El Niño ve La Niña — ENSO iklim döngüsünün evreleri

El Niño (İspanyolca "erkek çocuk") ve La Niña ("kız çocuk"), ekvator Pasifik'inin orta ve doğu kesiminde deniz yüzeyinin olağandan sıcak ya da soğuk seyrettiği, atmosferle birlikte salınan bir iklim döngüsünün iki karşıt evresidir. Döngünün bilimsel adı ENSO'dur (El Niño-Southern Oscillation, El Niño-Güney Salınımı). Yağış ve sıcaklık düzenini Endonezya'dan Arjantin'e, Hindistan'dan ABD'ye kadar aylar önceden kaydırdığı için tarım, enerji ve navlun fiyatlarının en çok izlenen mevsimsel öncü göstergelerinden biridir. Dragonomi'de terim kahve, kakao, palm yağı ve gıda notlarında ABD İklim Tahmin Merkezi'nin olasılık tahminleriyle birlikte geçer. 2025-26'da bira üreticilerinin telekonferans notlarına da girdi.

Nasıl çalışır

Normal yıllarda ekvator boyunca esen doğu rüzgârları, yani alizeler, Pasifik'in ılık yüzey suyunu batıya, Endonezya ve Avustralya kıyılarına doğru iter. Batı Pasifik'te kalın bir sıcak su tabakası birikir. Doğuda, Peru ve Ekvador açıklarında ise derinden soğuk ve besin bakımından zengin su yüzeye çıkar. Buna yükselim (upwelling) denir. Sıcak suyun üzerinde hava yükselir, bulut ve yağış oluşur. Soğuk suyun üzerinde hava çöker ve kuru kalır. Batıda yükselip doğuda çöken bu büyük atmosfer hücresine Walker sirkülasyonu denir.

El Niño bu düzenin zayıflamasıdır. Alizeler gevşer ya da yer yer tersine döner, batıda biriken sıcak su doğuya doğru yayılır. Doğu Pasifik'teki yükselim zayıflar, deniz yüzeyi ısınır ve yağış kuşağı orta ve doğu Pasifik'e kayar. Endonezya ve Avustralya kurur, Peru kıyısına sağanak gelir. La Niña bunun tersidir. Alizeler güçlenir, doğuda daha fazla soğuk su yüzeye çıkar, batıdaki sıcak havuz daha da genişler. Normal düzen abartılı bir hâl alır.

Okyanus ile atmosfer birbirini besler. Doğu Pasifik ısındıkça doğu ile batı arasındaki sıcaklık farkı azalır, bu da alizeleri daha da zayıflatır. Zayıflayan alizeler doğuyu daha çok ısıtır. Kendini güçlendiren bu döngüye, mekanizmayı ilk tarif eden Norveçli meteorolog Jacob Bjerknes'in adıyla Bjerknes geri beslemesi denir. Döngüyü sonunda kıran şey okyanusun derinlerinde ilerleyen yavaş dalgalardır. Isı yüzeyden dağıldıkça termoklin, yani sıcak yüzey suyunu soğuk derin sudan ayıran sınır katmanı yeniden yükselir ve sistem bir sonraki evreye döner.

Adın atmosfer tarafı Güney Salınımıdır. Bu, Tahiti ile Avustralya'nın kuzeyindeki Darwin arasındaki hava basıncı farkının dalgalanmasıdır. Basınç farkı küçüldüğünde alizeler zayıflar ve El Niño koşulları gelir. İngiliz bilim insanı Gilbert Walker bu salınımı Hindistan musonunu tahmin etmeye çalışırken tarif etti. İki olgunun aynı sistemin parçaları olduğu sonradan anlaşıldı ve ENSO adı bu birleşimden doğdu. El Niño adı ise Perulu balıkçılardan gelir. Kıyı sularının Noel civarında ısınıp balığın azaldığı döneme İsa'ya atıfla "çocuk" dediler. Soğuk evreye karşıtlık için La Niña adı verildi.

ENSO düzensiz bir döngüdür. Evreler birkaç yılda bir yer değiştirir ama sabit bir takvimi yoktur. Bazı yıllar iki evrenin hiçbirine girmez ve ENSO-nötr sayılır. Olaylar genellikle Kuzey Yarımküre'nin yaz ve sonbaharında gelişir, kış aylarında zirve yapar, bahar aylarında söner. Bu yüzden emtia piyasası için en yoğun ENSO haber akışı yılın ikinci yarısındadır.

Nasıl ölçülür ve ilan edilir

ENSO ekvator Pasifik'inde tanımlanmış kutularla izlenir. Niño-1+2 Peru-Ekvador kıyısını, Niño-4 orta-batı Pasifik'i kapsar. Resmî ölçümde esas alınan Niño-3.4 bölgesi 5° Kuzey ile 5° Güney enlemleri, 120° Batı ile 170° Batı boylamları arasındadır. Burada deniz yüzeyi sıcaklığının (SST, sea surface temperature) uzun dönem ortalamasından sapmasına, yani anomaliye bakılır.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'ne (NOAA) bağlı İklim Tahmin Merkezi (CPC, Climate Prediction Center) uzun yıllar ONI (Oceanic Niño Index, Okyanus Niño Endeksi) kullandı. ONI, Niño-3.4 anomalisinin üç aylık hareketli ortalamasıdır. Eşik ±0,5 °C'dir. Bir olayın tarihe El Niño ya da La Niña olarak geçmesi için bu eşiğin üst üste binen en az beş ardışık üç aylık dönem boyunca aşılması gerekir. CPC 13 Ocak 2026'daki duyurusuyla, 1 Şubat 2026'dan itibaren resmî izleme ve tahminde ONI yerine RONI'yi (Relative Oceanic Niño Index, Göreli Okyanus Niño Endeksi) kullanmaya başladı. RONI aynı bölgenin anomalisinden tüm tropik kuşağın, yani 20° Kuzey ile 20° Güney arasının ortalama anomalisini çıkarır. Eşik ve süre kuralı aynı kaldı. Değişikliğin sonuçları aşağıda ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Şiddet, endeksin zirvesine göre sınıflanır. NOAA tablolarında 0,5-0,9 °C zayıf, 1,0-1,4 °C orta, 1,5-1,9 °C güçlü, 2,0 °C ve üstü çok güçlü olaydır. 1950'den bu yana ONI ile açıkça çok güçlü sınıfa giren üç El Niño var. 1982-83 olayı tablo sürümüne göre yaklaşık 2,1-2,2 °C, 1997-98 olayı 2,4 °C, 2015-16 olayı 2,6 °C ile zirve yaptı. 2023-24 olayının ONI zirvesi 2,0 °C eşiğine yakın kaldı, bu yüzden bazı kaynaklarda güçlü, bazılarında çok güçlü diye anılır. Basında sık geçen süper El Niño resmî bir NOAA kategorisi değildir. Resmî en üst sınıf "very strong", yani çok güçlüdür.

CPC'nin ENSO Uyarı Sistemi iki kademelidir. Watch (izleme), koşulların önümüzdeki altı ay içinde oluşabileceğini söyler. Advisory (bildirim), koşulların oluştuğunu ve sürmesinin beklendiğini teyit eder. Haberlerde "El Niño ilan edildi" denildiğinde çoğu zaman Advisory kastedilir. Avustralya Meteoroloji Bürosu (BoM) uzun süre kendi Watch ve Alert kademelerini ve "ENSO kadranı" denen göstergeyi yayımladı. Aralık 2024'ten itibaren bunları iki haftalık Climate Driver Update bülteniyle birlikte bıraktı. Yerine kullanıcıları doğrudan yağış ve sıcaklık tahminlerine yönlendiren bir izleme sayfası getirdi. Bu yüzden eski piyasa yorumlarında geçen "Avustralya El Niño alarmı verdi" türü cümlelerin 2026 itibarıyla karşılığı yoktur.

Bölgesel etkiler haritası

ENSO'nun etkisi uzak bölgelere atmosfer üzerinden taşınır. Bu uzak bağlantılara telekoneksiyon denir. Yağış kuşağının Pasifik'te doğuya ya da batıya kayması, jet akımlarının ve muson rüzgârlarının konumunu değiştirir. Etkiler mevsime bağlıdır. Aynı El Niño, güney Brezilya ve Arjantin'i Güney Yarımküre'nin ilkbahar ve yazında, ABD'nin güneyini Kuzey Yarımküre kışında etkiler. Aşağıdaki tablo ders kitabı eğilimlerini özetler. Bu eğilimler bir olasılık kaymasıdır, her olayda aynen gerçekleşmez.

Tablodaki eğilimlerin piyasaya nasıl yansıdığına en temiz örnek Hindistan'ın 2023 musonudur. El Niño'nun geliştiği o yıl Hindistan Meteoroloji Dairesi (IMD) sezon başında uzun dönem ortalamasına göre yalnızca %4 açık bekliyordu. Haziran-Eylül yağışı ortalamanın %94'ünde kaldı ve 2018'den beri en düşük seviyeye indi. Ağustos 2023 ise %36 açıkla bir asırdan uzun süredir yaşanan en kurak Ağustos oldu. Bu sapma pirinç ihracat politikası üzerinden dünya fiyatlarına taşındı.

Emtia fiyatlarına geçiş kanalları

ENSO bir fiyat değil, fiyatları birkaç kanaldan aynı anda iten bir arka plan koşuludur. Birinci kanal verimdir. Kuraklık ya da aşırı yağış hasadı küçültür, palm yağı, kakao, kahve, şeker ve tahılda arzı daraltır. İkinci kanal politika tepkisidir. İthalatçı ve ihracatçı hükümetler beklenen kıtlığa karşı ihracat yasağı, vergi ya da stoklama kararları alır. Bu kararlar bazen fiziksel kayıptan daha büyük fiyat etkisi yaratır. Üçüncü kanal lojistiktir. Kanal ve nehir su seviyeleri düşünce gemi geçişleri kısılır, navlun yükselir. Dördüncü kanal enerjidir. Hidroelektrik üretimi düşen ülkeler gaz, kömür ve dizel ithalatına yönelir, ılık ya da soğuk kışlar ısınma talebini değiştirir. Beşinci kanal taleptir. Serin ve yağışlı bir mevsim bira, dondurma ve turizm gibi hava duyarlı tüketimi azaltır.

Makro düzeyde en çok atıf yapılan ölçüm, Uluslararası Para Fonu (IMF) ekonomistleri Cashin, Mohaddes ve Raissi'nin Nisan 2015 tarihli çalışmasıdır. Çalışma 21 ülke ve bölgeyi, 1979'un ikinci çeyreğinden 2013'ün ilk çeyreğine kadar bir VAR modeliyle (vektör otoregresyon) inceler. Tahmine göre tipik bir El Niño şoku, dört çeyrek sonra petrol dışı emtia fiyatlarını yaklaşık %5,3 artırır. Ham petrol fiyatındaki artış %14'e kadar çıkar. Aynı çalışma Avustralya, Şili, Endonezya, Hindistan, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika'da kısa süreli büyüme kaybı buldu. ABD ve Avrupa'da ise etki büyümeyi destekleyici yöndeydi. Yani ENSO küresel ekonomide kazananı ve kaybedeni olan bir şoktur.

Uzun vadeli maliyet daha büyüktür. Dartmouth College araştırmacıları Callahan ve Mankin'in Mayıs 2023'te Science'ta yayımlanan çalışmasına göre küresel ekonomi, 1982-83 ve 1997-98 El Niño olaylarından sonraki beşer yılda sırasıyla yaklaşık 4,1 ve 5,7 trilyon dolar kaybetti. Kayıpların çoğu tropik kuşaktaki düşük gelirli ülkelerde yoğunlaştı. Çalışma 21. yüzyıl için kümülatif 84 trilyon dolarlık kayıp öngörüyor. Bu tür tahminler model varsayımlarına çok duyarlıdır, ama ENSO etkisinin hasat mevsimiyle sınırlı kalmadığını gösterir.

23 Şubat 2026 itibarıyla durum

CPC'nin 12 Şubat 2026 tarihli ENSO tartışmasına göre Uyarı Sistemi'nin durumu "La Niña Advisory"dir, yani 2025-26 kışını belirleyen zayıf La Niña sürüyor. CPC, Şubat-Nisan 2026 döneminde La Niña'dan ENSO-nötre geçiş olasılığını %60, nötr koşulların Haziran-Ağustos 2026'da da sürme olasılığını %56 olarak veriyor. Haftalık Niño-3.4 anomalisi -0,9 °C, Niño-4 -0,4 °C, Niño-1+2 ise 0,0 °C. Aynı değerlendirmede ekvator boyunca yüzey altı sıcaklık endeksinin belirgin biçimde arttığı ve pozitif yüzey altı anomalilerin Pasifik geneline yayıldığı belirtiliyor.

Dünya Meteoroloji Örgütü'nün (WMO) Şubat 2026 güncellemesi de benzer bir tablo çiziyor. Mart-Mayıs 2026 için olasılıklar %60 nötr, %30 La Niña'nın devamı ve %10 El Niño. Nötr olasılığı Nisan-Haziran'da yaklaşık %70, Mayıs-Temmuz'da yaklaşık %60. El Niño olasılığı ise Nisan-Haziran'daki yaklaşık %30'dan Mayıs-Temmuz'da yaklaşık %40'a yükseliyor. La Niña'nın yeniden güçlenmesi düşük olasılıklı görülüyor. WMO, bahar öngörülebilirlik bariyeri nedeniyle bu olasılıkların temkinle okunmasını istiyor.

23 Şubat 2026 itibarıyla CPC'nin yürürlükte bir El Niño Watch'u yok. "2026'da El Niño geliyor" türü başlıklar şimdilik WMO'nun Mayıs-Temmuz için verdiği yaklaşık %40'lık olasılığa dayanıyor. Bu, yılın en düşük güvenilirlikli tahmin penceresinde verilmiş bir sayıdır.

ONI'den RONI'ye geçişin iç yüzü

RONI'ye geçiş çoğu uygulayıcı tarafından bir isim değişikliği gibi algılandı. Oysa yeni endeks ölçtüğü şeyi değiştiriyor. Sorunun kaynağı baz dönemidir. ONI, anomaliyi beş yılda bir güncellenen 30 yıllık kayan bir iklim ortalamasına göre hesaplar. Gerçek zamanda bu ortalama birkaç yıl geriden gelir. Tropik okyanuslar hızla ısındığı için Niño-3.4 anomalileri sistematik olarak yukarı kayar. Sonuç olarak eski ONI'de El Niño eşiğine ulaşmak kolaylaşmış, La Niña eşiğine ulaşmak zorlaşmıştı. Golden Gate Weather Services ve CPC'nin duyuru notu bu kaymayı geçişin temel gerekçesi olarak anlatıyor.

CPC'nin 13 Ocak 2026 tarihli duyurusu ve Arizona Üniversitesi CLIMAS programının 2026 bilgi notu hesabı iki adımda tarif ediyor. Önce Niño-3.4 anomalisinden 20° Kuzey-20° Güney tropik kuşağının ortalama anomalisi, güncel WMO standart iklim dönemine göre çıkarılır. Sonra bu fark, ONI ile aynı varyansa gelecek şekilde yeniden ölçeklenir. Böylece ±0,5 °C eşiği anlamını korur. Ama endeks artık Pasifik'in kendi içindeki göreli sıcaklık farkını, yani atmosferi gerçekten harekete geçiren karşıtlığı ölçer.

Sınıflama farkları CLIMAS ve KXAN'ın 2026 başındaki karşılaştırmalarına dayanıyor. RONI'deki rekor değer Miami Üniversitesi'nden Brian McNoldy'nin veri serisinden geliyor. 2024-25 satırındaki ince ayrıma dikkat etmek gerekir. CPC o kış La Niña koşullarının oluştuğunu ilan etti, ama olay ONI'de tarihsel kayda geçmek için gereken beş dönemi dolduramadı. 2025-26 kışının ONI kaydı ise 23 Şubat 2026 itibarıyla henüz tamamlanmadı. Dolayısıyla "2015-16 tarihin en güçlü El Niño'su" kalıbı yeni endekste geçerli değildir.

Bu durum geçmiş regresyonları ve analog yıl tablolarını etkiler. Analog yıl, mevcut ENSO evresine benzeyen geçmiş yılların fiyat ve verim davranışından çıkarım yapma yöntemidir. Eski etiketlerle "nötr kış" diye gruplanan yılların bir kısmı artık La Niña grubuna giriyor. 2026'dan sonra okunan her ENSO-fiyat korelasyonunda hangi endeksin kullanıldığı sorulmalıdır.

Tahmin becerisi ve bahar bariyeri

ENSO tahminleri yılın her döneminde aynı güvenilirlikte değildir. NOAA'nın ENSO blogu Şubat 2025'te 2024 tarihli bir npj Climate and Atmospheric Science makalesine dayanan bir değerlendirme yayımladı. Buna göre dinamik modeller, kış sonu ve bahar başı başlangıçlı tahminlerde istatistik modellere belirgin üstünlük sağlıyor. İstatistik modellerin becerisi bahar başlangıçlı yaz ve sonbahar tahminlerinde sert biçimde geriliyor. Bahar ve yaz başlangıçlı tahminlerde iki model türü benzer sonuç veriyor. Bu olguya bahar öngörülebilirlik bariyeri denir. Nedenleri arasında baharda nötr koşulların yaygın olması ve batı rüzgâr patlamaları (WWB, westerly wind bursts) sayılır. WWB, alizelerin günler süren ani tersine dönüşleridir. Madden-Julian salınımıyla tetiklenebilir ve tek bir olay model dağılımını kısa sürede değiştirebilir.

Bariyerin piyasa karşılığı 2024'te görüldü. NOAA Nisan 2024'te El Niño'nun Haziran'a kadar sona ermesine ve Ağustos sonuna doğru La Niña gelmesine yüksek olasılık verdi. Dragonomi'nin 16 Temmuz 2024 tarihli emtia özetinde CPC'nin önümüzdeki üç ay için verdiği %70'lik olasılık manşetteydi. 29 Temmuz'daki gıda notu Ağustos-Ekim için aynı %70'i aktarıyordu. 8 Ağustos 2024 tarihli özet ise olasılığın önce %75'ten %70'e, ardından sonbahar için %66'ya indiğini yazdı. CPC'nin sinyali Temmuz 2024'ten itibaren adım adım zayıflıyordu. La Niña yaz, sonbahar ve Aralık boyunca gecikti. CPC ancak Ocak 2025'te La Niña koşullarının Aralık 2024'te oluştuğunu açıkladı ve olayın zayıf ve kısa ömürlü olmasını bekledi. Aynı değerlendirmede zayıf bir La Niña'nın geleneksel kış ve bahar etkilerini üretme ihtimalinin düşük olduğunu belirtti. Yaz boyunca "güçlü La Niña" riskini fiyatlayan bir pozisyon, beklenen etkiyi hiç görmedi.

Dragonomi'nin 10 Nisan 2025 tarihli emtia bülteni ise NOAA'nın nötr kalma olasılığını "%50'nin çok üzerinde" gördüğünü aktarıyordu. Sonbaharda La Niña bekleniyordu, ama El Niño ihtimali de sıfır değildi. Baharda verilen ENSO tahminleri bu üç senaryolu dille okunmalıdır.

Analistlerin bariyeri aşmak için baktığı en iyi erken gösterge yüzey altı ısı içeriğidir. Yüzeydeki Niño-3.4 değeri olaydan sonra tepki verir. Termoklin altında doğuya ilerleyen sıcak su kütleleri, yani okyanus içi Kelvin dalgaları, yüzeye çıkmadan önce aylar boyunca izlenebilir. CPC'nin 12 Şubat 2026 değerlendirmesinde yüzey altı endeksinin belirgin artması, zayıf La Niña'nın çözülmekte olduğunun ve sonraki aylarda sıcak evreye dönüş riskinin erken işaretlerinden biri olarak okunuyor.

Tarım emtiaları ürün ürün

Palm yağı

Palm yağında ENSO etkisi gecikmelidir. 2024'te yayımlanan ve Malezya Palm Yağı Kurulu'nun (MPOB) 2015-Haziran 2023 verisini kullanan bir çalışmaya göre El Niño kuraklığı verime tipik olarak 6-24 ay gecikmeyle yansır. Malezya Palm Yağı Konseyi (MPOC) 2023'te bu gecikmeyi 9-12 ay olarak verdi. Güçlü bir El Niño başladığında Malezya'da aylık verim ilk 7-8 ay boyunca yıllık bazda artabilir, ağaç stresi ancak sonra hasada yansır. Aynı çalışma doğrusal olmayan bir ilişki buldu. Hem aşırı El Niño hem aşırı La Niña endeksleri 0-23 aylık birikimli gecikmeyle verimi anlamlı biçimde düşürüyor ve kayıp aralığı %2 ile %23 arasında. "El Niño ilan edildi, palm hemen yükselir" beklentisi bu yüzden zamanlama açısından hatalıdır.

Kakao

2023/24 kakao ralisi tek bir hava olayıyla açıklanamaz. Fortune ve Daily Maverick'in 2024 başında derlediği verilere göre Batı Afrika'da Aralık 2023 yağışı 30 yıllık ortalamanın iki katını aştı ve kara çürüklük (black pod) hastalığını yaydı. Ardından Şubat 2024'te El Niño tipi kurak harmattan rüzgârları geldi. Fildişi Sahili limanlarına kakao varışları Ekim-Ocak döneminde yıllık bazda %35 düştü. Fiyat Mart 2024'te ton başına 9.000 doları aştı. Bu, bir yıl önceki seviyenin yaklaşık üç katıydı. 2023/24 üst üste üçüncü arz açığı sezonuydu. Aşırı yağış ve kuraklıktan oluşan çift şokun üzerine yaşlı ağaçlar ve swollen shoot (şişkin sürgün) virüsü gibi yapısal sorunlar biniyordu. Kakaoyu yalnızca El Niño'ya bağlamak nedenselliği basitleştirir.

Robusta kahve

Robusta, ENSO'nun Güneydoğu Asya kanalının en net örneğidir. Barchart'ın 2024'te aktardığı verilere göre Vietnam, 2023/24 kahve üretiminin kuraklıktan %20 düşerek yaklaşık 1,47 milyon tonla dört yılın en düşük seviyesine ineceğini açıkladı. Volcafe, 2023/24 için 9 milyon çuval, 2024/25 için 4,6 milyon çuval robusta açığı öngördü. 2024/25 açığıyla seri üst üste dördüncü yıla uzanıyordu. ICE'nin (Intercontinental Exchange, vadeli işlem borsası) robusta stokları 21 Şubat 2024'te 1.958 lota geriledi. Lot, borsadaki standart sözleşme birimidir. Barchart bu seviyeyi kaydın en düşüğü olarak niteledi. 2024/25 Vietnam robusta hasadının yaklaşık 24 milyon çuvalla 13 yılın en düşüğü olması bekleniyordu. Bu kayıp 2023-24 El Niño kuraklığından kaynaklanıyordu. La Niña ise Vietnam'a genellikle yağış getirir.

Pirinç

Pirinçte ENSO'nun asıl etkisi fiziksel kayıptan çok politika üzerinden geldi. Hindistan, El Niño ve muson endişesiyle 20 Temmuz 2023'te basmati olmayan beyaz pirinç ihracatını yasakladı. Uluslararası tarım araştırma ağı CGIAR'ın verilerine göre Ağustos-Kasım 2023'te bu türün ihracatı yıllık bazda %93 düştü. Bloomberg verilerine göre Tayland'ın %5 kırıklı pirinci 9 Ağustos 2023'te ton başına 648 dolarla Ekim 2008'den beri en yüksek fiyatı gördü. Hindistan yasağı 28 Eylül 2024'te kaldırdı, yerine ton başına 490 dolarlık asgari ihracat fiyatı getirdi ve %20'lik ihracat vergisini kaldırdı. Mart 2025'te son kısıtlamalar da kalktı. ESM Magazine'in 2025 derlemesine göre Hint parboiled (kabuğuyla haşlanmış) pirinç fiyatları 22 ayın dibine indi. Hindistan ihracatının yaklaşık %25 artışla rekor 22,5 milyon tona ulaşması bekleniyordu. Pirinçte El Niño uyarısı fiilen "ihracat yasağı riski" demektir.

ABD mısırı ve soyası

ABD Ortabatı'sında ENSO bağı sanıldığından zayıftır. AIR Worldwide'ın 2019 analizine göre ENSO, ABD mısır ve soya veriminin uzun dönem varyansının yaklaşık %15'ini açıklar. El Niño fazında verim ortalamanın üstüne, La Niña fazında altına kayma eğilimindedir. NOAA İklim Programı Ofisi'ne (CPO) göre özellikle El Niño'dan La Niña'ya geçilen yazlar Ortabatı'da belirgin bir ısınma sinyali taşır. Verimi asıl belirleyen Temmuz'un sıcak ve kuru geçip geçmediğidir.

Güney Amerika 2025/26 sezonu

2025/26 sezonu, "La Niña eşittir Arjantin kuraklığı" kısayolunun sınırını gösteriyor. Buenos Aires Tahıl Borsası, Aralık-Ocak döneminde kuru geçen yazın soya ve mısır için büyük zorluk yarattığı uyarısını yaptı. ABD Tarım Bakanlığı (USDA) ise her ay WASDE (World Agricultural Supply and Demand Estimates, dünya tarımsal arz ve talep tahminleri) raporunu yayımlar. 10 Şubat 2026 tarihli WASDE, Brezilya soya üretimini rekor 180,0 milyon ton, Paraguay'ı rekor 11,5 milyon ton olarak verdi. Arjantin soya tahmini 48,5 milyon tonda değişmedi. Mısırda Brezilya için 131 milyon ton, Arjantin için 53 milyon ton öngörülüyor. La Niña'nın kuraklık riski tabloda güney Brezilya için geçerlidir, Brezilya'nın ulusal toplamı ise bu sezon rekora gidiyor. Bu rekor tahmin, soya fiyatına bir La Niña primi bindirilmesini sınırlayan unsurlardan biri oldu. Bölgesel yağışın zamanlaması ve yeri, ENSO etiketinden daha belirleyici çıktı.

Balık unu ve Peru hamsisi

Peru hamsisi (anchoveta) ENSO'ya en doğrudan bağlı emtiadır, çünkü balık doğu Pasifik'teki soğuk yükselim suyuyla beslenir. Peru'nun ulusal El Niño çalışma komitesi ENFEN, uluslararası Niño-3.4 ölçümünden ayrı olarak kıyıdaki Niño-1+2 bölgesine ve kıyı deniz suyu sıcaklığına dayanan bir El Niño Costero (kıyı El Niño'su) alarm sistemi işletir. Bu sistem, CPC'nin Niño-3.4 temelli Uyarı Sistemi'nden farklı ölçütler kullandığı için iki kurum aynı anda farklı durumlar bildirebilir.

2023, kıyı El Niño'sunun ne yapabileceğini gösterdi. Intrafish ile Uluslararası Balık Unu ve Balık Yağı Örgütü'nün (IFFO) verilerine göre Nisan-Haziran ilk av sezonu iptal edildi. Örneklenen hamsilerin adet olarak %86,3'ü, biyokütle olarak %77'si yavruydu. 1,09 milyon tonluk kota açılmadı, yalnızca araştırma avına izin verildi. Kaybedilen balık unu geliri 1-1,4 milyar dolar olarak hesaplandı. Balık unu tesisleri 30 yılda ilk kez kapandı ve Peru'nun balık unu üretimi yıllık bazda %41 düştü.

Toparlanma da aynı hızla geldi. Salmonbusiness verilerine göre 22 Nisan 2025'te açılan ilk sezonun kotası 3,0 milyon tondu. Bu 2018'deki 3,32 milyon tondan beri en yüksek seviyeydi, rekor 2011'deki 3,68 milyon ton. İkinci sezonun başlangıç kotası 500 bin ton iken Peru Deniz Enstitüsü'nün (IMARPE) bilimsel bulgularıyla 1,63 milyon tona yükseltildi. Seafoodsource'a göre filo kotanın %98'ini, yani yaklaşık 1,6 milyon tonu yakaladı ve yaklaşık 900 milyon dolarlık balık unu ve balık yağı ihracatı sağlandı. Kota kararını ENSO tahmininden çok IMARPE'nin biyokütle araştırma seferleri belirler.

Balık unu, su ürünleri ve hayvan yeminde soya küspesiyle ikame ilişkisindedir. Peru arzı çöktüğünde yem üreticileri soya küspesine kayar. Böylece kıyı El Niño'su protein yemi zincirinin genelinde fiyat baskısı yaratır.

Enerji, hidroelektrik ve lojistik

Panama Kanalı 2023-24'te ENSO'nun deniz taşımacılığındaki en görünür etkisi oldu. Kanalın kilitleri Gatun Gölü'nün tatlı suyuyla çalışır ve her geçiş göl suyunun bir kısmını denize boşaltır. Splash247 ve Waterways Journal'ın 2023 haberlerine göre 70 yılın en kötü kuraklığında günlük geçiş kapasitesi önce 40'tan 32'ye indirildi. 1 Kasım 2023'ten itibaren 31'e, ardından 25'e düştü ve 1 Şubat 2024'ten itibaren günde 18 geçişe kadar kısıldı. Neopanamax kilitlerinde azami su çekimi yaklaşık 2 metre azaltıldı. ABD Körfezi'nden Asya'ya giden LNG ve tahıl gemilerinin bir kısmı daha uzun rotalara yöneldi. Bu da kuru dökme yük sınıflarında ton-mil talebini artırdı.

Güney Afrika'da El Niño'nun hidrolojik etkisi Kuzey Yarımküre kışından sonra, bölgenin kurak sezonunda belirginleşir. Intellinews ve Euronews'in 2024 haberlerine göre Zambiya ile Zimbabve'nin ortak Kariba Barajı'nda kullanılabilir canlı depo 26 Ağustos 2024'te %8,7'ye indi. Zambiya tarafı 1.080 MW kurulu güçten yalnızca 215 MW üretebiliyordu ve elektrik kesintileri günde 17 saatten 21 saate çıktı. Kuraklık 40 yılın en kötüsü olarak tanımlandı ve 2023-24 El Niño'suyla ilişkilendirildi. Kesintiler Zambiya'nın bakır madenlerini dizel jeneratöre ve ithal elektriğe yöneltti.

Kolombiya'da NPR ve BNN Bloomberg'in 2024 haberlerine göre rezervuar doluluk oranı Mart 2024 sonunda %32'ye, Nisan'da %30'un altına indi. Başkent Bogota'da yaklaşık 9-10 milyon kişiye su kısıtlaması uygulandı. Kolombiya Ekvador'a elektrik ihracatını durdurdu. Ülke 1992'deki kuraklıkta günde 9 saate varan elektrik kısıtlaması yaşamıştı. Hidroelektriğe dayanan sistemlerde El Niño, yedek termik santraller üzerinden LNG ve termal kömür ithalatını artırır.

ABD doğal gazında ENSO kış talebinin eğilimini belirler. El Niño ABD'nin kuzeyinde ve Kanada'da kışı ılıklaştırır, ısıtma derece-gün (HDD, heating degree days) sayısını ve depo çekişini azaltır. Hellenic Shipping News'in 2025-26 kışı için aktardığı sektör değerlendirmelerine göre rekor LNG ihracatı ve elektrik sektörünün artan gaz talebi, ılık kışın fiyat düşürücü etkisinin büyük bölümünü artık dengeliyor. Bu yüzden "El Niño eşittir ucuz gaz" kısayolu 2015-16 döneminde olduğu kadar güçlü sayılmıyor.

Ocak 2026 ise ENSO'nun neyi söylemediğini gösterdi. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) Şubat 2026 verilerine göre Winter Storm Fern sırasında 48 eyaletteki gaz depoları 30 Ocak 2026 ile biten haftada 360 milyar fit küp (Bcf) azaldı. Bu, haftalık stok verisinin tarihindeki en büyük net çekişti ve beş yıllık ortalamanın %89, yani 170 Bcf üstündeydi. Henry Hub spot fiyatı 23 Ocak'ta MMBtu (milyon İngiliz ısı birimi) başına 30,72 dolarla nominal rekor kırdı, Ocak ortalaması 7,72 dolar oldu. Konut ve ticari tüketim 23-26 Ocak arasında beş yıllık ortalamanın %29 (günlük 13,9 Bcf) üstüne çıktı. Bunların hepsi zayıf bir La Niña kışında oldu. ENSO mevsimsel bir eğilim verir, beş-on günlük kutup havası olaylarını öngörmez. Şeyl gazı üreticileri ve LNG ihracatçıları için ENSO, kış riskinin yalnızca bir parçasıdır.