aynı mil üzerindedir. GE Vernova’nın 60 Hz şebekeler için sunduğu 7HA.03 modeli şirketin 2025 ürün bilgilerine göre basit çevrimde 430 MW, 1x1 kombine çevrimde 640 MW, 2x1 düzende 1.282 MW güç verir. Bu makine, 50 Hz şebekeler için tasarlanan 9HA.02 ve Mitsubishi’nin M501JAC modeli, üreticilerine göre kombine çevrimde %64’ün üzerinde net verimle satılıyor.
Kâğıt üzerindeki verim ile EIA’nın filo sayısı arasında belirgin bir fark vardır. EIA’nın 2024 verilerine göre ABD’deki kombine çevrim filosunun kapasite ağırlıklı ortalama test edilmiş tam yük ısı oranı kilovatsaat başına 7.548 Btu’dur. 3.412 bu sayıya bölündüğünde verim yaklaşık %45 çıkar. Farkın bir kısmı ölçüm tabanından gelir. EIA’nın sayıları yakıtın üst ısıl değerine (HHV, higher heating value) yakın bir tabanla hesaplanır. Üreticilerin %64 iddiası ise alt ısıl değere (LHV, lower heating value) göre, net, ISO standart koşullarında ve yeni ve temiz bir makine için verilir. Üst ısıl değer yanma sonucu oluşan su buharının yoğuşma ısısını da saydığı için aynı makine HHV tabanında daha düşük verimli görünür. Farkın geri kalanı büyük ölçüde filonun yaşından ve ortam koşullarından gelir. EIA’nın sayısı tam yükte yapılan testlere dayandığı için kısmi yükte çalışmanın ve sık duruş kalkışların getirdiği kayıpları içermez, sahadaki gerçek ortalama verim bu yüzden daha da düşük olabilir. Bir yatırımcı iki verim sayısını karşılaştırırken önce tabanın, makinenin yaşının ve ölçüm koşullarının aynı olup olmadığına bakmalıdır.
Kombine çevrim, basit çevrime göre daha pahalıdır ve daha yavaş devreye girer, çünkü buhar tarafının ısınması zaman alır. Buna karşılık yakıt başına çok daha fazla elektrik üretir. Bu yüzden yıl boyunca uzun saatler çalışacak baz ve ara yük santrallerinde tercih edilir. Birçok elektrik piyasasında saatlik fiyatı belirleyen marjinal üretici de çoğunlukla bir kombine çevrim santralidir. Elektrik fiyatı ile gaz maliyeti arasındaki farka kıvılcım marjı (spark spread) denir ve bu fark doğrudan gaz fiyatına, yani Henry Hub ve TTF gibi göstergelere bağlıdır. Hesap, santralin ısı oranını gaz fiyatıyla çarpıp elektrik fiyatından düşmektir. Örnek olarak ısı oranı kilovatsaat başına 7.548 Btu, yani megavatsaat başına 7,548 milyon Btu olan bir santral, milyon Btu başına 3 dolarlık gaz yaktığı varsayılsın. Yakıt maliyeti 7,548 x 3 = 22,6 dolar/MWh eder. Elektrik 40 dolar/MWh’den satılıyorsa kıvılcım marjı 40 - 22,6 = 17,4 dolar/MWh olur.
Gaz türbinleri üç büyük aileye ayrılır. Ağır hizmet (heavy-duty) ya da çerçeve (frame) türbinleri, santral için baştan tasarlanmış büyük, kalın gövdeli makinelerdir. Yüzlerce megavat güç verir ve on yıllarca baz yükte çalışmak üzere kurulur. Aero-türev türbinler, uçak motorlarından türetilmiş daha hafif ve küçük makinelerdir. Hızlı kalkışları ve kolay taşınmaları öne çıkar. Üçüncü grup olan endüstriyel türbinler ise orta ölçekte, sanayi tesislerinde, boru hatlarında ve LNG trenlerinde kompresör sürmek ya da elektrik üretmek için kullanılır. Gaz türbinine rakip dördüncü bir teknoloji de pistonlu gaz motorlarıdır.
Siemens Energy, Kasım 2025’teki sermaye piyasaları gününde portföyünü güce göre şöyle sınıflandırdı. Küçük türbinler 20 MW’a kadar, orta sınıf 20-100 MW, büyük türbinler 100-600 MW, aero-türevler 65 MW’a kadar. Şirketin en büyük makinesi olan HL sınıfı, şebeke frekansına göre 440 MW ve 593 MW güç verir. Bir önceki F sınıfı makineler yine frekansa göre 260 MW ve 385 MW, orta sınıftaki SGT-800 ise 62 MW’tır.
Ağır hizmet türbinlerinde nesiller harflerle anılır. Sektörde F sınıfı, uzun yıllar boyunca büyük kombine çevrim santrallerinin standart makinesi oldu. Sonra ateşleme sıcaklığı yükseltilmiş H ve J sınıfı makineler geldi. GE’nin HA ailesi, Siemens Energy’nin HL sınıfı ve Mitsubishi’nin JAC serisi bu en yeni grubun örnekleridir. Turbomachinery Magazine’in sektör analisti Axford’a dayandırdığı sınıflamada 225 MW üzerindeki bu makinelere ileri sınıf (advanced-class) ya da ileri çerçeve denir. Mitsubishi’nin JAC’sindeki "AC" harfleri hava soğutmalı (air-cooled) anlamına gelir.
Gaz türbini, jet motoru teknolojisinin yere inmesiyle doğdu. Elektrik üretiminde önce yedek ve puant amaçlı küçük makineler olarak kullanıldı. Kombine çevrim, ucuz doğal gaz ve serbestleşen elektrik piyasaları sayesinde yeni santral yatırımlarının ana seçeneği hâline geldi. Rüzgâr ve güneş yatırımları ucuzladıkça yeni gaz santrali siparişleri uzun süre zayıf kaldı. Bu tablo 2024’te kırıldı. Turbomachinery Magazine’in Axford’a dayandırdığı verilere göre 2024’teki gaz türbini siparişleri hem adet hem megavat olarak 2002’den bu yana en yüksek seviyedeydi. İleri sınıf türbinlerde 2022 ve 2023’te liderliği Mitsubishi’ye kaptıran GE Vernova, 2024’te ilk sıraya geri döndü.
Aero-türev gaz türbini (aeroderivative gas turbine, Dragonomi özetlerinde zaman zaman aeroderivatif), bir uçak jet motorunun gaz üreten çekirdeğinin alınıp itki yerine mil gücü üretecek şekilde yeniden yapılandırılmasıyla elde edilen türbindir. Ağır hizmet türbinine göre çok daha hafiftir, birkaç dakikada tam yüke çıkar ve sık duruş kalkışa daha iyi dayanır. Modüler yapısı sayesinde bakımda motor çekirdeği bütünüyle sökülüp yerine yedeği takılabilir. Basit çevrim verimi aynı güçteki endüstriyel türbinlerden yüksektir. Buna karşılık kilovat başına daha pahalıdır ve büyük kombine çevrim santralinin verimine ulaşamaz. Bu yüzden geleneksel kullanım alanı puant santralleri, açık deniz platformları ve LNG tesisleri oldu. LNG trenlerinde türbin genellikle elektrik değil, soğutma kompresörünü doğrudan sürer. Axford’a dayanan Turbomachinery Magazine verilerine göre 2024’te aero-türev pazarının yaklaşık %85’i GE Vernova ile Baker Hughes’a aitti.
Veri merkezi patlaması aero-türevlere yeni bir rol verdi. Köprü güç (bridge power), şebeke bağlantısı ya da büyük santral beklenirken birkaç yıl boyunca tesise elektrik veren geçici üretimdir. ProEnergy, Power Engineering’in 16 Nisan 2026 tarihli haberine göre Crusoe’ya her biri 50 MW olan 13 adet PE6000 türbini, yani toplam 650 MW sattı. Şirket iki ayrı 1 GW üzeri veri merkezi projesi için toplam 21 türbin sağlıyor ve bunları 5-7 yıllık köprü güç olarak konumluyor. Köprü süresi bitince türbinler yedek güce dönüştürülecek şekilde tasarlanıyor. Bu, kıt türbin üretim kapasitesinin 5-7 yıllığına fiilen kiralanması anlamına geliyor.
İkinci yeni kaynak emekli uçak motorlarıdır. Dragonomi’nin Mart 2026 tarihli Deutsche Bank özetine göre FTAI Aviation, CFM56 uçak motorlarını 25 MW’lık Mod-1 aero-türev setlere dönüştürüyor. Şirketin iddiasına göre bir setin kurulumu iki hafta sürüyor. Şirket Aralık 2025’te FTAI Power’ı kurdu. Aynı nota göre ilk teslimatlar 2025’in son çeyreği ile 2026 başı arasına planlanmıştı, ancak teslimatların gerçekleştiğine dair bağımsız bir teyit yok. 2027 için yılda 100 ünite hedefleniyor ve şirketin envanterinde 1.000’den fazla CFM56 motoru bulunuyor. Bu performans iddiaları üreticiye aittir ve büyük ölçekte henüz kanıtlanmadı.
Küçük türbinlerde asıl risk izinlerdir. xAI’ın Memphis’teki veri merkezi bunun örneği oldu. Şirket izin almadan 35’e kadar türbin çalıştırdı. Dayanak, bu makinelerin "karayolu dışı motor" ya da geçici ekipman sayılmasıydı. Shelby County, 2 Temmuz 2025’te 15 adet Solar SMT-130 türbini (yaklaşık 247 MW) için hava izni verdi. İzin 1 Ocak 2027’ye kadar geçerli. Southern Environmental Law Center (SELC) ve NAACP izne itiraz etti ve bu büyüklükteki türbinlerin karayolu dışı motor istisnasına girmediğini savundu. Sayaç arkası gaz üretiminde projenin zamanlamasını ekipman kadar çalıştırma izni de belirliyor.
Pistonlu gaz motoru (reciprocating internal combustion engine, RICE), doğal gazı silindir içinde yakıp pistonları hareket ettiren ve krank milinden jeneratör çeviren içten yanmalı motordur. Çalışma prensibi bir otomobil motoruna benzer, ancak bir ünite megavatlar düzeyinde güç verir. Santraller çok sayıda motorun yan yana dizilmesiyle kurulur. Gaz türbininin rakibi ve tamamlayıcısıdır.
Motorların gaz türbinine göre üç teknik avantajı vardır. İlki verimdir. Wärtsilä'nın ürün föyüne göre 50SG modelinin elektrik verimi 50 Hz’de %50,2, 60 Hz’de %50,0’dır. Bu sayı basit çevrim gaz türbinlerinin çok üzerindedir. EIA’nın 2024 verilerinde içten yanmalı ünitelerin kapasite ağırlıklı test edilmiş ısı oranı kilovatsaat başına 8.924 Btu’dur, bu da yaklaşık %38 verime karşılık gelir (3.412 / 8.924, yazar hesabı). İkincisi hızdır. Wärtsilä'ya göre 50SG iki dakikadan kısa sürede devreye girer ve sıcakken dakikada %100’ün üzerinde yük değiştirebilir. Üçüncüsü kısmi yüktür. Her ünite %10 minimum yüke inebilir. Talep düştüğünde birkaç motor tamamen kapatılır, çalışanlar ise verimli yük noktasında kalır. Bir motorun arızası da santralin küçük bir kısmını durdurur, bu da veri merkezlerinin istediği yedekliliği kolaylaştırır.
Bu özellikler veri merkezlerinde motor siparişlerini hızlandırdı. Power Engineering’in Nisan 2026 haberine göre Wärtsilä'nın ABD’deki veri merkezi motor siparişleri dört projede 1,6 GW’ı aştı. Bunların içinde Ohio’da 2028 başında devreye girecek bir hiper ölçekli tesis için 40 adet 34SG motorundan oluşan 412 MW’lık bir sipariş var. INNIO ile Rehlko 1,25 GW’lık bir Jenbacher çerçeve anlaşması imzaladı. Caterpillar’ın G3500 motorları ise niyet mektubuna bağlı olarak Nscale için 2 GW’a kadar kapasite sağlayabilir. Motorların teslim süresine dair bağımsız bir veri yoktur. Hızlı teslim iddiaları üreticilere aittir.
| Özellik | Ağır hizmet türbini (CCGT içinde) | Aero-türev türbin | Pistonlu gaz motoru |
|---|---|---|---|
| Tipik ünite gücü | 100-600 MW gaz türbini | Siemens portföyünde 65 MW’a kadar | Wärtsilä 34SG ~10 MW (412 MW / 40) |
| Verim | >%64 net LHV iddiası, EIA test ortalaması ~%45 (HHV, 2024) | Basit çevrim EIA test ortalaması ~%31 (2024, tüm basit çevrim türbinler) | %50,2 (Wärtsilä 50SG, 50 Hz), EIA test ortalaması ~%38 (2024) |
| Devreye girme | Saatler (buhar tarafı) | Dakikalar | 2 dakikadan kısa (Wärtsilä) |
| Tipik rol | Baz ve ara yük | Puant, köprü güç, LNG | Esnek üretim, veri merkezi, dengeleme |
Büyük çerçeve türbin pazarı GE Vernova, Siemens Energy ve Mitsubishi Heavy Industries’in elindedir. Orta ve küçük sınıfta Baker Hughes, Caterpillar’ın yan kuruluşu Solar Turbines, ProEnergy ve Çinli üreticiler yarışır. Türbinin içindeki en zor parçalar, yani tek kristal döküm kanatlar, ayrı bir tedarik zinciri gerektirir. Howmet, gaz türbinleri için en büyük tek kristal kanat üreticisidir ve üç büyük üreticinin üçüne de parça verir. Santralin geri kalanını ise kazan üreticileri, buhar türbini ve jeneratör tedarikçileri ve santrali sahada kuran EPC (engineering, procurement and construction, mühendislik, tedarik ve inşaat) yüklenicileri tamamlar.
Sipariş dalgasının büyüklüğü, üretim kapasitesiyle karşılaştırıldığında anlam kazanır. Wood Mackenzie’nin 1 Nisan 2026’da yayımladığı çalışmaya göre küresel gaz türbini sipariş stoku 2025 sonunda 110 GW’a ulaştı. Aynı kuruluş, sektörün yıllık üretim kapasitesini 60-70 GW olarak hesaplıyor. Bu iki sayıya göre mevcut stok, sektörün kabaca iki yıla yakın üretimine denk geliyor. Wood Mackenzie siparişlerin 2026’da zirve yapmasını bekliyor. Siemens Energy ise küresel gaz kapasitesi eklemelerini 2025 mali yılında yaklaşık 85 GW olarak tahmin ediyor. Bu sayı 2022 mali yılında 61 GW idi. Şirket 2026-2035 mali yılları için yılda ortalama yaklaşık 90 GW ekleme, iyi senaryoda 100 GW’ın üzeri bekliyor.
Talep artışının en çok konuşulan sürücüsü yapay zekâ veri merkezleridir. Wood Mackenzie, ABD’de veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2026-2031 arasında %96 artmasını bekliyor. Elektrik Enerjisi Araştırma Enstitüsü (EPRI) de veri merkezlerinin ABD elektrik tüketimindeki payının 2026 itibarıyla %4-5 seviyesinden 2030’a kadar %9-17’ye çıkabileceğini hesaplıyor. EPRI’nin bu aralığı, kurumun 2024’teki tahmininin yaklaşık %60 üzerinde. Veri merkezlerinin kapasite ihtiyacı şebeke bağlantısının beklemeye alındığı yerlerde santralin doğrudan tesis yanına kurulmasını, yani sayaç arkası (behind-the-meter) üretimi gündeme getirdi.
Sipariş kapasiteyi aştığı hâlde ABD’de 2026’da devreye girecek gaz kapasitesi küçük kalıyor, çünkü bir türbin siparişinin santrale dönüşmesi yıllar alır. EIA’nın Şubat 2026 verilerine göre geliştiriciler 2026 için ABD’de 6,3 GW yeni gaz kapasitesi planladı. Bunun en büyük iki parçası 3,3 GW ile kombine çevrim ve 2,8 GW ile basit çevrim türbinleri. En büyük projeler Teksas’taki Orange County Advanced Power Station (1.158 MW) ve Ohio’daki Trumbull Energy Center (900 MW). Aynı yıl için tüm teknolojilerde planlanan toplam ekleme 86 GW.
Dalga üreticilerin kârlılığına hızla yansıdı. GE Vernova’nın 2026’nın ilk çeyreğine (31 Mart 2026’da biten üç ay) ait SEC bildirimine göre Power segmentinin siparişleri yıllık bazda %60 artışla 10.008 milyon dolara, geliri %12 artışla 4.971 milyon dolara çıktı. Segmentin FAVÖK marjı bir yıl önceki %11,6’dan %16,3’e yükseldi. Şirket 2026 Power marjı beklentisini %16-18’den %17-19’a çekti ve iyileşmeyi "esas olarak" gaz türbini fiyatına ve hacmine bağladı.
Slot rezervasyon anlaşması (slot reservation agreement, SRA), bir müşterinin türbin üreticisinin gelecekteki üretim takviminde belirli bir teslim yerini, yani bir "slotu", kesin sipariş vermeden önce ayırttığı sözleşmedir. Müşteri bir rezervasyon ücreti öder, üretici o yıl için bir makineyi müşteriye ayırır. Müşteri santral projesinin izinleri, finansmanı ve EPC sözleşmesi netleşince rezervasyonu kesin siparişe çevirir. Üretici takvimi dolduğu için bu yapı 2025’ten itibaren büyük türbin alımının varsayılan yolu oldu.
SRA’nın muhasebedeki yeri ile kesin siparişinki farklıdır. GE Vernova sipariş stokunu (backlog) kalan edim yükümlülüğü (RPO, remaining performance obligation) olarak tanımlıyor. Yani yalnızca bağlayıcı sözleşmelerden doğan gelir sipariş stokuna girer. Slot rezervasyonları ise siparişe dönüşene kadar RPO’nun dışında kalır. Şirketin "100 GW" diye özetlenen sayısı bu iki kalemin toplamıdır.
GE Vernova’nın 2026 ilk çeyrek SEC bildirimi, iki kalemin nasıl hareket ettiğini adım adım izlemeye izin veriyor.
| Kalem (GW) | 4Ç25 sonu | Çeyrekteki hareket | 1Ç26 sonu |
|---|---|---|---|
| Kesin gaz sipariş stoku (RPO) | 40 | +2 yeni kesin sipariş, +6 rezervasyondan dönüşüm, -4 sevkiyat | 44 |
| Slot rezervasyonları | 43 | +19 yeni rezervasyon, -6 siparişe dönüşüm | 56 |
| Toplam | 83 | 100 |
Kesin stok 40 + 2 + 6 - 4 = 44 GW, rezervasyonlar 43 + 19 - 6 = 56 GW eder. Şirket yıl sonu için 100 GW’lık toplamın en az 110 GW’a çıkmasını hedefliyor.
Tablo iki şeyi açıkça gösteriyor. Birincisi, çeyrekte imzalanan 21 GW’ın yalnızca 2 GW’ı kesin sipariş. İkincisi, 100 GW’ın 56 GW’ı, yani %56’sı henüz bağlayıcı gelir değil. "100 GW backlog" ifadesi bu yüzden yanıltıcıdır. İzlenecek sayı, rezervasyonun siparişe dönüşüm hızıdır. Santral maliyeti talebin bir kısmını caydırırsa ilk sınanacak kalem de bu rezervasyonlardır. GE çeyrekte 25 gaz türbini, yani 4 GW sevk etti. Bu adet yıllık bazda %32 artış demek. Ama çeyreklik 4 GW hızıyla, yani yılda 16 GW ile 100 GW’ı eritmek altı yıldan uzun sürer. Üretim 2026’nın üçüncü çeyreğinde yıllık 20 GW hızına çıktığında bile süre beş yıldır.
Rezervasyonlar mevcut stoktan daha pahalı fiyatlanıyor. Webull’un aktardığı bir özete göre GE Vernova CEO’su Scott Strazik Aralık 2025’teki yatırımcı toplantısında rezervasyonların mevcut sipariş stokundan 10-20 puan yüksek fiyat taşıdığını söyledi. Strazik ilk çeyrek telekonferansında da 2026’nın ilk yarısındaki siparişlerin kilovat başına fiyatının 4Ç25 siparişlerinden "10-20 puan" yüksek olacağını belirtti. Kaynaklar "puan"ın yüzde mi, endeks puanı mı olduğunu açıklamıyor. Yine de sayı, fiyatın yalnızca yıldan yıla değil, altı aylık bir pencere içinde bile ardışık olarak yükseldiğini gösteriyor. Dragonomi’nin Jefferies özetinde aynı fiyatlama bilgisi yer alıyor.
Rezervasyon ücretinin kendisi türbin fiyatına göre küçüktür. Los Angeles Su ve Enerji İdaresi’nin (LADWP) Scattergood santrali için Ocak 2026’da onayladığı slot rezervasyon sözleşmesi tek seferlik 15 milyon dolar ile sınırlandı. Düzenlenen kamu hizmeti şirketlerinin kamuya açık dosyaları slot takvimini de gösterir. Kentucky’de LG&E ve KU, 27 Ağustos 2025’te imzaladıkları bir rezervasyonla GE’den iki üretim slotu aldı. Bu slotlar Haziran 2031’de devreye girmesi planlanan Mill Creek 6 santrali için ayrıldı. NextEra ise 27 Ocak 2026’daki dördüncü çeyrek telekonferansında elinde 4 GW gaz türbini slotu bulunduğunu açıkladı.
Rezervasyon yapısı artık orta ölçekli türbinlere de yayıldı. Baker Hughes, 26 Ocak 2026’daki telekonferansında dördüncü çeyrekte veri merkezleri için 1 GW’lık bir slot rezervasyon anlaşması imzaladığını ve bunun 2026’da kesin siparişe dönüşmesini beklediğini söyledi. Şirketin NovaLT türbin siparişleri 2025’te yaklaşık 2 GW oldu. Baker Hughes NovaLT kapasitesini 2027’nin ilk yarısına kadar ikiye katlamayı planlıyor ve 24 Nisan 2026’daki telekonferansında 1 GW’lık yeni bir veri merkezi anlaşması daha açıkladı.
Rezervasyon ve sipariş avansları üreticinin nakit akışını da şişirir. GE Vernova’nın finans direktörü işletme sermayesindeki girişi Power segmentindeki siparişler ve slot rezervasyonları için alınan yüksek avanslara bağladı. Siemens Energy de 12 Mayıs 2026’daki 2026 mali yılı ikinci çeyrek açıklamasında Gas Services biriminde sipariş ivmesine bağlı müşteri ödemelerinden güçlü nakit girişi bildirdi. Bu avanslar gelir kaydedilmeden önce kapasite yatırımını finanse eder, ancak teslimatla tersine döner. Bir üreticinin serbest nakit akışı değerlendirilirken avansla gelen kısmın kalıcı olmadığı hesaba katılmalıdır.
Üç büyük üreticinin açıkladığı sayılar aynı şeyi ölçmez. GE’nin 100 GW’ı kesin RPO ile rezervasyonların toplamıdır. Siemens Energy, Kasım 2025 sunumunda yaklaşık 78 GW ve 500’ü aşkın gaz türbinini "güvence altına alınmış" olarak gösterdi. Sunumdaki dipnota göre bu sayı 2024 ve 2025 mali yıllarında kaydedilen siparişlere, önümüzdeki 12 ayda kaydedilmesi beklenen siparişlerin eklenmesiyle bulunuyor. Siemens’in GW cinsinden kapasitesi kombine çevrimdeki buhar türbinini de kapsar, GE’ninki ise yalnızca gaz türbinidir. MHI ise büyük çerçeve türbin siparişlerini adet olarak, kombine çevrim (GTCC) sipariş stokunu yen olarak açıklar. Mali yıllar da farklıdır. Siemens Energy’nin mali yılı Eylül’de biter, GE takvim çeyreklerini kullanır, MHI’nin mali yılı Mart’ta kapanır. Üç şirketin sayılarını toplayan bir tablo, kimsenin denetleyemeyeceği bir sayı üretir.
Aynı tuzak sektör toplamlarında da vardır. GE’nin 2025 sonundaki 83 GW’ı ile Siemens Energy’nin yaklaşık 78 GW’ı tek başına Wood Mackenzie’nin 110 GW’lık küresel sipariş stokunu aşıyor. Wood Mackenzie’nin sayısının hangi kalemleri kapsadığı kaynaklarda açıkça verilmiyor, ancak bu karşılaştırma onun slot rezervasyonlarını ve beklenen siparişleri dışarıda bırakan daha dar bir tanım kullandığını düşündürüyor. Şirket açıklamaları ile sektör tahminleri bu yüzden yan yana toplanmamalıdır.
Adet ile megavat da ters hikâyeler anlatabilir. EPRI’nin 2025 sipariş dağılımına göre sipariş edilen ünitelerin %70’i 100 MW’ın, %26’sı 20 MW’ın altındaydı. EPRI’nin 200 MW’tan başlayan ileri sınıf kovası ünitelerin yalnızca %22’sini oluşturdu. Axford’un 225 MW eşiğini kullanan 2024 verilerine göre ise ileri sınıf makineler sipariş edilen megavatın yaklaşık %80’ini oluşturuyordu. İki sayı farklı eşiklere ve farklı yıllara dayandığı için doğrudan karşılaştırılamaz, ama yön aynıdır. Az sayıda büyük makine megavatın çoğunu taşır. GE 4Ç25’te 41’i ağır hizmet, 18’i aero-türev olmak üzere 59 gaz türbini siparişi aldı. Bir yazıda "19 türbin satıldı" gibi bir adet görüldüğünde önce adetin mi GW’ın mı, ağır hizmetin mi aero-türevin mi kastedildiğine bakmak gerekir.
Türbin fiyatı ile santral maliyeti farklı hızlarla yükseliyor. Wood Mackenzie, gaz türbini fiyatının 2027 sonunda kilovat başına yaklaşık 600 dolara çıkmasını ve 2019’a göre %195 artmasını bekliyor. Bu, 2019 fiyatının kilovat başına kabaca 200 dolar olduğu anlamına gelir (600 / 2,95 ≈ 203, yazar hesabı). Aynı kuruluşa göre türbin, bir kombine çevrim projesinin maliyetinin yalnızca %20-30’unu oluşturuyor. Basit çevrim projelerinde bu pay daha yüksek.
Santral maliyeti ise çok daha hızlı arttı. NextEra CEO’su John Ketchum, CERAWeek 2026 konferansında, şirketin 2022’de kurduğu son kombine çevrim santralinin kilovat başına 785 dolara mal olduğunu, aynı santralin bugün (2026) kilovat başına yaklaşık 2.400 dolar tutacağını söyledi. Gas Outlook ve Utility Dive haberlerine göre gümrük vergileriyle sayı 2.600-2.800 dolara çıkıyor ve Ketchum yeni gazı 2030 sonrası bir çözüm olarak görüyor. Talen Energy, 5 Mayıs 2026’daki birinci çeyrek telekonferansında kilovat başına 3.000-4.000 dolara ulaşan yeni kombine çevrim maliyetlerinin mevcut PJM fiyatlarıyla desteklenemeyeceğini söyledi.
GridLab, Energy Futures Group ve Halcyon’un ABD Kamu Enerjisi Birliği (APPA) yayınında aktarılan analizine göre son açıklanan kombine çevrim projelerinin maliyeti kilovat başına yaklaşık 2.000 dolar. 2026-2027’de tamamlanacak santrallerde ise bu sayı 1.116-1.427 dolar arasında, çünkü bu projeler fiyat artışından önce sözleşmeye bağlandı. Kilovat başına 2.000 ile 4.000 dolar arasındaki fark büyük ölçüde kapsamdan gelir. Şebeke bağlantısı, gaz hattı ve sahibin kendi maliyetleri bazı sayılara dahildir, bazılarına değildir.
Örnek olarak bir şirketin 1 GW (1.000.000 kW) gücünde, tüm maliyeti kilovat başına 2.400 dolar olan bir kombine çevrim santrali kurduğu varsayılsın. Toplam yatırım 1.000.000 x 2.400 = 2,4 milyar dolar eder. Türbin fiyatı kilovat başına 600 dolar ise türbin bedeli 1.000.000 x 600 = 600 milyon dolar olur. Bu, toplamın 600 / 2.400 = %25’idir ve Wood Mackenzie’nin %20-30 aralığının ortasına düşer. Türbin fiyatı iki katına, yani kilovat başına 1.200 dolara çıkarsa ek maliyet 600 milyon dolar olur. Toplam 3 milyar dolara çıkar, artış 600 / 2.400 = %25 olur. Türbin fiyatının iki katına çıkması santral maliyetini ancak dörtte bir artırır.
Aynı mantık geçmiş artışa da uygulanabilir. Türbin fiyatı kilovat başına kabaca 200 dolardan 600 dolara çıkarsa artış 400 dolardır. NextEra’nın sayılarında santral maliyeti 785 dolardan 2.400 dolara çıktı, yani 2.400 - 785 = 1.615 dolar arttı. Türbin artışı santral artışının kabaca 400 / 1.615 ≈ %25’i eder. İki sayı farklı kuruluşlardan ve farklı dönemlerden geldiği için hesap kaba bir karşılaştırmadır (yazar hesabı), yine de santral maliyetindeki artışın dörtte üçe yakınının türbin dışındaki kalemlerden geldiğini gösterir.
Maliyet bu seviyeye çıkınca yeni santral ancak uzun vadeli bir alıcıyla mümkün hâle geliyor. PJM’nin 2027/28 teslim yılı kapasite ihalesi 2025’te tavan fiyat olan MW-gün başına 333,44 dolardan kapandı ve rekor kırdı. Talen ise 2025’in üçüncü çeyrek telekonferansında yeni bir kombine çevrim santralinin MW-gün başına yaklaşık 500 dolar kapasite fiyatı gerektirdiğini söylemişti. Yani rekor fiyat bile tüccar (merchant) santral için yeterli değil. Bu yüzden kamu hizmeti şirketleri ve hiper ölçekleyiciler uzun vadeli sözleşmelere, yani PPA benzeri yapılara yöneliyor. Wood Mackenzie’nin aktardığına göre SB Energy’nin Şubat 2026’da açıklanan Ohio’daki Portsmouth projesi 9,2 GW için 33 milyar dolarlık bir yatırım öngörüyor. Bu, türbin dışı kapsam dahil kilovat başına yaklaşık 3.600 dolar eder (33.000.000.000 / 9.200.000 ≈ 3.587, yazar hesabı). Proje başlangıçta 24-30 ağır hizmet türbini gerektiriyor. Yine Power Engineering ve Utility Dive’ın Wood Mackenzie’ye dayanarak aktardığına göre Entergy Louisiana ile Meta arasında 27 Mart 2026’da imzalanan anlaşma, Hyperion veri merkezi için toplam 5,2 GW’lık yedi kombine çevrim santralini kapsıyor. Bu projelerde santrali piyasa fiyatı değil, alıcının kredi notu finanse ediyor.
Teslim süresi için verilen sayılar birbirini tutmuyor, çünkü farklı şeyleri ölçüyorlar. GE Vernova yeni ağır hizmet siparişleri için yön gösterici olarak yaklaşık üç yıl söylüyor ve 2029 ile 2030 kapasitesinde toplam yaklaşık 10 GW boşluk kaldığını belirtiyor. Boşluk, müşterilerin EPC takvimi nedeniyle teslimatı 2030’a çekmesiyle daraldı. Wood Mackenzie ise teslim süresini yaklaşık altı yıl olarak veriyor ve üretimin 2027’ye kadar satıldığını söylüyor. EPRI’den Noble’a göre büyük türbinlerde süre yaklaşık beş yıl, küçük türbinlerde 18-36 ay. Siemens Energy kapasitesinin 2028 mali yılına kadar dolu olduğunu açıkladı. Fark, üreticinin teslim süresi ile projenin toplam süresi arasındadır. LG&E ve KU’nun Ağustos 2025’te imzaladığı rezervasyon Haziran 2031’deki devreye alma için yapıldı. Rezervasyondan elektrik üretimine kadar geçen süre neredeyse altı yıl.
Üreticiler kapasite ekliyor ama ekleme sipariş stokunun yanında küçük kalıyor. GE Vernova 15 ayda fabrikalarına 280’den fazla yeni tezgâh kurdu, 2025-2026’da ABD’de yaklaşık 1.800 üretim personeli aldı ve 2026’nın üçüncü çeyreğinde yıllık yaklaşık 20 GW, 2028’de 24 GW üretim hızına ulaşmayı hedefliyor. GE’nin 2028 hedefi olan 24 GW, 20 GW’a göre yalnızca %20 artış demek. Wood Mackenzie’ye göre şirket büyük çerçeve üretimini yılda yaklaşık 50 üniteden 2026 sonuna kadar 70-80 üniteye çıkarmak için 160 milyon dolardan fazla harcıyor. Siemens Energy’nin gaz kapasitesi 2024 mali yılında yaklaşık 17 GW’tı. Şirket 2025-2027 mali yıllarında ortalama yaklaşık 22 GW, 2028-2030’da ortalama 30 GW’ın üzerine çıkmayı planlıyor. MHI kombine çevrim üretimini 2024 mali yılı seviyesine göre kabaca ikiye katlamayı hedefliyor. 2028 mali yılı sevkiyatlarında mevcut kapasiteye göre en az %30 artış ilk aşama. Sektör düzeyinde Wood Mackenzie’nin sayıları, yani 110 GW stok ve yılda 60-70 GW üretim kapasitesi, kapasite artışları gelmeden önce bile kuyruğun iki yıla yakın sürdüğünü gösteriyor.
Türbinin içinde en inatçı darboğaz sıcak kesim dökümleridir. Wood Mackenzie tek kristal kanat dökümünü sektörün kritik darboğazı olarak tanımlıyor. Howmet’in gaz türbini geliri 2025’te %25 artışla 944 milyon dolara çıktı. Şirket 12 Şubat 2026’daki telekonferansında bu işin 3-5 yılda yaklaşık 2 milyar dolara ulaşmasını beklediğini açıkladı. Tüm pazarlarda yedek parçanın Howmet’in toplam gelirindeki payı ise 2019’daki %11’den %21’e çıktı. Aynı döküm kapasitesi için askerî ve sivil uçak motoru programları da sıraya giriyor, bu yüzden sıkışma havacılıktaki MRO talebiyle birlikte okunmalıdır.
GE Vernova CEO’su, türbinin her zaman bağlayıcı kısıt olmadığını da söylüyor. Ona göre üç yıllık bir proje döngüsünü EPC kapasitesi, izinler ve yakıt temini de belirliyor. vectorshift.ai’nin NextEra 1Ç26 telekonferans özetine göre şirket, büyük gaz santrali kurabilecek EPC yüklenicisi sayısının tarihsel 9-11’den yaklaşık dörde indiğini söyledi. Üretici kapasitesi satılınca kıt kaynak zincirin aşağısına kayıyor. Utility Dive’ın 9 Nisan 2026 haberine göre Wood Mackenzie nitelikli işçi açığını ve ticaret maliyetlerini de risk sayıyor. Aynı haberde 2026’daki Hürmüz Boğazı aksaması parça fiyatları için ayrı bir risk olarak anılıyor. Ayrıca gümrük vergisini fiyata yansıtan maddeler EPC sözleşmelerinde canlı bir pazarlık konusu.
Gaz türbini satışı, ürün ömrü boyunca süren bir hizmet ilişkisinin başlangıcıdır. Üreticiler türbinle birlikte genellikle uzun vadeli hizmet sözleşmesi (LTSA, long-term service agreement) satar. Bakım, yedek parça ve performans garantisi böylece yıllarca üreticiye bağlanır. Siemens Energy’nin Kasım 2025 sunumuna göre şirketin uzun vadeli hizmet programlarında yenileme oranı %90’ın üzerinde. Gas Services sipariş stokunun yaklaşık %40’ı yeni ünitelerden, %60’ı hizmetten oluşuyor. Şirket yaklaşık 20 yıllık ömür boyunca her GW için yaklaşık 400 milyon avro gelir potansiyeli hesaplıyor. Bu, "güvence altına alınmış" yaklaşık 78 GW için yaklaşık 31 milyar avro eder (78 x 0,4 = 31,2 milyar avro, yazar hesabı). 78 GW buhar türbini kapasitesini de içerdiği için bu sayı bir üst sınır olarak okunmalıdır. Hizmet geliri, türbin satışının ömür boyu ekonomisinin büyük kısmını oluşturur.
Bakım takvimi çalışma saatine ve kalkış sayısına göre belirlenir. Üreticiden bağımsız sektör rehberlerinin verdiği gösterge sayılara göre yanma odası muayenesi yaklaşık 8.000 yanma saatinde, sıcak gaz yolu muayenesi (hot gas path inspection) yaklaşık 24.000 saatte ya da 900 kalkışta, büyük revizyon ise yaklaşık 48.000 saatte ya da 2.400 kalkışta yapılır. Bu sayılar üreticiye ve modele göre değişir. LTSA’lar her kalkışı, üreticiye özgü bir katsayıyla eşdeğer çalışma saatine (EOH, equivalent operating hours) çevirir. Sıcak bir kalkış, üreticiye göre 10-30 çalışma saatine eşdeğer sayılabilir. Çünkü her ısınma ve soğuma, kanatlarda ısıl yorulma yaratır.
Bu ayrıntı yeni filonun hizmet gelirini değiştiriyor. Siemens Energy’ye göre küresel kurulu gaz filosu 700 GW’ın üzerinde ve mevcut filonun %80’inden fazlası baz yükte çalışıyor. Yeni eklenen kapasitenin ise yalnızca yaklaşık %50’si baz yük için kuruluyor. Geri kalanı rüzgâr ve güneşi dengelemek için sık açılıp kapanacak. Böyle bir filo saatten çok kalkışla yaşlanır. Hizmet geliri de çalışma saatine değil kalkış sayısına bağlı hâle gelir. Şirkete göre sipariş stokundaki marj 2024 mali yılına göre yeni ünitelerde 5 puan, hizmette 1 puan yükseldi. Siemens Energy Gas Services için 2026 mali yılında %14-16, 2028 mali yılında özel kalemler öncesi %18-20 marj ve 2028’e kadar %15 civarında yıllık bileşik gelir büyümesi hedefliyor. Mayıs 2026’daki ikinci çeyrek açıklamasında 2026 mali yılı beklentisi, %16-18 gelir büyümesiyle birlikte korundu. Şirket 2025 mali yılında yaklaşık 200 türbin siparişi aldı. Bu, 2024 mali yılının yaklaşık iki katıydı. Gas Services siparişleri karşılaştırılabilir bazda %43 artışla 23,0 milyar avroya, birimin sipariş stoku 54 milyar avroya ulaştı.