En iyi sınıf (best-in-class), aynı etki mekanizmasıyla çalışan ilaçlar arasında etkinlik, güvenlik ya da kullanım kolaylığında en üstün ürünü anlatır. Karşı kutbu ilk sınıf (first-in-class), yani yeni bir mekanizmayla pazara giren ilk ilaçtır.
En iyi sınıf (best-in-class, BIC), aynı etki mekanizmasıyla çalışan ilaçlar arasında etkinlik, güvenlik ya da kullanım kolaylığı bakımından en üstün profile sahip ürünü anlatır. Terim, bu konumu hedefleyen geliştirme stratejisi için de kullanılır. Karşı kutbu ilk sınıf (first-in-class, FIC), yani yeni bir mekanizmayla pazara giren ilk ilaçtır. İki kavram, ilaç şirketlerinin Ar-Ge hattını nasıl konumlandırdığını, lisans ve satın alma fiyatlarını ve bir ilacın zirve satış beklentisini belirler. Dragonomi’de terim çoğunlukla ilaç şirketi yönetimlerinin telekonferanslarda bir aday için "potansiyel en iyi sınıf" ya da "ilk sınıf" demesiyle geçer, kavramın kendisi ise açıklanmaz.
| Künye | |
|---|---|
| Tür | Sınıf içi konumlanma stratejisi (ilk sınıf, en iyi sınıf, hızlı takipçi) |
| İngilizce karşılık | Best-in-class (BIC), first-in-class (FIC), fast follower |
| Tipik süre | İlk onaydan sonra takipçilerin yarısı 2,3 ile 2,7 yıl içinde onay alır (Tufts CSDD, 2015, 1998-2011 ve 2005-2011 onayları) |
| Ölçek | FDA CDER 2025’te onayladığı 46 yeni ilacın 20’sini ilk sınıf saydı (%43) |
| Ticari değer | İkinci giren en iyi sınıf ürün, birinci giren en iyi sınıf ürünün değerinin %38’ini alır (Nature Reviews Drug Discovery, 2023) |
| Ödeme yapısı | Üstünlüğün fiyata yansıması sisteme göre değişir, Japonya’da yenilikçilik primi %70-120 (MHLW, 2017), Almanya’da iskonto farkı yaklaşık 9 puan (Xcenda, 2024) |
En iyi sınıf ve ilk sınıf kavramlarının ikisi de "sınıf" fikrine dayanır. Sınıfı belirleyen şey etki mekanizmasıdır (mechanism of action, MoA). Etki mekanizması, bir ilacın vücutta hangi moleküle bağlandığını, yani hedefini, ve bu bağlanmanın hangi biyolojik sonucu doğurduğunu anlatır. Örneğin PD-1 inhibitörleri bağışıklık hücrelerinin yüzeyindeki PD-1 reseptörünü kapatır. Tümörün bağışıklık sistemine çektiği fren böylece kalkar. Aynı hedefe benzer biçimde etki eden ilaçlar bir sınıf oluşturur. Merck’in Keytruda’sı (pembrolizumab) ile Bristol Myers Squibb’in Opdivo’su (nivolumab) bu yüzden aynı sınıftadır.
Sınıfın sınırı her zaman net değildir. Hedef aynı olsa bile ilaç türü (küçük molekül, monoklonal antikor, peptit), seçicilik ya da bağlanma biçimi farklı olabilir. Eli Lilly’nin tirzepatidi GLP-1 reseptörüyle birlikte GIP reseptörünü de uyarır. Bir analist onu semaglutidle aynı obezite sınıfına koyar, bir başkası ayrı bir çift etkili alt sınıf sayar. Pfizer’ın atirmociclib’i yalnızca CDK4’ü hedefler, yerleşik ilaçlar ise CDK4 ve CDK6’yı birlikte keser. Sınırın nereye çizildiği, kimin "ilk" kimin "takipçi" sayılacağını doğrudan değiştirir. Dolayısıyla bir şirket "ilk sınıf" dediğinde ilk soru, sınıfın hangi düzeyde tanımlandığıdır.
Etki mekanizması bir ilacın hem gücünü hem sınırını belirler. Aynı hedefi vuran ilaçlar benzer yan etkileri de paylaşma eğilimindedir, çünkü hedefin vücuttaki başka görevleri de baskılanır. Bir sınıfın ilk ilacında görülen güvenlik sorunu, aynı mekanizmayı kullanan takipçiler için de bir uyarı işaretidir. Takipçiler bu sorunu daha seçici bir molekülle, farklı bir doz rejimiyle ya da başka bir uygulama yoluyla aşmaya çalışır. En iyi sınıf iddialarının büyük kısmı tam olarak bu boşluktan doğar.
Sınıf kavramı yatırımcı için önemlidir, çünkü aynı mekanizmadaki ilaçlar aynı hasta grubu, aynı reçete yazan hekim ve aynı ödeyici bütçesi için yarışır. Bir sınıfa kaç ürünün, hangi sırayla ve hangi farkla girdiği, her birinin pazar payını ve fiyatını belirler. Pipeline değerlemesinde bir adayın zirve satış varsayımı da büyük ölçüde bu konuma bağlıdır.
İlk sınıf ilaç, daha önce hiçbir onaylı ilacın kullanmadığı bir mekanizmayla pazara giren üründür. FDA’nın ilaç değerlendirme merkezi CDER bu etiketi resmî olarak kullanır. Ölçütü, ilacın mevcut tedavilerden farklı bir etki mekanizmasına sahip olmasıdır. CDER’in Ocak 2026’da yayımladığı yıllık değerlendirmeye göre kurum 2025’te 46 yeni moleküler ve biyolojik ilaç onayladı, bunların 20’sini ilk sınıf saydı. Oran %43’tür. Biyolojik ürünleri inceleyen CBER’in onaylarıyla toplam yeni onay sayısı 58’e çıktı. CDER’in 2016-2025 ortalaması yılda yaklaşık 47 onaydır, 2007’den beri tarihsel ortalama ise 38’dir. 2025’in ilk sınıf listesinde Vertex’in ağrı ilacı Journavx, Ionis’in Dawnzera’sı ve GSK’nın antibiyotiği Blujepa gibi ürünler var.
İlk olmanın ticari avantajları rakip gelene kadar süren tekel dönemiyle başlar. Bu dönemde fiyat serbestçe belirlenir, hekimler ilacı tanımaya başlar. Zamanla ilk ilaç standart tedaviye dönüşür ve sonraki ilaçların klinik çalışmalarında karşılaştırma kolu olur. Ayrıca endikasyon genişlemesinde öne geçer, yeni hastalıklarda ilk verileri o toplar.
Bedeli ise biyolojik risktir. Mekanizma hiç denenmemiştir. Hedefin hastalıkta gerçekten işe yarayıp yaramadığını ilk sınıf aday kendi parasıyla öğrenir. Bu nedenle ilk sınıf adayların klinik çalışma fazlarında elenme riski, mekanizması kanıtlanmış bir sınıfa giren adaylara göre daha yüksek kabul edilir.
En iyi sınıf bir yarışın sonucudur, bir ürünün kendi başına sahip olduğu bir özellik değildir. Üstünlük ancak aynı sınıftaki başka ürünlerle kıyaslanarak gösterilebilir. En güçlü kanıt, iki ilacın aynı çalışmada rastgele dağıtılan hastalarda karşılaştırıldığı kafa kafaya bir randomize kontrollü çalışmadır. Farklı çalışmaların sonuçlarını yan yana koymak, yani çapraz çalışma karşılaştırması, çok daha zayıftır. Hasta grupları, tedavi süreleri ve ölçüm yöntemleri farklı olduğu için iki rakam kıyaslanabilir görünse bile aynı şeyi ölçmeyebilir.
Kafa kafaya çalışmanın en bilinen güncel örneği SURMOUNT-5’tir. Eli Lilly, tirzepatidi (Zepbound) Novo Nordisk’in semaglutidiyle (Wegovy) diyabeti olmayan obez 751 yetişkinde 72 hafta boyunca karşılaştırdı. Çalışma açık etiketliydi, yani hastalar hangi ilacı aldığını biliyordu. New England Journal of Medicine’de (NEJM) 11 Mayıs 2025’te yayımlanan sonuçlara göre en yüksek tolere edilen dozda ortalama kilo kaybı tirzepatidde %20,2, semaglutidde %13,7 oldu. Kilosunun en az %20’sini kaybedenlerin oranı %48,4’e karşı %27,3 çıktı. Yan etki nedeniyle tedaviyi bırakanların oranı ise tirzepatidde %6,1, semaglutidde %8,0 oldu. Etkinlik farkı belirgindi, bırakma oranındaki fark ise sayısal olarak tirzepatid lehineydi.
Üstünlük yalnızca etkinlikle kurulmaz. Şirketlerin en iyi sınıf iddiaları beş boyuta dayanır. Bunlar etkinlik, güvenlik profili, dozlama sıklığı, uygulama yolu (ağızdan hap ya da evde deri altı enjeksiyon, hastanede damar yolu yerine) ve seçiciliktir. Seçicilik, ilacın yalnızca istenen hedefi vurup yan etkiye yol açan komşu hedeflere dokunmamasıdır. Uygulamada en iyi sınıf iddialarının önemli bir kısmı klinik etkinlikten çok bu son dört boyuta dayanır.
Hızlı takipçi (fast follower), mekanizması bir başka ilaçla doğrulanmış bir sınıfa, ilk üründen kısa süre sonra giren ilaçtır. Takipçinin avantajı, biyolojik riskin büyük kısmının ilk ilaç tarafından ödenmiş olmasıdır. Hedefin işe yaradığı bilinir, klinik çalışma tasarımı ve düzenleyici beklentiler bellidir. Takipçi bu sürede ilk ürünün zayıf yönlerini, örneğin sık dozlamayı ya da bir yan etkiyi gidermeye odaklanabilir. Başarılı bir hızlı takipçi en iyi sınıf olmayı hedefler.
Me-too ise aynı hedefe benzer mekanizmayla etki eden, ama belirgin bir üstünlük taşımayan sonraki ilaç için kullanılan, çoğu zaman olumsuz yüklü bir etikettir. Eleştirmenler me-too ilaçların Ar-Ge kaynağını israf ettiğini savunur. Savunucuları ise fiyat rekabeti yarattıklarını ve ilk ilacı tolere edemeyen hastalara seçenek sunduklarını söyler. Me-too ilacı jenerik ilaçtan ve biyobenzerden ayırmak gerekir. Jenerik ve biyobenzer, patent süresi dolmuş bir ilacın kopyası ya da çok yakın benzeridir. Me-too ise farklı bir moleküldür, kendi patentiyle korunur ve kendi klinik çalışmalarını yapar.
Takipçinin ne kadar "hızlı" olduğu ölçülebilir. Tufts Üniversitesi İlaç Geliştirme Araştırmaları Merkezi’nin (Tufts CSDD) 2015 çalışmasına göre 1998-2011 onaylarında takipçilerin yarısı, sınıfın ilk ürününün onayından sonraki 2,7 yıl içinde onay aldı. 2005-2011 döneminde bu süre 2,3 yıla indi. İlk ürün onaylandığında takipçilerin en az Faz 1’e ulaşmış olma oranı 1998-2011 döneminde %66 iken 2005-2011 döneminde %90’dı. En az Faz 2’ye ulaşmış olma oranı aynı karşılaştırmada %60’tan %83’e çıktı. Takipçilerin neredeyse tamamı ilk ilaç onaylanmadan önce zaten klinikteydi. "Takipçi" kelimesi bu yüzden bir sıralamayı anlatır, geliştirmenin sonradan başladığını anlatmaz.
Hızlı takipçinin sınıfın kazananı olabileceğini gösteren en güçlü güncel örnek tirzepatiddir. Mounjaro adıyla ilk onayını Mayıs 2022’de aldı ve obezite pazarında semaglutidin arkasından geldi. BioSpace’in derlediği şirket verilerine göre Mounjaro ve Zepbound markaları 2025’te toplam yaklaşık 36,5 milyar dolar sattı. Bunun yaklaşık 23 milyar doları Mounjaro’dan, 13,5 milyar doları Zepbound’dan geldi. Aynı yıl Merck’in Keytruda satışı yaklaşık 31,7 milyar dolardı. Tirzepatid böylece marka toplamı bazında Keytruda’yı geçti. "Dünyanın en çok satan ilacı" unvanı ise kaynakların ilacı marka bazında mı etkin madde bazında mı saydığına göre değişir.
"İlk giren mi kazanır, en iyi olan mı" tartışmasının en çok alıntılanan verisi Nature Reviews Drug Discovery’nin Mart 2023’te yayımladığı güncellemedir. Analiz, 499 FDA onaylı üründen süzülen ve 2010 sonrasında açılan 29 yeni mekanizma sınıfını, toplam 104 ürünü kapsar. Ticari başarı, ürünün sınıf içindeki 2011-2028 küresel satışlarının %10 iskontoyla bugünkü değer payıdır. Terapötik üstünlük 1 ile 3 arasında puanlanır. Puan 3, açıkça üstün olan ve yakın gelecekte geçilmesi beklenmeyen ürünü gösterir. Puan 1 alan ürünlerin ise sonradan gelenlerin giderdiği net eksikleri vardır. Bu tanımın sonucu önemlidir. En iyi sınıf durağan bir statü değildir, her yeni lansmanla yeniden puanlanır ve rakip geldikçe yaşlanır.
Ana bulgu, ikinci sırada giren ama en iyi sınıf olan ürünün, birinci sırada giren ve en iyi sınıf olan ürünün değerinin yalnızca %38’ini yakalamasıdır. Kısacası birkaç yıllık gecikme, üstünlüğe rağmen değerin yaklaşık %62’sine mal olur. İlk girişin avantajı 2013’teki önceki analize göre büyüdü. Öte yandan dördüncü ve sonraki girişler 2013’e göre daha fazla değer yakalıyor, çünkü sınıflar daha kısa sürede birden fazla nesil üretiyor ve geç girenler başka endikasyonlara yöneliyor.
Aşağıdaki tablodaki kısaltmalar ilaçların hedef aldığı proteinleri gösterir. BTK (Bruton tirozin kinazı) ve BCMA (B hücresi olgunlaşma antijeni) kan kanserlerinde, CGRP (kalsitonin geniyle ilişkili peptit) migrende hedeflenir. CAR-T, hastanın kendi bağışıklık hücrelerinin tümörü tanıyacak biçimde değiştirildiği hücre tedavisidir.
| Sınıf | Örnek | Bulgu (Nature Reviews Drug Discovery, 2023) |
|---|---|---|
| BTK inhibitörleri | İbrutinib | İkinci ürüne yaklaşık 4 yıl fark attı, sınıf değerinin %77’sini aldı |
| PD-1 inhibitörleri | Pembrolizumab, nivolumab | Birkaç ay arayla onaylandılar, pembrolizumab birinci basamak akciğer kanserinde tek ilaç üstünlüğüyle ayrıştı |
| BCMA hedefli CAR-T | Carvykti, Abecma | Carvykti yaklaşık bir yıl sonra çıktı, sınıf değerinin %55’ini alması bekleniyor |
| CGRP (migren) | 8 ürün | 2018-2021 arasında çıktılar, klinik değer benzer, farklılaşma doz sıklığı, uygulama yolu ve fiyatla denendi |
Tablo iki farklı örüntü gösterir. Onkolojide ilk giren avantajı güçlüdür, çünkü ilk ilaç hızla standart tedavi olur. Onkoloji dışında, klinik farkın küçük olduğu sınıflarda geç girenler doz kolaylığı ve fiyatla değer yakalayabilir. Analizin zayıf yönleri de vardır. %10 iskonto erken lansmanı kayırır. Üstünlük puanlarının çoğu kafa kafaya çalışmadan değil, çapraz çalışma kıyasından türetildi. Sektör çoğunlukla başlıktaki %38’i bilir, bu yöntem ayrıntılarını bilmez.
Me-too eleştirisinin örtük varsayımı, takipçinin ilk ürünün ticari başarısını gördükten sonra işe başladığıdır. DiMasi ve Paquette (2004) ile DiMasi ve Faden (2011), yeni sınıflara girenlerin geliştirme ve patent dosyalama geçmişine bakarak bunun çoğu zaman yanlış olduğunu gösterdi. Çoklu giriş, sonradan taklit değil, paralel bir yarıştır. Etiket de çoğu zaman onay sırası belli olunca konur. Nature Reviews Drug Discovery’nin Aralık 2024’te yayımladığı Çin ilaç veri setinde, 2021’de me-too sayılan bazı ajanların etiketi üç yıl içinde ilk sınıf ya da hızlı takipçi olarak değişti.
25 Mayıs 2026 itibarıyla böyle bir yarışın canlı örneği TL1A inhibitörleridir. Ülseratif kolit ve Crohn hastalığında Merck’in tulisokibartı, Roche’un afimkibartı ve Sanofi ile Teva’nın duvakitug’u Faz 3’te paralel ilerliyor. Duvakitug’un Faz 2b verisi umut verici bulundu, ama sınıfta henüz açıklanmış Faz 3 verisi yok. Hangisinin ilk, hangisinin en iyi olacağı belirsiz.
Keşif yöntemi tartışması da ilk sınıf etiketine bağlıdır. Fenotipik taramada adaylar hücre ya da hayvan modelinde istenen etkiyi gösterip göstermediğine göre seçilir, hedef sonradan bulunabilir. Hedef temelli keşifte ise önce bir molekül hedefi seçilir. Swinney ve Anthony’nin 2011 analizinde FDA’nın 1999-2008 onaylarındaki 259 ajanın 75’i ilk sınıftı ve küçük molekül ilk sınıf ilaçların 28’i fenotipik, 17’si hedef temelli taramadan çıktı. Aynı dergide 2014’te yayımlanan 1999-2013 analizi ise 113 ilk sınıf ilacın 78’ini hedef temelli keşfe bağladı. Sonuç, incelenen döneme ve sınıflandırma yöntemine göre tersine dönüyor.
Obezite ilaçları, en iyi sınıf olmanın pazar payına neden otomatik çevrilmediğini gerçek zamanlı gösteriyor. SURMOUNT-5 tirzepatidin üstünlüğünü Mayıs 2025’te belgeledi. Aynı ay erişim cephesinde ters yönde bir karar geldi. Formüler, ilaç yardımı yöneticisinin (PBM) geri ödediği ilaç listesidir. ABD’nin en büyük PBM’lerinden CVS Caremark, 1 Mayıs 2025’te Wegovy’yi standart formüllerinde tercih edilen GLP-1 yaptığını ve Zepbound’u 1 Temmuz 2025’ten itibaren bu listelerden çıkardığını duyurdu. Lilly hissesi o gün yaklaşık %11 düştü. Klinik kanıt ile erişim sözleşmesi ayrı yürür.
İkinci kırılma fiyatta geldi. 6 Kasım 2025’te Beyaz Saray ile açıklanan anlaşmaya göre Ozempic, Wegovy, Mounjaro ve Zepbound Medicare ve Medicaid için aylık 245 dolardan sağlanacak, Medicare hasta katkısı 50 dolar olacak. İlk giren ile daha güçlü takipçinin kamu fiyatı eşitlendi, klinik üstünlüğün fiyat primi fiilen silindi. Rekabet hacme ve erişime kaydı.
Şirket sonuçları bu dengeyi yansıtıyor. Lilly’nin 2026 birinci çeyrek bildirimine göre toplam gelir %56 artışla 19,8 milyar dolar oldu, ABD Zepbound satışı fiyat düşüşüne rağmen %79 artışla 4,1 milyar dolara çıktı. ABD dışında Mounjaro fiyatlarındaki düşüş büyük ölçüde Çin’in ulusal geri ödeme listesine girişten geldi. Novo Nordisk’in aynı çeyrekte enjeksiyonluk Wegovy satışı sabit kurda %11 geriledi. Şirket 2026’da düzeltilmiş satışlarının sabit kurda %4 ile %12 arasında düşmesini bekliyor.
Yarış oral ilaçlara taşındı. Wegovy hapı (oral semaglutid 25 mg) 22 Aralık 2025’te FDA onayı aldı, Ocak 2026’da satışa çıktı ve 2026 birinci çeyreğinde yaklaşık 2,3 milyar Danimarka kronu sattı. Lilly’nin küçük molekül oral ilacı orforglipron (Foundayo) ise Nisan 2026 başında onaylandı. Onay, FDA’nın Komiserin Ulusal Öncelik Kuponu (Commissioner's National Priority Voucher, CNPV) pilot programıyla geldi. Drug Topics’e göre karar başvurudan 50 gün sonra, olağan PDUFA tarihinden, yani FDA’nın başvuru için taahhüt ettiği karar tarihinden 294 gün önce çıktı. FDA’ya göre bu, 2002’den beri en hızlı yeni moleküler varlık onayıdır. Düzenleyici hız takipçi gecikmesini kısaltabiliyor.
Sınıfı açan şirket yeni nesille de öne geçemedi. Novo’nun CagriSema’sı REDEFINE 4’te (809 kişi, 84 hafta) tirzepatid 15 mg’a karşı aşağı olmama hedefini karşılayamadı. Aşağı olmama (non-inferiority), yeni ilacın rakipten anlamlı ölçüde kötü olmadığını gösterme hedefidir. Şirketin 23 Şubat 2026 duyurusuna göre protokole uygun analizde kilo kaybı %23,0’a karşı %25,5 oldu. Geç kalan büyük şirketler ise takipçi konumunu satın alıyor. Pfizer, Kasım 2025’te Novo ile teklif yarışından sonra Metsera’yı hisse başına 65,60 dolar nakit ve kilometre taşlarına bağlı 20,65 dolarlık koşullu değer hakkıyla (CVR), yani toplam 86,25 dolara aldı. CVR’ler dahil işlem değeri yaklaşık 10 milyar dolardır.
En iyi sınıf çoğu ülkede yasal bir terim değildir. ABD yetim ilaç mevzuatı bir istisnadır. 21 CFR 316.3 "klinik üstünlüğü" daha yüksek etkinlik, hedef kitlenin önemli bölümünde daha yüksek güvenlik ya da hasta bakımına önemli katkı olarak tanımlar. Bunu kanıtlayan ilaç, aynı etkin maddeli rakibe rağmen kendi 7 yıllık münhasırlığını alabilir. Washington D.C. Temyiz Mahkemesi Haziran 2025’te, gecede tek doz verilen Avadel’in Lumryz’inin klinik olarak üstün sayılıp Jazz’ın Xywav’ı ile "aynı ilaç" kabul edilmediğini onayladı. Daha kolay dozlama bile hukuken üstünlük sayılabiliyor.
| Sistem | Üstünlüğün fiyata etkisi | Sayılar |
|---|---|---|
| Almanya AMNOG | Ek yarar değerlendirmesi müzakere iskontosunu belirler | 944 değerlendirmede "ek yarar yok" oranı %42, ortalama iskonto ek yararlılarda %24, yararsızlarda %33 (Xcenda, ISPOR 2024) |
| Japonya NHI | Yeni ilaç karşılaştırıcının günlük maliyetine eşitlenir, prim yalnızca üstünlüğe verilir | Yenilikçilik primi %70-120, yararlılık %5-60 (MHLW, 2017), 2010-2014’te 102 ürünün %35’i prim aldı |
| ABD IRA | CMS terapötik alternatiflerin fiyatını müzakere başlangıcı yapar | Asgari indirim 12 yıla kadar ilaçlarda %25, 16 yıl ve üstünde %60 (CMS, IPAY 2027 rehberi) |
Almanya’da en iyi sınıf primi sayısal olarak 9 puanlık bir iskonto farkıdır. Asıl etki, ilacın eski ilaçlarla aynı referans fiyat grubuna düşüp düşmemesindedir. Japonya me-too’yu karşılaştırıcısına fiyat eşitleyerek ne ödüllendirir ne cezalandırır. En iyi sınıf iddiasının doğrudan fiyata çevrildiği nadir sistemdir. ABD’de Enflasyonu Düşürme Yasası (IRA), müzakere edilmiş bir takipçinin fiyatını bir sonraki ilacın çıpası hâline getirebilir. IRA ayrıca küçük molekülleri müzakereden önce 9 yıl, biyolojikleri 13 yıl korur, sektör buna "hap cezası" der. İkisini 13 yılda eşitleyecek EPIC Act 2025’te Kongre’ye sunuldu, Mayıs 2026 itibarıyla yasalaştığına dair kanıt yok. Patent korumasının bitişi için münhasırlık kaybı maddesine bakılabilir.
Çin, on yıl içinde me-too üreticisinden ilk sınıf iddiası taşıyan bir kaynağa dönüştü. Dönüşümün düzenleyici başlangıç noktası, Çin İlaç Değerlendirme Merkezi’nin (CDE) Kasım 2021 tarihli klinik değer odaklı onkoloji kılavuzuydu. Kılavuz, çalışmadaki karşılaştırma grubu olan kontrol kolunda doğrulanmış en iyi standart tedavinin kullanılmasını öne çıkardı. Fierce Pharma’nın o dönemki haberine göre Çin’de 8 PD-1 ve PD-L1 inhibitörü onaylıydı, yaklaşık 12’si geliştirmedeydi. Yeni bir PD-1 artık yerleşik rakibe karşı çalışmak zorundaydı. Me-too geliştirme kontrol kolu üzerinden pahalı hâle geldi.
Çin’in ilk sınıf payı tanıma göre değişir. Caixin’in Eylül 2025 haberine göre Çin, dünya ilk sınıf boru hattının yaklaşık %24’üne sahip, aday sayısı 2015’te 9’dan 2024’te 120’ye çıktı. GlobalData’nın Kasım 2025 analizi FDA tanımını kullandığında pay %12 çıkıyor. Fark, "yeni etkin madde" ile "yeni hedef ya da mekanizma" tanımları arasından doğuyor.
Batılı şirketler bu varlıkları en iyi sınıf adayı diye lisanslıyor. PharmCube’a göre Çin’in 2025 yurt dışı lisans anlaşmalarının toplam değeri yaklaşık 135,7 milyar dolar, peşin ödemeleri yaklaşık 7,0 milyar dolardı. Analist için asıl oran budur, peşin ödeme toplamın yaklaşık %5’idir. IQVIA’ya göre büyük ilaç şirketlerinin 2025’te lisansladığı varlıkların %40’ı Çinli şirketlerden geldi. GSK’nın Temmuz 2025’teki Hengrui anlaşması bu yapıyı gösterir. Anlaşma 500 milyon dolar peşin ödeme, 12 milyar dolara kadar kilometre taşı ödemesi ve 12 programlık opsiyon içeriyor. Takipçiler sınıf kanıtlanmadan fiyatlanıyor. Pfizer, Mayıs 2025’te 3SBio’nun PD-1xVEGF bispesifik antikoru SSGJ-707’nin Çin dışı hakları için 1,25 milyar dolar peşin ödedi. Sınıfın ilk adayı ivonescimab o sırada ABD onayı almamıştı.
Ivonescimab, tek bölgeli verinin sınırını gösterir. Çin’de yapılan HARMONi-6’da (532 hasta) tislelizumab ve kemoterapiye karşı progresyonsuz sağkalımda risk oranı (HR) 0,60 verdi, ESMO 2025’te sunuldu. HR 1’in altına indikçe ilerleme ya da ölüm riski kontrol koluna göre azalır. Ancak Summit’in ABD başvurusu Ocak 2026’da kabul edilirken FDA istatistiksel olarak anlamlı genel sağkalımın gerekli olduğunu söyledi. Başvurudaki HARMONi çalışması bu sonlanımı karşılamamıştı (HR 0,78). PDUFA tarihi 14 Kasım 2026. ABD Temsilciler Meclisi Ödenekler Komitesi Nisan 2026’da Çin’deki merkezlerden gelen verinin kabulünü kısıtlamayı önerdi. BioCentury bunun bağlayıcı olmadığını yazdı, ama bu risk Çin kaynaklı iddialarda ayrı bir iskonto kalemidir.
İç pazarda ise Çin yenilikçiye ayrı bir ray açtı. 2025 ulusal geri ödeme listesine (NRDL) 114 yeni ilaç eklendi, Greenberg Traurig’e göre ortalama fiyat indirimi %60’ı aştı. 1 Ocak 2026’da İlk Ticari Sağlık Sigortası Yenilikçi İlaç Listesi (CHIIDL) yürürlüğe girdi. Listedeki 19 ilaç, hasta katkı payı üst sınırlarından muaf tutuluyor. Hastanelerin bu ilaçları toplu alım (VBP) ihalesini kazanmış ucuz ürünlerle değiştirip değiştirmediği de izlenmiyor.
En iyi sınıf iddiası çoğu zaman çok erken verilerle satın alınır. Merck, Mart 2026’da Terns Pharmaceuticals’ı hisse başına 53 dolar nakitle, yaklaşık 6,7 milyar dolarlık özkaynak değeriyle almayı kabul etti. Hedef, kronik miyeloid lösemide (KML) Faz 1/2 aşamasındaki oral allosterik BCR-ABL1 inhibitörü TERN-701’dir. Allosterik ilaç, enzimin aktif bölgesi yerine başka bir cebine bağlanır. Merck yönetimi 30 Nisan 2026 telekonferansında ilacı KML’de en iyi sınıf allosterik tirozin kinaz inhibitörü (TKI) adayı olarak sundu.
Muhasebe etkisi bir tuzaktır. ABD GAAP’ta onaylanmamış bir ürün için ödenen bedel, yani süreçteki Ar-Ge (IPR&D), varlık alımında çoğunlukla anında gider yazılır. Merck bu işlem için yaklaşık 5,8 milyar dolarlık tek seferlik Ar-Ge gideri, hisse başına 2,35 dolarlık etki açıkladı. Bir çeyrekte beklenmedik ölçüde düşük kâr görüldüğünde ilk bakılacak yer bu kalemdir. En iyi sınıf etiketi, rNPV hesabındaki başarı olasılığını ve zirve pazar payını yükselterek bu bedele doğrudan girer.
Sınıfın kendisi de yeniden tanımlanabilir. KRAS geninin G12C mutasyonlu formunu hedefleyen Lumakras ve Krazati bir sınıf açtı. Revolution Medicines’ın daraxonrasib’i ise aktif durumdaki birden fazla RAS formunu birlikte vurarak bu sınıfı genişletti. 13 Nisan 2026’da açıklanan RASolute 302’de (500 hasta, ikinci basamak metastatik pankreas kanseri) medyan genel sağkalım daraxonrasib kolunda 13,2 ay, kemoterapi kolunda 6,7 ay oldu (HR 0,40). İlacın bir takipçi mi yoksa yeni bir RAS(ON) sınıfının ilki mi sayılacağı, etiketin hangi mekanizma düzeyinde konulduğuna bağlıdır.