Tahıl piyasaları — Buğday ve mısır arz-talep dengesi

Tahıl piyasaları (grain markets), buğday ve mısır başta olmak üzere arpa, sorgum ve pirinç gibi tahılların üretildiği, depolandığı, ülkeler arasında alınıp satıldığı ve Chicago gibi vadeli işlem borsalarında fiyatlandığı piyasaların ortak adıdır. Fiyatı açıklayan temel ölçü, bir sezonun sonunda elde kalan stokun o sezonki toplam kullanıma oranı olan stok/kullanım oranıdır. Tahıl, ekmekten hayvan yemine, etanolden nişastaya uzanan zincirin hammaddesidir. Bu yüzden gıda enflasyonunu, gübre ve tohum şirketlerinin satışlarını, tahıl tüccarlarının marjını aynı anda etkiler. Dragonomi'de terim sabah notlarında, emtia bültenlerinde ve Bunge, Corteva, CF Industries gibi şirketlerin telekonferans notlarında sık geçer.

Buğday ile mısır farkı

Tahıl piyasalarının iki direği buğday ve mısırdır ve ekonomik karakterleri çok farklıdır. Bu maddedeki ABD ve dünya bilançosu sayıları, aksi belirtilmedikçe USDA'nın 9 Nisan 2026'da yayımlanan WASDE tablosundandır.

Buğday büyük ölçüde insan gıdasıdır ve protein oranına, sertliğine, ekim mevsimine göre sınıflara ayrılır. ABD'de HRW (hard red winter, sert kırmızı kışlık) Kansas ve Oklahoma ovalarının ekmeklik buğdayıdır. HRS (hard red spring, sert kırmızı yazlık) daha yüksek proteinlidir. SRW (soft red winter, yumuşak kırmızı kışlık) düşük proteinlidir ve bisküvi unu olur. USDA'nın 2025/26 için öngördüğü 900 milyon bushellik ABD buğday ihracatının 320 milyonu HRW, yalnızca 120 milyonu SRW'dir. Haberlerde "Chicago buğdayı" diye anılan fiyat, ihracatın %13 kadarını oluşturan bu sınıfa aittir.

Mısır ise büyük ölçüde yem ve sanayi hammaddesidir. USDA'ya göre ABD'nin 2025/26 mısır kullanımı 16.470 milyon bushel olacak. Bunun 6.200 milyonu yem ve kalıntı, 5.600 milyonu etanol ve yan ürünler, 1.370 milyonu diğer gıda ve sanayi, 3.300 milyonu ihracattır. Etanole giden mısır hasadın yaklaşık %33'üdür, zincirin teknik ayrıntıları Dragonomi'nin Derin Okuma, Mısır Etanol yazısındadır. ABD Tahıl Konseyi'ne göre Meksika 2024/25'te 25,5 milyon tonla rekor 72,5 milyon tonluk ABD mısır ihracatının %35'ini aldı. Brezilya ise ihracatçıdan iç tüketiciye dönüşüyor. Conab Nisan 2026'da 2025/26 hasadını 139,5 milyon ton, iç talebi rekor düzeyde yaklaşık 94,6 milyon ton olarak tahmin etti.

İki ürünün en önemli farkı ticarete konu olan paydır. Dünya buğday üretimi 2025/26'da 844,15 milyon ton, ihracat 221,88 milyon tondur, yani üretimin yaklaşık %26'sı sınır geçer. Mısırda 1.301,07 milyon tonluk üretimin 207,29 milyon tonu, yaklaşık %16'sı ihraç edilir. Buğday, az sayıda ihracatçının beslediği ince bir dış ticaret piyasasıdır ve ihracat vergisi, kota ya da liman saldırısı haberlerine sert tepki verir. Mısırın çoğu üretildiği ülkede yem ve etanol olarak tüketilir, fiyatını ABD havası ve biyoyakıt politikası daha çok belirler.

Bilanço ve stok/kullanım oranı

Tahıl analizinin temel aracı arz-talep bilançosudur (balance sheet). Başlangıç stoku, üretim ve ithalat toplanınca toplam arz bulunur. Toplam arz, yurt içi kullanım, ihracat ve bitiş stokunun toplamına eşittir. Bitiş stoku bir sonraki yılın başlangıç stokudur, bu yüzden bir yılın sürprizi sonraki yıla taşınır.

Üretim, hasat edilen alan ile verimin çarpımıdır. ABD'de 2025/26 için 91,3 milyon acre mısır hasat edildi ve verim acre başına 186,5 bushel ile rekor oldu. 91,3 ile 186,5 çarpılınca yaklaşık 17.027 milyon bushel çıkar, alanların yuvarlanması nedeniyle resmî üretim 17.021 milyon busheldir. Bir bushel mısır 25,4 kilogram, bir bushel buğday 27,2155 kilogramdır. 17.021 milyon bushel böylece yaklaşık 432 milyon tona, 186,5 bushellik verim de hektar başına yaklaşık 11,7 tona denk gelir. Bilançolar takvim yılına değil pazarlama yılına göre tutulduğu için dünya ihracatı ile ithalatı birbirini tam tutmaz.

Stok/kullanım oranı (stocks-to-use ratio), bitiş stokunun yurt içi kullanım ile ihracat toplamına bölünmesiyle bulunur. ABD mısırında 2025/26 bitiş stoku 2.127 milyon bushel, toplam kullanım 16.470 milyon busheldir. 2.127 bölü 16.470 yaklaşık 0,129 eder, oran %12,9'dur. 0,129 ile 365 çarpılınca yaklaşık 47 gün bulunur. Yani hasat hiç gelmese ABD'nin elindeki mısır bir buçuk aylık kullanımı karşılar.

Dünyada kullanım, başlangıç stoku artı üretim eksi bitiş stoku olarak yaklaşık bulunur. Buğdayda 259,09 artı 844,15 eksi 283,12 yaklaşık 820 milyon ton kullanım ve yaklaşık %34,5 oran verir. Mısırda 296,28 artı 1.301,07 eksi 294,81 yaklaşık 1.302,5 milyon ton kullanım ve yaklaşık %22,6 oran verir. Bunlar USDA satırlarından türetilmiş yaklaşık değerlerdir.

Oran ile fiyat arasındaki ilişki ters yönlüdür ve doğrusal değildir. Stok bolken birkaç milyon ton fiyatı az oynatır, stok azaldıkça her ek ton daha değerli olur. Oran bu yüzden ürünün kendi geçmişiyle kıyaslanır. Illinois Üniversitesi'nden Carl Zulauf'un farmdoc daily'de 25 Mart 2026'da yayımlanan çalışmasına göre ABD mısırında %12,9'luk oran, 1974'ten bu yana %18,7'lik ortalamanın epey altındadır. Ancak aynı dönemde ABD mısır kullanımı 4,6 milyar bushelden 16,5 milyar bushele çıktı, aynı yüzde bugün çok daha fazla bushel demektir.

Fiyat nerede oluşur

Dünya mısırının ve SRW buğdayının referans fiyatı CME Group'a ait Chicago Board of Trade'de (CBOT) oluşur. HRW buğdayı Kansas City kontratında, HRS Minneapolis'te işlem görür. Avrupa'nın değirmenlik buğdayı Paris'teki Euronext kontratında fiyatlanır. Çin'in iç mısır fiyatı Dalian'da (DCE), buğdayı Zhengzhou'da oluşur ve Chicago'dan sık sık ayrışır, ayrıntılar Çin vadeli işlem borsaları maddesindedir. Karadeniz buğdayının vadeli göstergesi yoktur. Fiyatı, IKAR ve SovEcon gibi Moskova merkezli danışmanlıkların derlediği FOB Novorossiysk fiziki teklifleriyle izlenir. FOB (free on board), malın ihraç limanında gemiye yüklenmiş fiyatıdır, navlun ve sigorta alıcıya aittir.

Fiziki fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farka baz (basis) denir. Iowa'daki bir elevatörün çiftçiye ödediği nakit fiyat, en yakın Chicago kontratından genellikle düşüktür ve aradaki fark nakliyeyi, depolamayı, yerel arz-talebi yansıtır. Vadeli kontratlar arasındaki ilişki de bilgi taşır. Uzak vadelerin pahalı olduğu taşıma (carry) yapısı stok bolluğuna, tersi olan backwardation stok darlığına işaret eder. Eğri okuması Contango ve backwardation maddesindedir.

Bushel fiyatını tona çevirmek dünya fiyatlarıyla kıyas için gereklidir. USDA'nın 2025/26 için öngördüğü 4,15 dolarlık mısır çiftçi fiyatı bölü 0,0254 ton, ton başına yaklaşık 163 dolar eder. 5,00 dolarlık buğday çiftçi fiyatı bölü 0,0272155 ton, ton başına yaklaşık 184 dolardır. Mart 2026'da IKAR ve SovEcon, %12,5 proteinli Rus buğdayı için Nisan teslim FOB Novorossiysk fiyatını ton başına 233-236 dolar aralığında verdi. Biri çiftlik kapısı, diğeri gemiye yüklenmiş ihracat fiyatı olduğu için bu sayılar doğrudan kıyaslanamaz.

Tahıl dolarla fiyatlandığı için kur da fiyatın parçasıdır. Dolar güçlendiğinde ABD tahılı yabancı alıcıya pahalılaşır ve talep Brezilya, Arjantin ya da Karadeniz menşeine kayar. Real ya da ruble zayıfladığında o ülkenin çiftçisi aynı dolar fiyatından daha çok yerel para alır ve satışını hızlandırır. Dragonomi notlarında "dolar baskı unsuru" diye geçen cümle bu kanalı anlatır.

Veri takvimi ve sürpriz payı

En çok izlenen yayın, USDA'nın her ay 10'u civarında açıkladığı WASDE (World Agricultural Supply and Demand Estimates, dünya tarımsal arz ve talep tahminleri) tablosudur. Piyasa açıklanan sayıyı analist beklentisiyle kıyaslar ve fiyat bu sürprize tepki verir. Nisan 2026 WASDE'de ABD buğday bitiş stoku 938 milyon bushel ile beklentinin 15 milyon bushel üstünde geldi. NASS'ın 31 Mart 2026'daki ekim niyetleri anketine göre ABD'li çiftçiler 2026'da 95,3 milyon acre mısır ekmeyi planlıyor, 2025'te bu alan 98,8 milyondu. Tüm buğday alanı 43,8 milyon acre ile USDA kayıtlarının başladığı 1919'dan bu yana en düşük seviyeye işaret etti. ABD dışında Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC), FAO ve Brezilya'da Conab izlenir. Güney Amerika, Avustralya ve Hindistan hasadının ana hava sürücüsü El Niño ve La Niña döngüsüdür.

Bu takvimin uzman için asıl önemi sürprizlerin tarihsel büyüklüğüdür. Çeyreklik stok raporu (Grain Stocks), bilançodaki kullanım tahminlerinin tutup tutmadığını gösterir. farmdoc daily, AgWeb ve DTN derlemelerine göre 1 Haziran 2011 ABD mısır stoku 3,67 milyar bushel ile piyasa ortalamasının yaklaşık 370 milyon bushel üstünde geldi. 1 Mart 2013 stoku da beklentiden yaklaşık 370 milyon bushel saptı ve son 30 yılın en büyük ıskalarından biri oldu. Haziran 2016'da stok beklentinin yaklaşık 200 milyon bushel üstündeydi. Bu sapmalar, bir WASDE ayında konuşulan 10-20 milyon bushellik farkların çok üstündedir.

Verim tahminleri de benzer bir belirsizlik taşır. farmdoc daily'ye göre 2000'den bu yana mısırda Ağustos tahmini ile Ocak'taki kesin verim arasındaki revizyon ortalama acre başına 4,5 bushel, soyada 2,0 busheldir. Ağustos tahmini 22 yılın 12'sinde, yani %55'inde sonradan yukarı revize edildi. Revizyonun yönü yazı turaya yakındır, büyüklüğü ise önemlidir. 2010'da USDA Ağustos'ta acre başına 165 bushel öngördü ve sezon 153 bushelde kapandı. 2020'de Kasım'daki 175,8 bushel Ocak'ta 172,0 bushele indi ve bu, son 30 yılın en büyük Kasım-Ocak revizyonuydu. 2021'de ise Ağustos'taki 174,6 bushel 177,0 bushele yükseltildi. 91,3 milyon acrelik hasat alanında 4,5 bushellik bir hata yaklaşık 410 milyon bushel üretim farkı demektir. Bu, ABD'nin 2.127 milyon bushellik bitiş stokunun beşte biri kadardır.

Teslimat ve kontrat şartnamesi

Vadeli fiyatın vade sonunda nakit fiyata yakınsaması (convergence) teslimat mekanizmasına bağlıdır. Bu mekanizmanın ayrıntıları eğrinin şeklini ve sıkışma riskini doğrudan belirler.

Teslimat bölgeleri ve sertifika tavanı

CBOT tahıllarında doğrudan ürün yerine sevkiyat sertifikası (shipping certificate) teslim edilir. Sertifika, onaylı bir tesisin ürünü belirli bir sürede yükleme taahhüdüdür. CME kurallarına göre buğday teslimat bölgeleri su yollarına göre çizilir. Chicago bölgesi Illinois su yolunun 304. milinin yukarısını, Ohio Nehri bölgesi 455. mil işaretinden Mississippi'ye kadar olan kısmı kapsar. Burns Harbor, Toledo, Mississippi Nehri ve St. Louis diğer bölgelerdir. Nehir tesisleri günlük mavna yükleme kapasitelerinin en fazla 20 katı kadar sertifika çıkarabilir, Chicago, Burns Harbor ve Toledo tesislerinde ise tavan kayıtlı depolama kapasitesidir.

Bu tavanlar teslim edilebilir arzı sınırlar. Ağustos 2018 tarihli CME onaylı tesis listelerine göre en fazla 10.395 mısır sertifikası çıkarılabiliyordu. Her sertifika 5.000 bushel olduğu için bu yaklaşık 51,97 milyon bushel eder. Buğdayda sayı 42.456 sertifika, yani 212,28 milyon busheldi. Mısır çok daha büyük bir ürün olmasına rağmen teslim edilebilir kapasitesi buğdayınkinin yaklaşık dörtte biriydi. Mısır sertifikalarının vadesi yoktur ve Mart 2000'den beri alıcıya bildirimden sonraki 3 gün içinde Illinois Nehri'nde mavnaya yükleme hakkı verir. Buğday ise Temmuz 2008'de depo makbuzundan sertifikaya geçti.

Değişken depolama ücreti

SRW buğdayında 2000'lerin sonunda vadeli ve nakit fiyat uzun süre buluşmadı. CME buna Temmuz 2010 kontratıyla değişken depolama ücreti (Variable Storage Rate, VSR) ile çözüm getirdi. CME'nin 2010 tarihli çalışmasına göre SRW buğdayı bu sistemi kullanan tek CBOT tahılıdır. Yakın vadeler arasındaki fark tam taşıma maliyetinin ortalama %80'ine ya da fazlasına ulaşırsa azami depolama ücreti bushel başına günlük 0,001 dolar, yani ayda yaklaşık 3 sent artar, fark %50 ya da altında kalırsa düşer. CME'nin özel bildirimlerine (SER) göre azami ücret Temmuz 2016'da ayda bushel başına yaklaşık 5 sentten 8 sente, Eylül 2016'da yaklaşık 11 sente çıktı.

2024'te ücret birkaç hafta arayla iki yönde hareket etti. SER 9341, azami ücreti 19 Mart 2024'ten itibaren yaklaşık 8 sentten 5 sente indirdi. SER 9368 ise 19 Mayıs 2024'ten itibaren yeniden yaklaşık 8 sente çıkardı, Ağustos 2024 bildiriminde değişiklik olmadı. Ücret yükseldiğinde tam taşıma maliyeti de genişler. Chicago buğdayında geniş bir taşıma farkı bu yüzden arz bolluğunu değil, depolama ücretinin kendisini yansıtabilir. KC HRW için VSR 2017'de onaylandı, CME ise 2014'te mısıra VSR getirmeyi planlamadığını açıklamıştı.

Kalite şartları

CBOT SRW'de vomitoksin (DON, bir küf toksini) sınırı Eylül 2011 kontratından itibaren 3 ppm'den 2 ppm'e indi, 3 ppm'lik buğday iskontoyla teslim edilebilir kaldı. 1 Eylül 2013'ten beri sertifikalar 2 ppm ya da 3 ppm olarak işaretlenir ve alıcı yüklemede resmî denetim kurumu FGIS'e DON testi yaptırabilir. Teslim edilebilir eşik tek bir sayı değil, satıcının seçtiği bir işarettir. 3 ppm için uygulanan iskonto tutarı kaynaklarda farklı verildiği için güncel kural kitabından kontrol edilmesi gerekir.

Euronext değirmenlik buğdayında asgari düşme sayısı (Hagberg) 220 saniye, kuru maddede protein %11, hektolitre ağırlığı 76 kilogramdır ve yalnızca AB menşei teslim edilebilir. Mikotoksinler için kontratta sayı yoktur, teslimatta AB'nin gıda amaçlı işlenmemiş tahıl için koyduğu azami seviyeler geçerlidir. Bu asgari değerler 2014'te kararlaştırıldı ve Eylül 2017 kontratından itibaren uygulandı. Kontratın %11'lik protein şartı, ihracat ihalelerinde yaygın olan %12,5'in altındadır. Paris fiyatı bu yüzden ihracat kalitesindeki buğdayın değil, daha düşük bir standardın fiyatıdır.

Günlük limit

CBOT tahıllarında fiyatın bir günde gidebileceği azami mesafe, yani günlük fiyat limiti, yılda iki kez formülle belirlenir. CME kural kitabına göre mısırda limit, en yakın Temmuz kontratının 16 Nisan'a kadarki 45 işlem günündeki ortalama uzlaşma fiyatının %7'sidir. Limit en yakın 5 sente yuvarlanır, 20 sentten az olamaz ve genişletilmiş limit bunun 1,5 katıdır. CME'nin Nisan 2026'daki SER 9730 bildirimi, 1 Mayıs 2026'dan Kasım 2026'ya kadar mısırda limiti 30 sent, genişletilmiş limiti 45 sent olarak açıkladı.

Stoklar kimin elinde

Manşetteki dünya stok sayısı, tahıl piyasasının en çok yanlış okunan verisidir. Dünya stoklarının büyük bölümü Çin'dedir ve Çin bu stokları gıda güvenliği için tutar, dünya piyasasına satmaz.

USDA tablosundaki dünya ve Çin hariç satırlarının farkı Çin'in stokunu verir. Mısırda 294,81 milyon tonluk dünya stokunun yaklaşık 180,2 milyon tonu, yani %61'i Çin'dedir. Çin'in mısır stoku bir yılda yaklaşık 191,9 milyon tondan bu seviyeye, 11,8 milyon ton azaldı, Çin dışındaki stok ise 104,35 milyondan 114,66 milyon tona çıktı. Buğdayda Çin hariç stok 131,32 milyondan 158,28 milyon tona, yaklaşık 27 milyon ton (%20) yükseldi, Çin'in buğday stoku ise yaklaşık 127,8 milyondan 124,8 milyon tona geriledi. 2025/26'daki yaklaşık 24 milyon tonluk dünya buğday stok birikiminin tamamı Çin dışında, yani ticarete açık stokta gerçekleşti.

Zulauf'un Mart 2026 çalışması bu ayrımı tüm tahıl ve yağlı tohumlara yayar. Çin dünya stoklarının %49'unu tutuyor, 1997'den bu yana ortalama %45,4'tür. Çin'in kendi stok/kullanım oranı yaklaşık %55'tir, Çin dışındaki dünya ise tarihte en fazla %28,3'e çıktı (1986). Çin hariç dünya oranı %17,3 ile 1997-2025 aralığının (%15,1-%19,5) ortasında ve %17,4'lük ortalamaya neredeyse eşittir. "Stoklar aşırı bol" yorumu Çin dahil sayıya dayanır, Çin dışında stoklar normaldir. Aynı çalışmaya göre dünya mısırının stok/kullanım oranındaki değişim, tüm tahıl ve yağlı tohum oranındaki değişimin %74'ünü açıklar. Dünya verimleri 2012'den bu yana her yıl trendde ya da üstünde geldi ve Zulauf'a göre fiyatlar bunun süreceğini varsayıyor.

Çin'in stoku dünyaya kapalı tutan düzen ithalatta da görülür. S&P Global'e göre Çin'in tarife kotası mısırda 7,2 milyon ton, buğdayda 9,636 milyon tondur ve 2024 ile 2025'te değişmedi. Mısır kotasının %60'ı, buğday kotasının %90'ı devlet ticaretine ayrılmıştır. Kısıtlamalar ise yazılı değil sözlüdür. Agricensus ve S&P Global haberlerine göre Nisan 2024'te alıcılardan gümrüklü alanlara giren yabancı mısırı sınırlamaları istendi ve ardından Ukrayna kargoları iptal edildi. Çin 2023/24'te 23,5 milyon ton mısır ithal etmişti, Eylül 2024 teslimatları 310 bin tonla Mart 2020'den beri en düşük seviyeye indi. Mysteel ve S&P Global derlemelerine göre 2025 mısır ithalatı %80,8 düşüşle 2,65 milyon tona, buğday ithalatı 2024'teki yaklaşık 11 milyon tondan 3,89 milyon tona geriledi. Yayımlanmamış kısıtlama, istatistikte kullanılmayan kota olarak görünür. Çekilme, Çin İstatistik Bürosu'na göre 714,88 milyon tonla rekor kıran 2025 tahıl hasadıyla aynı yıla denk geldi.

Devlet stokunun iç piyasaya dönüşü de izlenir. NDRC 2025 ve 2026 hasatları için buğday asgari alım fiyatını jin başına 1,19 yuanda (kilogram başına 2,38 yuan) tuttu. Piyasa bunun altına inince devlet stok şirketi Sinograin alıma girer, 2025 yaz kampanyasında 13 milyon tonu taban fiyattan aldı. Agricensus'a göre bu programdan yapılan buğday satışlarında 18 Mart 2026'ya kadar 2,804 milyon ton teklif edildi, 2,228 milyon tonu satıldı ve satış oranı %79,5 oldu. Çin iç fiyatının Chicago'dan kopması bu alım ve satım döngüsünden kaynaklanır.

Karadeniz fiyatı ve gayriresmî taban

Rus buğdayının ihracat fiyatı üç devlet aracının etkisi altında oluşur. Bunlar dalgalı ihracat vergisi, sezon sonu kotası ve yazılı olmayan taban fiyattır.

Rusya Tarım Bakanlığı'nın yöntemine göre buğday ihracat vergisi haftalık hesaplanır. Moskova Borsası'ndaki sözleşmelerden bulunan gösterge fiyatın ton başına 18.000 rublelik baz fiyatı aştığı kısmın %70'i vergi olarak alınır. Gösterge fiyat 20.000 ruble olsaydı vergi 2.000 çarpı 0,7 yani 1.400 ruble olurdu. Hesap ruble üzerinden yapıldığı için güçlü ruble vergiyi sıfıra yaklaştırır, Fastmarkets ve Interfax haberlerine göre 2026 baharında sıfır ya da sıfıra yakın vergili haftalar oldu. Rusya 15 Şubat-30 Haziran 2026 için tahıl ihracatına 20 milyon tonluk kota koydu ve 10 Nisan 2026'da 5 milyon ton ekledi. Rosstat verilerini aktaran Hellenic Shipping News derlemesine göre 2025 buğday hasadı yaklaşık 91 milyon tona çıktı, ama tarım işletmelerinin buğday satışları 54,4 milyondan 46,8 milyon tona, yaklaşık %14 düştü. Daha büyük hasada karşın daha az satış, çiftçinin ürünü elde tuttuğuna işaret eder.

Üçüncü araç hiçbir zaman yayımlanmadı. Agricensus ve Reuters haberlerine göre ilk bilinen gayriresmî taban Mart 2023'te FOB ton başına yaklaşık 275 dolardı ve Mısır ihalelerindeki tekliflerde 270 dolar olarak görüldü. Taban ihracatçılara sözlü bildirildi. Tüccarlara göre 275 dolar pratikte CIF, yani navlunu satıcının ödediği satışlarla delindi. S&P Global'in 14 Ekim 2024 tarihli haberine göre tüccarlar %12,5 proteinli buğday için 250 dolarlık bir taban bildirdi, Tarım Bakanlığı bunu hiçbir zaman doğrulamadı. Bakanlık, tabanın altında ihale kazanan yabancı tüccarlara mal verilmemesini önerdi. Mısır ihalesinde Agric SA, bakanlık onayı alamayınca ton başına 229 dolarlık kazanan teklifini geri çekmeye çalıştı. Rusya 16 Ekim 2024'te buğday vergisini yaklaşık %41 artışla ton başına 1.872 rubleye çıkardı.

Tablo tabanın zamanla yumuşak bir çapaya dönüştüğünü gösterir. 2025-26 piyasa değerlendirmeleri 2023'teki 270-275 dolarlık tabanın ton başına 37-48 dolar altında kaldı. Bu sayılar danışmanlık değerlendirmesidir, tabanın onayladığı fiyatlar değildir.

İhracatçı yapısı da değişti. Agricensus'a göre Şubat 2024 kotasında Demetra Holding bağlantılı Grain Gates 4,2 milyon tonu aşan payla kotanın yaklaşık %19,4'ünü aldı. ProZerno verilerini aktaran Bloomberg'e göre Grain Gates 2023/24'te yaklaşık 14 milyon tonla RIF'i geçerek Rusya'nın en büyük buğday ihracatçısı oldu. Rusya'daki eski Viterra ekibinden MZK Export kuruldu. Fastmarkets'e göre 2025/26'nın ilk yarısında ilk üç şirket Karadeniz buğday ihracatının yaklaşık %55,5'ini tuttu. Grain Gates'in payı %30'dan %33'e çıktı, Aston yaklaşık %15, United Grain Company yaklaşık %7,5 pay aldı.

Devlet müdahaleleri

Buğday ticaretinde fiyatı çoğu zaman hava kadar devletler belirler. Arjantin'de Milei hükümeti 9 Aralık 2025'te buğdayda ihracat vergisini %9,5'ten %7,5'e, mısırda %9,5'ten %8,5'e indirdi. Hindistan büyük bir buğday üreticisi olmasına rağmen ticarette neredeyse yoktur. 13 Mayıs 2022'deki ihracat yasağı 13 Şubat 2026'da gevşedi ve 20 Nisan 2026'daki ekle izin toplam 5 milyon ton buğday ve 1 milyon ton ürüne ulaştı.

İthalatçılarda kurum ve kural

Mısır Arap Cumhuriyeti'nde İaşe Bakanlığı Aralık 2024'te uluslararası ihaleleriyle bilinen GASC'nin yerine orduyla bağlantılı Mostakbal Misr'i tek yetkili gıda ithalatçısı yaptı. S&P Global ve Milling MEA haberlerine göre kurumun Haziran 2025'e kadar güvenceye aldığını söylediği yaklaşık 1,267 milyon tona karşı bir tüccar yalnızca 480 bin ton görebildi ve iç fiyatlar yaklaşık %10 yükseldi. 2025 ithalatı 13,2 milyon ton olarak öngörülen bir alıcının şeffaf ihaleleri, Karadeniz ve AB buğdayı için düzenli bir fiyat keşfi kaynağıydı ve büyük ölçüde ortadan kalktı.

Kahire'de ticari kontrat kadar fitosanitasyon kuralı da belirleyici oldu. Reuters haberlerine göre Şubat 2016'da Tarım Bakanlığı'nın yazısı buğdayda %0,05 çavdar mahmuzu (ergot, bir mantar hastalığı) toleransına izin verdi ve İaşe Bakanlığı ile GASC bunu destekledi. Bitki karantina otoritesi ise sıfır toleransta ısrar etti ve bir dizi sevkiyatı reddetti. Ağustos 2016'da sıfır tolerans geriye dönük olarak yeniden getirildi. FAO'nun risk değerlendirmesi ergotu Mısır ekinleri için tehdit saymamıştı, ardından gelen ulusal bitki patolojisi çalışması tersi sonuca vardı. Kargoların kaderini bakanlıklar arasında bölünmüş bir kural belirledi.

Cezayir hakkında da yaygın bir yanlış inanç vardır. Devlet alım kurumu OAIC'nin Karadeniz menşeini dışladığı sık söylenir, kayıtlar tersini gösterir. Agricensus, Milling MEA ve Reuters ihale haberlerine göre OAIC ihaleleri menşe seçmelidir ve tüccarlar Rusya, Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan buğdayını rekabetçi buldu. Cezayir 2020'de kalite şartlarını gevşetti ve Rusya 2023/24'te Cezayir'e 2,6 milyon tonu aşan buğday sevk etti. Fiilen dışlanan menşe, diplomatik gerginlik döneminde resmî açıklama yapılmadan Fransız buğdayıydı.

ABD'de Temmuz 2025'te yasalaşan One Big Beautiful Bill Act, PLC (Price Loss Coverage, fiyat kaybı güvencesi) referans fiyatlarını mısırda bushel başına 3,70 dolardan 4,10 dolara, buğdayda 5,50 dolardan 6,35 dolara çıkardı. USDA'nın 5,00 dolarlık buğday fiyatı referansın 1,35 dolar altındadır, 4,15 dolarlık mısır ise neredeyse çizgidedir. USDA ayrıca 31 Aralık 2025'te 12 milyar dolarlık Farmer Bridge Assistance programını açıkladı. Taban fiyatlar ve alana bağlı ödemeler, fiyat maliyetin altına indiğinde bile marjinal alanı ekili tutar ve ABD arzının düşük fiyata yavaş tepki vermesine yol açar.

Türkiye'deki karşılığı

Türkiye'de alım ve stok kurumu Toprak Mahsulleri Ofisi'dir (TMO). USDA Dış Tarım Servisi'nin (FAS) notlarına göre Haziran 2024'ten itibaren buğday ithalatı, alımların %75'inin TMO stoklarından yapılmasını şart koşan bir kotayla sınırlandı. Mart 2025'te TMO, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithalatı yeniden %100 açtı. Bu rejimde un ihraç eden sanayici, una denk gelen buğdayı gümrüksüz ithal eder. FAS, kuraklıktan etkilenen 2025/26 hasadını %15 düşüşle 16,3 milyon ton olarak öngördü ve ithalatın artacağını bekledi.

Lojistik ve baz riski

ABD mısırının ihracat yolu Mississippi'dir ve nehir alçaldığında baz ile navlun yer değiştirir. USDA'nın Tahıl Taşımacılığı Raporu'na göre St. Louis mavna navlunu 11 Ekim 2022 haftasında tarifenin %2.653'üne, ton başına 105,85 dolara çıktı. Navlun 10 Ocak 2023 haftasında tarifenin %541'ine geriledi. Agricensus'a göre Körfez CIF mısır bazı ise yalnızca ılımlı yükseldi. İhracat talebi zayıf olduğu için baz, Eylül başından navlunun yaklaşık %80 artmasına rağmen Temmuz 2022 başındaki yaklaşık 180 sentlik zirvesinin altında kaldı. Maliyeti büyük ölçüde nehir kıyısındaki çiftçi bazı üstlendi.

Düşük su sonraki yıllarda da tekrarladı. USDA'ya göre St. Louis navlunu 19 Eylül 2023'te ton başına 38,34 dolardı ve 6 Haziran 2023'e göre %376 artmıştı. 2024, mavna yüklerine düşük su kısıtı getirilen üçüncü ardışık yıl oldu. Körfez'in rakibi Pasifik Kuzeybatı (PNW) limanlarıdır. ABD Tahıl Konseyi için hazırlanan World Perspectives verilerine göre Mayıs 2024 sonunda Körfez'den Çin'e okyanus navlunu ton başına 51,71 dolar, PNW'den 26,64 dolardı. Ağustos 2024'te iki rakam 49,41 ve 25,84 dolardı. Körfez'den Asya'ya deniz yolu PNW'nin yaklaşık iki katıdır ve bu fark mavnanın ucuzluğunu dengeler. Panama Kanalı'ndaki su kısıtı 2024 başında günlük geçişleri 36'dan 24'e indirdi. Rota değişimleri önce navlun ve kuru dökme yük piyasalarında görünür.

Brezilya'da baz riski farklı bir yapıdadır. B3 mısır vadelisi fiziki teslimatsız, nakdi uzlaşmalıdır. Kontrat, Cepea'nın Campinas (São Paulo) için hesapladığı Esalq/B3 mısır göstergesinin son üç iş günü ortalamasıyla uzlaşır. B3 bazı bölgeler için baz kontratları listeledi ama bunlar likit değildir ve Mato Grosso için bir baz kontratı yoktur. Safrinhanın ana üreticisi Mato Grosso'daki çiftçi, Campinas'a göre bazı kendi hesabına taşır ve bu bazın büyük bölümü navlundur. Conab, yaklaşık 2.171 kilometrelik Sorriso-Santos kamyon navlununu Nisan 2024'te ton başına 460 real olarak kaydetti. Satış zamanlaması da ABD'den farklıdır. IMEA'ya göre Ağustos 2025 sonunda Mato Grosso'da 2025/26 safrinhasının yalnızca %15,51'i ileri vadeli satılmıştı, bir yıl önce %9,82, tarihsel ortalama %22,69'du. Brezilyalı çiftçi ürününün çoğunu hasatta satar ve bu, güney yarımküre hasadında fiziki baskıyı yoğunlaştırır.