Geleneksel Çin tıbbı (TCM), Çin’de bitkisel dilim, Çin patent ilacı, formül granülü ve enjeksiyonlardan oluşan, ayrı ruhsat sınıfları, farmakope monografları ve toplu alım turlarıyla düzenlenen bitkisel ilaç segmentidir.
Geleneksel Çin tıbbı (Traditional Chinese Medicine, TCM), Çin’de yüzyıllar içinde biçimlenmiş hekimlik geleneğine dayanan ve 2026 itibarıyla bitkisel dilimlerden kutulu hazır ilaçlara, formül granüllerinden damar içi enjeksiyonlara uzanan ilaç ve tedavi sistemidir. Yatırım açısından TCM, Çin ilaç pazarında kendi ruhsat sınıfları, kendi farmakope cildi ve kendi toplu alım turlarıyla yönetilen büyük bir segmenttir. China Resources Sanjiu, Yunnan Baiyao, Tong Ren Tang ve Pien Tze Huang gibi borsa şirketlerinin gelirini doğrudan belirler. Çin ilaç şirketlerinin bilançoları ve sektör haberleri okunurken toplu alım fiyat kesintileri, hammadde fiyatı dalgalanmaları ve reçetesiz ilaç markalarının kârlılığı bu terim üzerinden konuşulur.
| Künye | |
|---|---|
| Tam adı | Geleneksel Çin tıbbı (Traditional Chinese Medicine) |
| Yasal çerçeve | Çin Halk Cumhuriyeti Geleneksel Çin Tıbbı Yasası, yürürlük 1 Temmuz 2017 |
| Yetki alanı | NMPA (ruhsat ve kalite), NHSA (geri ödeme ve toplu alım), NATCM (sektör politikası) |
| Ürün biçimleri | Bitkisel dilim, Çin patent ilacı (CPM), formül granülü, enjeksiyon |
| Önemli sayılar | 2025 NRDL’de (1 Ocak 2026 yürürlük) 3.253 ilacın 1.396’sı CPM, 2025 Farmakopesi Cilt I’de 3.069 monografi, 300’ü aşkın granül ulusal standardı (Ocak 2024 itibarıyla son doğrulanan sayı) |
| Başlıca şirketler | China Resources Sanjiu, Yunnan Baiyao, Tong Ren Tang, Pien Tze Huang, China Traditional Chinese Medicine (CTCM), Yiling |
TCM kuramı hastalığı tek bir organın arızası yerine bedenin genel dengesindeki bozulma olarak ele alır. Hekim belirtileri, nabzı ve dili inceleyerek bir sendrom tanısı koyar. Ardından çoğu zaman birden çok bitkiyi bir arada içeren bir reçete yazar. Akupunktur ve masaj da TCM’nin parçasıdır, ancak borsadaki şirketlerin gelirini belirleyen kısım ilaçtır. İlaç tarafı dört ürün biçimine ayrılır ve her birinin ekonomisi farklıdır.
Bitkisel dilim (yinpian, decoction pieces), ham bitkinin, kökün ya da mineralin temizlenip kesilmesi, kurutulması ve gerektiğinde kavrulması ya da sirke, bal gibi maddelerle işlenmesiyle elde edilen hammaddedir. Hastanenin TCM eczanesinde reçeteye göre tartılır, hasta bunu evde suda kaynatarak içer. Dilim, değer zincirinde tarım ürününe en yakın halkadır. Fiyatı hasada, hava koşullarına ve stokçuluğa göre oynar.
Çin patent ilacı (Chinese patent medicine, CPM, zhongchengyao), sabit bir formülün fabrikada hap, kapsül, şurup, tablet ya da granül haline getirilmiş, kutulu ve markalı biçimidir. Buradaki "patent" kelimesi fikri mülkiyet anlamına gelmez, hazır ve ruhsatlı preparat anlamına gelir. Patent koruması zayıf olduğu için kimyasal ilaçtaki münhasırlık kaybı takvimi bu sınıfta belirleyici değildir. Rekabet daha çok marka, ruhsat ve tek üreticili ürün statüsü üzerinden yürür. Lianhua Qingwen, 999 Ganmaoling, Pien Tze Huang ve An Gong Niu Huang bu sınıfın tanınan örnekleridir. Bir kısmı reçeteyle hastanede, bir kısmı reçetesiz olarak eczanede satılır.
Formül granülü (TCM formula granules, peifang keli), tek bir bitkinin sanayide suyla ekstrakte edilip konsantre edilmesi ve kurutularak granül haline getirilmesiyle elde edilir. Hekim yine kendi reçetesini yazar. Eczane bu reçetedeki her bitkinin granülünü karıştırır, hasta da karışımı sıcak suda eritir. Kaynatma zahmeti ortadan kalkar, doz ve kalite daha ölçülebilir hale gelir. Formül granülü, dilimin hekime tanıdığı esnekliği sanayi standardıyla birleştiren bir ara üründür.
Enjeksiyonluk TCM (TCM injections), bitkisel özütten saflaştırılmış bileşen gruplarının damar içi ya da kas içi uygulanan preparat haline getirilmesidir. Xuesaitong, Danhong ve Xiyanping gibi ürünler hastanelerde, özellikle kalp-damar ve beyin-damar hastalıklarında yaygın kullanılır. Batı tıbbının dozaj biçimini bitkisel karışımla birleştiren, Çin’e özgü bir kategoridir.
Çin’de TCM, 1949 sonrasında Batı tıbbıyla yan yana resmî sağlık sistemine alındı. 2026 itibarıyla sistemin üç ana düzenleyicisi vardır. NMPA (National Medical Products Administration, Ulusal İlaç İdaresi) ruhsatı ve kaliteyi yönetir. NHSA (National Healthcare Security Administration, Ulusal Sağlık Güvencesi İdaresi) geri ödeme listesini ve toplu alımları yönetir. NATCM (National Administration of Traditional Chinese Medicine, Ulusal TCM İdaresi) ise sektör politikasını belirler.
Rejimin yasal çatısı, 1 Temmuz 2017’de yürürlüğe giren Geleneksel Çin Tıbbı Yasası’dır. Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi’nin çıkardığı yasa, eski klasik kaynaklarda kayıtlı formüllerden üretilen preparatlar için sadeleştirilmiş bir kayıt yolunu yasal zemine oturttu.
İkinci kırılma kayıt sınıflarında yaşandı. 1 Temmuz 2020’de yürürlüğe giren İlaç Kayıt Yönetmeliği ve NMPA’nın Eylül 2020 tarihli sınıflandırma duyurusuyla TCM ilaç kaydı dört sınıfta toplandı. TCM yenilikçi ilaç, geliştirilmiş yeni ilaç ve klasik formül kompozit preparatı "yeni ilaç" sayılır. Dördüncü sınıf, piyasadaki bir ürünle aynı adı ve aynı formülü taşıyan ilaçtır. Kabaca TCM’nin jenerik ilaç karşılığıdır. 1 Ocak 2021’den sonra tüm başvurular bu dosya formatında yapılır.
Kalite tarafında belirleyici metin Çin Farmakopesi’dir. NMPA ve Ulusal Sağlık Komisyonu’nun (NHC) 2025/29 sayılı duyurusuyla farmakopenin 2025 baskısı 1 Ekim 2025’te yürürlüğe girdi. TCM’ye ayrılan Cilt I toplam 3.069 monografi içerir. Bu baskıda 28 monografi yeni eklendi, 420’si revize edildi, 19’u çıkarıldı. Yeni 0212 genel kuralı 47 yasaklı pestisiti listeledi. İlgili bitki ve dilimler için pestisit kalıntısı ile ağır metal ve zararlı element sınırları getirdi. Kalite yükü artık tarladan başlıyor. Bu da test ve izlenebilirlik altyapısı zayıf küçük dilim üreticileri için maliyet artışı anlamına gelir.
Uluslararası tarafta Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2019’daki Dünya Sağlık Asamblesi’nde ICD-11 hastalık sınıflandırmasına geleneksel tıp bölümünü (Bölüm 26) ekledi. Sınıflandırma 2022’de yürürlüğe girdi. Bu adım tanı kodlamasını standartlaştırır, ama bir ürünün etkinliğini onaylamaz. Şirket sunumlarında ICD-11 atfı bir ürün onayı gibi sunulduğunda bu ayrım akılda tutulmalıdır.
Bir TCM şirketinin gelirini iki kanal belirler. Birincisi hastanedir. Hastanede reçeteyle yazılan ilacın satışı, ilacın Ulusal Geri Ödeme İlaç Listesi’nde (National Reimbursement Drug List, NRDL) bulunup bulunmamasına ve toplu alım fiyatına bağlıdır. Toplu alım (volume-based procurement, VBP), devletin hastanelerin yıllık ihtiyacını tek ihalede toplayıp kazanan firmaya hacim garantisi karşılığında düşük fiyat aldığı sistemdir. Ayrıntıları toplu alım (VBP) maddesinde anlatılan sistem kimyasal jenerik ilaçta 2018’de başladı, TCM’ye daha geç ve başlangıçta daha yumuşak girdi. İkincisi eczanedir. Eczanede reçetesiz satılan ürünün satışı ise marka bilinirliğine, reklama ve eczacı tavsiyesine bağlıdır.
NHSA’nın 7 Aralık 2025’te açıkladığı 2025 NRDL güncellemesi 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi. Listeye 114 ilaç eklendi, bunların 50’si birinci sınıf yenilikçi ilaçtır. Müzakere başarı oranı %88’e çıktı, 2024’te bu oran %76’ydı. 29 ilaç listeden çıkarıldı. Liste toplamı 3.253 ilaca ulaştı. Bunun 1.857’si Batı ilacı, 1.396’sı Çin patent ilacıdır. Yani geri ödenen ilaçların yaklaşık %43’ü TCM ürünüdür. Aynı dönemde ticari sağlık sigortası için ilk yenilikçi ilaç listesi de 19 ilaçla yayımlandı.
Kanalların ağırlığı konusunda kaynaklar farklı kapsamlar kullanır. Guanyan (Chinabaogao) derlemesine göre 2024’te Çin ilaç pazarının yaklaşık %67’si hastaneden, %28’i eczaneden geçti. Bu oran tüm ilaç pazarı içindir, TCM’ye özgü değildir. Aynı kaynak grubuna göre perakende eczanede CPM satışı 2021’de 102,6 milyar yuanla eczane perakende pazarının %41,27’sini oluşturdu. 2022’de %10,3 artışla 114,2 milyar yuana çıktı. Kapsam tanımları kaynaktan kaynağa değiştiği için bu rakamlar kesin pay değil, yön göstergesi olarak okunmalıdır.
Hastane kanalındaki TCM ürünü devletin fiyat baskısına açıktır. Eczane kanalındaki ürün ise tüketici talebine ve marka rekabetine açıktır. Aynı şirketin iki kanaldaki ürünleri tamamen farklı döngülerde hareket edebilir. Hastanede TCM ürünleri çoğu zaman tedavi basamağında ana ilaç değil, Batı ilacına eklenen yardımcı ilaç konumundadır. Bu konum, maliyet denetimi sıkılaştığında ilk kesilen kalem olmalarına yol açar.
Formül granülü, Çin’in TCM’yi sanayileştirme çabasının en net örneğidir. Pekin Belediyesi TCM Bürosu’nun aktardığına göre granül uygulaması 2001’de pilot olarak başladı. Pilot döneminde granül üretme izni sınırlı sayıda firmaya verildi ve her firma kendi şirket standardıyla üretti. Bu yüzden iki firmanın granülü aynı bitkiden yapılsa bile birbirinin yerine geçemezdi.
Pilot dönemi, NMPA, NATCM, NHC ve NHSA’nın ortak duyurusuyla 1 Kasım 2021’de sona erdi. Granül ruhsatlı bir ürün kategorisine geçti. Üretim ulusal standarda, ulusal standardı henüz olmayan çeşitlerde il standardına bağlandı. İlk ulusal standart partisi 160, ikinci parti 36 ürün içeriyordu, toplam 196 ürün. China Securities Journal, ThePaper ve Pharnex derlemelerine göre sayı Şubat 2023’teki dördüncü partiden sonra 248’e, Ekim 2023’te 265’e çıktı. O tarihte 239 ürün için 367 araştırma dosyası incelemedeydi. 29 Ocak 2024’te yayımlanan altıncı parti 31 ürün ekledi ve toplam 300’ü aştı.
Granül ulusal standardı, Çin Farmakopesi ile aynı hukuki statüdedir. Pratik anlamı, aynı standardı karşılayan her firmanın granülünün hukuken aynı kalite düzeyinde sayılmasıdır. Pilot döneminin örtük koruması kalktı. Yeni girenler "standarda uygun" iddiasıyla hastane kapısını çalmaya başladı. Standart, her granül için parmak izi kromatogramı ve belirleyici bileşen miktarı gibi kalite ölçütleri tarif eder. Parmak izi kromatogramı (fingerprint chromatogram), bir karışımdaki bileşenlerin kromatografide oluşturduğu tepe deseninin referans desenle karşılaştırılmasıdır. Çok bileşenli bir ürünün partiden partiye tutarlılığını ölçmenin Çin’deki resmî cevabı budur.
Pazar yapısı bu değişikliğin öncesinde çok yoğundu. China Securities Journal ve CLS’nin 2023 başındaki derlemelerine göre China Traditional Chinese Medicine (CTCM, Hong Kong borsası 0570) yaklaşık %50 payla lider konumdaydı. China Resources Sanjiu ve Hongri Pharma ile birlikte üç firma pazarın yaklaşık %80’ini tutuyordu. CTCM, devlet sahipli Sinopharm grubunun, China Resources Sanjiu ise devlet sahipli China Resources grubunun parçasıdır. Bu sahiplik yapısı SOE ve SASAC maddesinde anlatılır. Ulusal standart sonrasında bu payların yeniden dağılması, toplu alımla birleşince segmentin en sert dönüşümünü yarattı.
TCM’de toplu alım için piyasadaki yaygın kanı uzun süre "TCM toplu alımı hafiftir" oldu. 2022 ile 2025 arasındaki rakamlar bu kanının artık geçerli olmadığını gösterir. Üç ürün biçiminin her biri farklı bir ihale mantığıyla karşılaştı.
CPM için ilk büyük tur, Hubei liderliğinde 19 ilin katıldığı, teklifleri Aralık 2021’de açılan ve sonuçları Ocak 2022’de duyurulan ihaleydi. People's Daily’nin 13 Ocak 2022 tarihli haberine göre 97 firma ve 111 ürün seçildi. Seçilme oranı %62, ortalama fiyat düşüşü %42,27 oldu. Yıllık tasarruf beklentisi yaklaşık 2,6 milyar yuan olarak açıklandı.
Ulusal ölçekteki ittifak turunun canlı teklif oturumu 30 Aralık 2024’te yine Hubei’de yapıldı. Pharnex ve Xinhua’nın aktardığına göre 387 firma 510 temsilci ürünle teklif verdi, 297 firma ve 373 ürün seçildi. Seçilme oranı firma bazında yaklaşık %77, ürün bazında yaklaşık %73 oldu. Tur 37 alım grubunu, 54 etken madde ya da ürünü ve önceki turun devamıyla birlikte toplam 175 ilacı kapsadı. Ortalama fiyat düşüşünü Moshang Yiyao veri hizmeti %68,98 hesapladı.
İki tur yan yana konunca tablo nettir. Seçilme oranı %62’den %70’lerin ortasına çıkarken ortalama kesinti %42’den %69’a sıçradı. Bazı ürünlerde kesinti %90’ı geçti. Bu noktada toplu alım bir pazar payı yarışından çok bir marj yarışıdır.
Analistlerin sık atladığı ayrıntı uygulama tarihidir. Ulusal tur sonuçları illerde aynı gün yürürlüğe girmedi. Pharnex derlemesine göre Shandong 28 Mayıs 2025’te, Sichuan 30 Mayıs’ta, Henan 31 Mayıs 2025’te uygulamaya geçti, diğer iller farklı tarihlerde izledi. Bu yüzden 2025’in ikinci ve üçüncü çeyrek gelirleri bir geçiş etkisi taşır. Fiyat kesintisinin tam etkisi tek çeyrekte değil, iki ya da üç çeyreğe yayılarak görünür.
Dilimde toplu alım farklı bir mantıkla kuruldu. Shandong liderliğindeki 15 bölgelik ittifak 2023’te 21 çeşitle başladı. 2024’te ilk kez ulusal ölçeğe geçildi. Xinhua’nın 10 Ocak 2025 tarihli haberine göre ulusal ilk tur 31 il, 45 çeşit ve 598 aday kazanan firmayı kapsadı. Yaklaşık 32.000 sağlık kuruluşu toplam 97 milyon kilogramdan fazla talep bildirdi.
Bu turun ayırt edici yanı kalite gruplarıdır. Her çeşit iki ayrı grupta yarıştı. Birinci grupta karışık, yani sınıflandırılmamış mal, ikinci grupta ayıklanmış, yani seçilmiş mal yer aldı. Puanlamada fiyatın yanında kalite, tedarik güvencesi ve dikim faktörleri hesaba katıldı. 8.600’den fazla ikinci basamak ve üstü hastanenin oylamasıyla ölçülen klinik tanınırlık da puana girdi. Kendi dikim tabanı ve izlenebilirlik sistemi olan firmalar bu yapıda avantaj kazanır. Hubei bölgesinde sözleşme dönemi 31 Temmuz 2025’ten 31 Temmuz 2026’ya uzanır.
Pharnex’in aktardığı istişare taslağında seçilme koşulu, fiyatın en az %20 düşürülmesi ya da teklifin en düşük fiyatın 1,2 katını aşmaması olarak geçiyordu. Bu koşul taslak metne aittir, nihai kural metni bu maddenin kaynaklarında yer almaz. Taslak haliyle kural, tek en düşük teklifin kazandığı kimyasal modelden ayrılır ve kaliteli, tek kökenli ürüne yer bırakan bir fiyat bandı kurar.
Formül granülünde ilk toplu alım, Shandong liderliğinde 15 bölgelik ittifakla geldi. 6 Eylül 2023 tarihli belge, ulusal standardı olan 200 çeşidi kapsadı. Teklif birimi 1 gram granül, alım dönemi ilke olarak 2 yıl olarak belirlendi.
Teklif biriminin gram granül olması önemli bir inceliktir. Fiyat ham bitki eşdeğeri üzerinden değil, son ürün üzerinden kıyaslanır. China Securities Journal’ın 2023 derlemesine göre tipik bir reçete 10 ile 20 granülün karışımıdır. Tek tek granüllerdeki kesintiler, reçete maliyetinde birikerek görünür.
Kasım 2025’te iki yeni halka eklendi. CTCM’nin Hong Kong borsasına yaptığı açıklamalara göre Hebei’nin alımı, 200 ulusal standart çeşide il içinde sık kullanılan 77 çeşidi ekledi. CTCM iştiraklerinden Guangdong Yifang 252, Jiangyin Tianjiang 235 çeşitte kazandı. Aynı ay Pekin-Tianjin-Hebei platformu, Guizhou, Ningxia ve Henan dahil 10 ilin katıldığı, 200 ulusal standart çeşitte hacim bağlantılı devam alımını duyurdu. Tianjiang tüm çeşitlerde, Guangdong Yifang 198 çeşitte seçildi.
Kazanılan çeşit sayısı lider için iyi haber gibi görünür, ama CTCM’nin finansalları toplu alımın pay değil fiyat kaybettirdiğini gösterir.
| CTCM (0570.HK) | 2025 ilk yarı (30 Haziran’a kadar 6 ay) | 2025 tam yıl |
|---|---|---|
| Gelir | 7,46 milyar yuan (%11,0 düşüş) | 14,74 milyar yuan (%10,7 düşüş) |
| Konsantre granül geliri | 2,99 milyar yuan (%14,1 düşüş) | 6,10 milyar yuan (%12,5 düşüş) |
| Granülün gelir payı | %40,1 | %41,4 |
| Hissedarlara ait net sonuç | 108 milyon yuan zarar (önceki yıl 211 milyon kâr) | Yaklaşık 460 milyon yuan zarar (2024 yaklaşık 20,77 milyon kâr) |
Şirket 2025 ilk yarı açıklamasında granül gelirindeki düşüşü, toplu alım kapsamının büyük ölçüde genişlemesine ve yoğunlaşan rekabete bağladı. 20 Mart 2026’da açıklanan tam yıl sonuçlarında granül brüt marjı 3,1 puan düşerek %53,8’e indi. Buna karşın toplam brüt marj 0,5 puan artarak %48,1’e çıktı. Şirket bunu ürün karmasına ve düşen hammadde maliyetine bağladı.
Net zararın ana kaynağı operasyon değildir. Şirket 2025’te 494,92 milyon yuan şerefiye ve 222,84 milyon yuan maddi olmayan varlık değer düşüklüğü kaydetti, toplamı yaklaşık 718 milyon yuan. Bu tutar, yaklaşık 460 milyon yuanlık net zarardan büyüktür. Dolayısıyla "granül marjı düştü" ile "şirket zarar etti" iki ayrı olgudur. İlki toplu alımın kalıcı fiyat etkisidir. İkincisi geçmiş satın almaların değerinin tek seferde silinmesidir. Bu iki etkiyi ayırmanın pratik yolu çekirdek net kâra bakmaktır.
Pharnex verisine göre TCM enjeksiyonlarının hastane içi satışı 2016’da 88,06 milyar yuandı. 2022’de yaklaşık 40,6 milyar yuana indi, yani altı yılda küçülme %50’yi aştı. Gerilemenin nedenleri yardımcı ilaç listeleri, il izleme listeleri ve yerel geri ödeme listelerinden çıkarmalardı.
Çin kaynaklarında bu rakamlar "880,58 yi yuan" biçiminde geçer. Yi, Çince 100 milyonu ifade eden sayı birimidir. Dolayısıyla 880,58 yi, 88,06 milyar yuan eder. CLS’nin aktardığı farklı bir veri tabanı 2024 hastane satışını yaklaşık 44,3 milyar yuan gösterir. 2022’den 2024’e görünen artışın bir kısmı gerçek toparlanma değil, veri tabanları arasındaki yöntem farkı olabilir.
Politika 2024’te kısmen yumuşadı. 2023 NRDL güncellemesiyle 27 TCM enjeksiyonunun ödeme kısıtı gevşetildi ve değişiklik Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Ama genel eğilim değişmedi. Pharnex’in 2025 ilk yarı hastane satış verisine göre en çok satan 20 enjeksiyonun yalnızca 4’ü büyüdü, 16’sı geriledi.
Asıl düzenleme riski Eylül 2025’te geldi. NMPA, 2019 tarihli İlaç Yönetimi Yasası’ndan önce piyasaya çıkmış tüm TCM enjeksiyonları için bir duyuru taslağı yayımladı ve taslağı 9 Kasım 2025’e kadar görüşe açtı. Taslak üç yol öngörür. Firma ürününü proaktif olarak yeniden değerlendirir, NMPA zorunlu değerlendirme ister ya da ürün mevzuat gereği elenir. Şartlar yerine getirilmezse ruhsat yenilemesi reddedilebilir ya da ruhsat iptal edilebilir.
Taslağın arkasında prospektüs sorunu vardır. Eski TCM ürünlerinin birçoğunda yan etki, kontrendikasyon ve uyarı bölümlerinde "belirsiz" ibaresi yazar. NMPA’nın TCM kaydına ilişkin özel hükümlerinin 75. maddesi, bu ibarenin öngörülen süre içinde giderilmemesini ruhsat yenileme reddine bağlar. Bir enjeksiyon üreticisi için bu, eksik klinik güvenlik verisinin bir endikasyon ve etiket sorunu olmaktan çıkıp ruhsat sorununa dönüşmesi demektir. 7 Mayıs 2026 itibarıyla metin taslak aşamasındadır ve nihai hali, enjeksiyon geliri yüksek şirketler için izlenmesi gereken başlıca düzenleme olayıdır.
Bu maddede OTC, reçetesiz ilaç (over-the-counter drug) anlamındadır. Finans metinlerinde aynı kısaltma borsa dışı türev piyasası için de kullanılır ve iki anlam karıştırılmamalıdır.
Çin’de reçetesiz ilaçlar iki kategoriye ayrılır. A kategorisi kırmızı OTC logosu taşır ve eczacı gözetiminde satılır. B kategorisi yeşil logo taşır, daha güvenli kabul edilir ve izinli olarak süpermarkette ya da internette de satılabilir. Bazı ürünler çift geçişli (shuangkua) ürünlerdir, yani aynı ürün hem reçeteli hem reçetesiz statüde bulunur.
CN-Healthcare ve Minenet verilerine göre 2020’de kentsel eczane satışları 240 milyar yuanı aştı ve bunun yaklaşık %40’ı OTC ürünlerden geldi. 2021’de 29 ürün reçeteliden OTC’ye çevrildi, bunların 11’i çift geçişliydi. Aynı yıl eczanede 100 milyon yuanın üzerinde satan 140 OTC ürününün 79’u CPM, 61’i kimyasal ilaçtı.
Reçeteliden OTC’ye dönüşüm sürüyor. NMPA’nın 10 Mayıs 2025 tarihli 2025/50 sayılı duyurusuyla Xiaoer Ganmaoning granülü ve Pugongying granülü OTC’ye çevrildi. Beijing News’in aktardığına göre 2024’te 7 Nisan’a kadar yayımlanan 4 duyuruyla 10 ürün OTC’ye geçti. Linglianhua granülü ve Danzhi Xiaoyao kapsülü bunlar arasındadır ve biri hariç hepsi CPM’dir. Dönüşen ürünlerin çoğu tek üreticili ürünlerdir. OTC statüsü bu firmalar için eczane kanalını genişletmenin ve hastane toplu alımının fiyat baskısından kısmen uzaklaşmanın bir yolu olarak da okunabilir.
En büyük OTC markasının 2025 sonuçları, manşet büyümenin kanal hakkında yanıltıcı olabileceğini gösterir. China Resources Sanjiu’nun Mart 2026’da açıkladığı 2025 yıllık sonuçlarına göre gelir %14,43 artışla 31,60 milyar yuana çıktı. Ana ortaklık net kârı ise %1,58 artışla 3,42 milyar yuanda kaldı, olağan dışı kalemler hariç net kâr %0,52 artışla 3,13 milyar yuan oldu. Gelir artışının kaynağı OTC değil, Mart 2025’ten itibaren konsolide edilen Tasly’dir. Reçeteli ilaç geliri %101 artışla 12,09 milyar yuana çıktı. Tüketici sağlığı (consumer healthcare, CHC) geliri ise %14,67 düşüşle 15,11 milyar yuana indi. Şirket Şubat 2026’daki ön sonuç açıklamasında da CHC işinin eczane ağına bağımlılığını ve perakende kanalının daralmasını risk olarak belirtmişti. Satın almayla şişen gelir, OTC işinin organik olarak küçüldüğünü örtebilir.
Yunnan Baiyao’nun Mart 2026 sonunda açıkladığı 2025 yıllık sonuçlarına göre gelir %2,88 artışla 41,19 milyar yuan oldu. Ana ortaklık net kârı %8,51 artışla 5,15 milyar yuana çıktı, ama büyüme 2024’teki %16,02’den yavaşladı. Büyümenin itici gücü ilaç değil, diş macunu gibi sağlık ürünleriydi. Bu bölüm 2025 ilk yarısında %9,46 artışla 3,44 milyar yuan gelir üretti. Köklü bir TCM markasının değerlemesi giderek tüketici ürünü uzantısına dayanıyor ve şirketi guochao temalı yerli markalara yaklaştırıyor.
Kanal yalıtımı da artık mutlak değildir. Guanyan’ın 2025 derlemesine göre ulusal CPM toplu alımı, hastane içi ve hastane dışı fiyatlar arasında ilişki kuran kurallarla eczane fiyatlarını da aşağı çekmeye başladı. "Reçetesiz marka toplu alımdan korunur" varsayımı bu nedenle sınanıyor.
TCM şirketinin maliyeti tarım ürününe bağlıdır ve bu ürünün fiyatı sert döngüler yaşar. CLS’nin aktardığı piyasa verisine göre 2025’te izlenen 384 yaygın toptan çeşidin yaklaşık %74,5’inin fiyatı düştü, yalnızca %8,5’i yükseldi. Kangmei Çin Tıbbi Bitki Fiyat Endeksi, Temmuz 2024’teki yaklaşık 2.253 puanlık zirveden 30 Nisan 2025’te yaklaşık 1.782 puana indi. Düşüş %20’yi aştı. Hammadde ucuzlaması marja olumlu yansır, ama toplu alım aynı anda satış fiyatını kesiyor. Endeksin bu maddede kullanılan son değeri Nisan 2025 tarihlidir ve CLS’nin aktardığı rakamlar ikincil kaynaktan gelir.
Kıt hammaddeye dayanan premium ürünlerde döngü daha serttir. Pien Tze Huang (Zhangzhou Pientzehuang, Şanghay 600436) bunun örneğidir. China Securities Journal’ın 30 Nisan 2026 tarihli haberine göre şirketin 2025 geliri %16,56 düşüşle 9,00 milyar yuana indi. Ana ortaklık net kârı %27,49 düşüşle 2,16 milyar yuan oldu. Brüt marj 6,62 puan düşerek %61,29’a indi. Şirket halka arzından bu yana ilk kez gelir ve kârda aynı anda düşüş yaşadı.
Nedenin merkezinde doğal sığır safra taşı (bezoar, niuhuang) vardır. Fiyatı kilogram başına yaklaşık 1,8 milyon yuanlık tarihî zirveden yaklaşık 520 bin yuana, yani %70’ten fazla geriledi. Huxiu’nun analizine göre şirketin 2025’te sattığı ürünler, zirve fiyatlardan alınmış yüksek maliyetli stoktan çıktı. 2025 üçüncü çeyrek sonunda stok %34,9 artışla 6 milyar yuanı aşmıştı. Pien Tze Huang aynı zamanda Çin’de doğal bezoar ithalat izni alan ilk firmadır. İthalat kanalının açılması ve laboratuvarda üretilen bezoarın yaygınlaşması, "kıt doğal hammadde" tezinin fiyat sinyalini zayıflattı.
Jiemian’in aktardığı 2025 yıllık sonuçlarına göre Tong Ren Tang’ın (Şanghay 600085) geliri %7,21 düşüşle 17,26 milyar yuana indi, bu 2020’den bu yana ilk düşüştür. Ana ortaklık net kârı %22,07 düşüşle 1,19 milyar yuan oldu. An Gong Niu Huang serisini içeren kalp-damar ve beyin-damar grubunun geliri %20,46 düştü. Grup 15,30 milyon kutu sattı, stok ise %57,38 artışla 5,87 milyon kutuya çıktı. Bu stok, yıllık satışın yaklaşık %38’ine denk gelir. Dördüncü çeyrek net kârı yalnızca 11,8 milyon yuan oldu. Olağan dışı kalemler hariç tutulduğunda çeyrek 15,4 milyon yuan zarar verdi. An Gong Niu Huang’ın fiyatlama gücü kısmen hediye ve değer saklama amaçlı talebe dayanır ve bu talep döngüye en açık kısımdır.
2025 sonuçları segmentin tek yönde hareket etmediğini gösterir. Yunnan Baiyao tüketici ürünleriyle büyümeyi korudu, China Resources Sanjiu’nun büyümesi ise satın almadan geldi. Granüle, hastaneye ve premium hammaddeye bağlı CTCM, Pien Tze Huang ve Tong Ren Tang geriledi.
TCM, Çin borsasının en büyük muhasebe skandallarından birine sahne oldu. Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC), Ağustos 2019’daki ön bildirimi ve Mayıs 2020’deki ceza kararıyla, Kangmei Pharmaceutical’ın 2016 ile 2018 arasında toplam 88,7 milyar yuan sahte nakit gösterdiğini tespit etti. Aynı dönemde 27,5 milyar yuan sahte gelir ve 3,9 milyar yuan sahte faaliyet kârı kaydedildi. Sahtecilik büyük ölçüde tıbbi bitki alımı, depolaması ve nakit kalemleri üzerinden yürütüldü. Bu iki kalem, yani tarladan alınan bitki stoku ve bu stok için ödendiği söylenen nakit, TCM değer zincirinde dışarıdan doğrulanması en zor kalemlerdir. Yukarıdaki fiyat endeksinin de Kangmei adını taşıması, verinin kaynağına dikkat etmeyi gerektirir.
Dava Çin hukukunda bir ilkti. Guangzhou Orta Halk Mahkemesi 12 Kasım 2021’de, Çin’in ilk menkul kıymet toplu davasında 52.037 yatırımcıya yaklaşık 2,46 milyar yuan tazminat hükmetti. Eski yöneticilerle birlikte denetim firması Zhengzhong Zhujiang da müştereken sorumlu tutuldu. Şirket 2022’de eski yöneticilere karşı yaklaşık 2,61 milyar yuanlık rücu davası açtı.
Vergi tarafı ikinci bir inceliktir. Kjjl100 ve Fadada gibi vergi danışmanlığı derlemelerine göre bitkisel dilim tarım ürünü sayılır ve %9 katma değer vergisine (KDV) tabidir. CPM ise %13 KDV’ye tabidir. %13’lük ürün üreten firma, tarım girdisini %10 indirim oranıyla düşebilir. Toptan ya da perakende aşamasında alınan muaf tarım ürünü için düzenlenen adi fatura ise girdi indirimi sağlamaz. Bu derlemeler ikincil kaynaktır, ama mekanizmanın yönü açıktır. Hammadde tedarikinde faturanın biçimi marjı doğrudan etkiler.
Üçüncü tuzak kanal stokudur. Lianhua Qingwen’in sahibi Yiling Pharmaceutical, pandemi talebinin sönmesinin ardından 2024’te kanala yığılan ürünün faturasını ödedi. Şirketin 2024 geliri %36,88 düşüşle 6,51 milyar yuana indi ve 725 milyon yuan net zarar oluştu. Solunum grubu geliri 795 milyon yuana düştü, gelir içindeki payı %32,03’ten %12,21’e geriledi. Son kullanma tarihi yaklaşan ürünler için karşılık ayrıldı ve gelirden indirim yapıldı. 2025’te tablo döndü. Gelir %20,24 artışla 7,83 milyar yuana, net kâr 1,29 milyar yuana çıktı. Brüt marj 14,09 puan artışla %64,28 oldu. Bir ürünün gelir zirvesi talep zirvesiyle aynı şey değildir, aradaki fark kanal stokunda birikir ve sonradan iade ya da fiyat düzeltmesi olarak geri döner.
Dördüncü tuzak olağan dışı kalemlerdir. CTCM’nin şerefiye silmesi ve Tong Ren Tang’ın dördüncü çeyrekte olağan dışı kalemler sayesinde kâra geçmesi, aynı yılın iki zıt yönlü örneğidir. Çin’de açıklanan "olağan dışı kalemler hariç net kâr", GAAP dışı kâr sunumlarına benzer bir işlev görür.