Çekirdek net kâr — Olağan dışı kalemlerden arınma

Çekirdek net kâr (recurring net profit, olağan dışı kalemler hariç net kâr), ana ortaklığa ait net kârın tekrarlanmayan kazanç ve kayıplardan arındırılmış hâlidir. Arındırma, varlık satışı, değerleme farkı ve olağan faaliyetle ilgisiz devlet teşviki gibi kalemlerin vergi ve azınlık payı etkisiyle birlikte yapılır. Çin'deki A-pay piyasasında resmî adı tekrarlanmayan kalemler hariç net kârdır ve tanımını düzenleyici kurum yapar. ABD, Avrupa ve Hong Kong'da aynı fikir düzeltilmiş net kâr, underlying profit ya da operating earnings adlarıyla şirketlerce tanımlanır. Ölçü, şirketin asıl işinden düzenli olarak ne kazandığını gösterdiği için önemlidir. Dragonomi'nin Çinli şirket notlarında net kârın yanında, çoğu zaman da asıl okunması gereken rakam olarak geçer.

Çincedeki tam adı kouchu feijingchangxing sunyi hou de jinglirun, kısaca koufei jinglirun'dur. Çinli şirketler bu rakamı yıllık, yarıyıl ve çeyrek sonuçlarında net kârın yanında ayrı bir satır olarak verir. Dragonomi notlarında aynı rakam "çekirdek kâr", "yinelenen net kâr", "olağanüstü kalemler hariç net kâr" ya da "bir defalık kalemlerden arındırılmış kâr" diye geçer. Avrupalı ve Amerikalı şirketlerin "core" etiketli marjları ise çoğu zaman faaliyet düzeyinde ölçülerdir ve bu maddedeki net kâr ölçüsüyle aynı şey değildir.

Tanım ve formül

Hesap üç kavrama dayanır. Ana ortaklığa ait net kâr, konsolide net kârdan bağlı ortaklıklardaki diğer ortakların payı düşüldükten sonra borsadaki hissedara kalan kârdır. Diğer ortakların bu payına azınlık payı denir, TFRS dilindeki adı kontrol gücü olmayan paylardır (KGP). Tekrarlanmayan kalem ise işin olağan akışından doğmayan ya da olağan işle ilgili olsa bile niteliği özel ve rastlantısal olan kazanç veya kayıptır. Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) tanımında ölçüt, kalemin finansal tablo okurunun şirketin performansı hakkında normal bir yargıya varmasını bozup bozmamasıdır.

Formül iki adımda yazılır.

Net tekrarlanmayan etki = Tekrarlanmayan kazançlar − tekrarlanmayan kayıplar − vergi etkisi − azınlık payı etkisi

Çekirdek net kâr = Ana ortaklığa ait net kâr − net tekrarlanmayan etki

Vergi ve azınlık düzeltmesinin mantığı basittir. Bir şirket 100 birimlik bir arsa satış kazancı yazdığında bu kazanç üzerinden vergi öder. Kazanç %60'ına sahip olunan bir bağlı ortaklıkta doğduysa vergi sonrası tutarın %40'ı azınlık hissedarlarına gider. %25 vergi varsayımıyla 100 × 0,75 = 75 birim vergi sonrası kazanç kalır. Bunun %60'ı, yani 45 birim ana ortaklığa düşer. Çekirdek net kâr bu nedenle net kârdan 100 değil 45 birim düşülerek bulunur. CSRC kuralı bu düzeltmeyi zorunlu tutar.

Fark iki yönde de çıkabilir. Tekrarlanmayan kazançlar ağır basıyorsa çekirdek net kâr net kârdan düşük çıkar. Değer düşüklüğü, vadeli işlem zararı ya da varlık satış zararı gibi kayıplar ağır basıyorsa çekirdek rakam net kârın üstüne çıkar. "Çekirdek kâr her zaman daha küçüktür" sanısı doğru değildir.

Terim bir muhasebe standardı terimi değildir. IFRS'te IAS 1'in 87. paragrafı olağanüstü kalem sunumunu yasaklar. ABD'de olağanüstü kalem kavramı FASB'ın ASU 2015-01 düzenlemesiyle kaldırıldı. Batı'da tekrarlanmayan kalem resmî bir gelir tablosu sınıfı değil, yönetimin ve analistin yaptığı bir ayardır. Çin bu konuda istisnadır, listeyi düzenleyici belirler. Türkçedeki "olağan dışı" ifadesi Tekdüzen Hesap Planı'nın 67 Olağan Dışı Gelir ve Kârlar ile 68 Olağan Dışı Gider ve Zararlar hesap gruplarında da geçer. TFRS 18'in Türkçe metni aynı fikir için "bir defaya mahsus" gelir ve giderler ifadesini kullanır.

Adım adım örnek hesap

Çinli batarya üreticisi CATL'in 2024 yıllık raporundaki tekrarlanmayan kalemler tablosu, hesabın bütün adımlarını gösterir. Şirket 2024'te 50,74 milyar yuan ana ortaklığa ait net kâr ve 44,99 milyar yuan çekirdek net kâr açıkladı. Çekirdek net kâr yıllık bazda %12,23 arttı. Aradaki farkın nasıl oluştuğu aşağıdaki tabloda milyon yuan cinsinden izlenir.

Birinci adımda brüt kalemler toplanır. 170 + 664 + 180 + 3 − 613 + 8.128 = 8,532 milyar yuan eder.

İkinci adımda vergi etkisi düşülür. 8.532 − 1.665 = 6,867 milyar yuan kalır. Vergi etkisi brüt tutarın %19,5'ine denk gelir.

Üçüncü adımda azınlık payı düşülür. 6.867 − 1.115 = 5,752 milyar yuan kalır. Azınlık payı etkisi brüt tutarın %13,1'idir, yani bu kazançların bir bölümü CATL'in tamamına sahip olmadığı şirketlerde doğmuştur.

Dördüncü adımda net etki ana ortaklığa ait net kârdan çıkarılır. 50.745 − 5.752 = 44,993 milyar yuan, yani yaklaşık 44,99 milyar yuan bulunur. Çekirdek net kârın net kâra oranı 44.993 / 50.745 = 0,89'dur. Net kârın %11,3'ü tekrarlanmayan kalemlerden gelir.

Tablonun asıl dersi dağılımdadır. Brüt 8,53 milyar yuanın 8,13 milyar yuanı, yani %95'i "tanıma uyan diğer kalemler" adlı sepette durur. CATL bu sepeti ağırlıkla bazı iştiraklerdeki pay oranı değişiminden doğan yatırım geliri, diğer finansal varlıklardan alınan temettü ve diğer kazançlar diye açıklar. Çekirdek rakamı kontrol eden analistin en çok sorgulaması gereken yer de bu sepettir.

Fark çeyrekten çeyreğe de değişir. CATL'in 2024'teki net kârı ile çekirdek net kârı arasındaki makas dört çeyrekte sırasıyla 1,26, 1,55, 1,01 ve 1,93 milyar yuan oldu. En geniş makas dördüncü çeyrekte açıldı. Dört çeyreğin toplamı, yıllık net etki olan 5,75 milyar yuanı verir.

Nasıl yorumlanır

Yorumun ilk adımı iki rakamın oranıdır. Net kâr pozitifken oran 1'e yakınsa kâr neredeyse tamamen olağan işten gelir. Oran düştükçe net kârın daha büyük bir kısmı tekrar etmesi beklenmeyen kalemlere dayanır. Oran 1'in üstündeyse tekrarlanmayan kayıplar net kârı aşağı çekmiştir. Zarar eden şirkette okuma tersine döner. İki rakam da negatifken 1'in üstündeki bir oran, tekrarlanmayan kazançların zararı küçülttüğünü gösterir.

Sektörler arasında belirgin farklar vardır. Eastmoney'in şirket yıllık raporlarından derlediği verilere göre 2024 tablosu aşağıdaki gibidir. Tablo orana göre büyükten küçüğe sıralıdır.

Fark bankalarda neredeyse sıfırdır, çünkü CSRC listesi finansal varlıkların değer değişimini yalnızca finansal olmayan şirketlerde tekrarlanmayan sayar. Bir banka için menkul kıymet kazancı işin kendisidir. Makas ise yatırım geliri, devlet teşviki ve varlık satışı yoğun sanayi, enerji ve altyapı şirketlerinde açılır. Piyasa geneli daha sakin bir tablo verir. Şanghay Borsası'nın 30 Nisan 2025 tarihli derlemesine göre ana pazar şirketlerinin 2024 toplam net kârı %1,9 artışla 4,35 trilyon yuandı. Toplam çekirdek net kâr ise %2,4 artışla 4,14 trilyon yuana ulaştı. Tekrarlanmayan kalemler toplam net kârın yaklaşık %4,8'ini oluşturdu.

İkinci adım büyüme hızlarını karşılaştırmaktır. BYD'nin 2024 net kârı %34,00 artışla 40,25 milyar yuana çıkarken çekirdek net kârı %29,94 artışla 36,98 milyar yuanda kaldı. Eastmoney verilerine göre tekrarlanmayan kalemlerin net etkisi 2023'te 1,58 milyar yuandı. 2024'te bu etki 3,27 milyar yuana, yani net kârın %8,1'ine çıktı. Etkideki 1,69 milyar yuanlık artış, %34'lük manşet büyümenin yaklaşık 5,6 puanını açıklar. Kalan yaklaşık 28,4 puan çekirdek kârdaki büyümeden gelir. İki büyüme hızı arasındaki 4 puanlık fark bu yüzden tekrarlanmayan kalemlerin katkısıyla aynı şey değildir.

Zararda fark daha çarpıcı olabilir. Eastmoney verilerine göre Air China 2024'te yalnızca 0,24 milyar yuan net zarar açıkladı, ama çekirdek net zararı 2,54 milyar yuandı. Çekirdek zarar manşetteki zararın yaklaşık 10,7 katıydı. 2023'te de tablo benzerdi, 1,05 milyar yuanlık net zararın arkasında 3,18 milyar yuanlık çekirdek zarar vardı. Tekrarlanmayan kazançlar iki yıl üst üste asıl zararın büyük kısmını örttü.

Ters yön de görülür. Eastmoney verilerine göre Sinopec'te 2025'in üçüncü çeyreğinde ana ortaklığa ait net kâr 8,50 milyar yuan, çekirdek net kâr 9,34 milyar yuandı. Jiangxi Copper'ın 2024 ilk yarısında rakamlar 3,62 ve 4,95 milyar yuandı. Bu dönemlerde tekrarlanmayan kayıplar kazançlardan büyüktü. CSRC kuralına göre olağan işe bağlı etkin riskten korunma sayılmayan vadeli işlem sonuçları tekrarlanmayan kalemdir. Dragonomi'nin Jiangxi Copper notu da o dönemde vadeli işlem zararlarının ve değer düşüklüğü karşılıklarının net kârı sınırladığını yazar. Bakır gibi oynak emtiaları işleyen şirketlerde bu tür kayıplar çekirdek rakamı net kârın üstüne çıkarabilir.

Benzer ölçülerden farkı

Net kâr, muhasebe standardına göre raporlanan ve bütün kalemleri içeren alt satırdır. Çekirdek net kâr onun yerine geçmez, yanında okunan ikinci rakamdır. Temettü dağıtımı gibi hukuki hesaplar net kâra dayanır, Çin'deki halka arz testleri ise ikisinden küçük olana bakar.

Çekirdek net kâr sık sık faaliyet kârıyla karıştırılır. Batı'daki faaliyet kârı (FVÖK benzeri) finansman gideri öncesindeki rakamdır. Çin muhasebe standartlarındaki faaliyet kârı ise finansman giderinden sonra, faaliyet dışı gelir ve giderler, vergi ve azınlık payı öncesindeki rakamdır. Çekirdek net kâr bunların hepsi hesaba katıldıktan sonraki seviyededir. Air China'nın 2024 sonuçlarında üç ölçü ayrı ayrı görülür. Eastmoney verilerine göre faaliyet zararı 3,43 milyar yuan, çekirdek net zarar 2,54 milyar yuan, ana ortaklığa ait net zarar 0,24 milyar yuandı. Çin muhasebe standartlarında faaliyet kârı devlet teşviklerini, yatırım gelirini ve değer değişimlerini de içerir. Çinli bir şirketin faaliyet kârı bu nedenle "çekirdek" bir ölçü sayılmaz.

En yakın akraba GAAP dışı kâr ölçüsüdür. İki ölçü aynı soruyu sorar ama üç noktada ayrılır. Birincisi tanımı kimin yaptığıdır. ABD'de ve Avrupa'da hangi kalemin dışarıda kalacağına yönetim karar verir, Çin'de liste düzenleyicinindir. İkincisi kapsamdır. ABD'de düzeltilmiş kâr çoğu zaman hisse bazlı ödeme ve satın alınan maddi olmayan varlık itfası gibi her yıl tekrar eden giderleri de dışarıda bırakır. CSRC listesinde ise pay bazlı ödeme yalnızca planın iptali, değiştirilmesi ve hak edildikten sonraki bazı değer değişimleriyle yer alır. Olağan hisse bazlı ödeme gideri Çin'deki çekirdek rakamın içinde kalır. Üçüncüsü yöndür. Batı'daki düzeltmeler rakamı çoğunlukla yükseltir, Çin'deki çekirdek rakam ise kazançları da ayıkladığı için çoğunlukla düşürür.

Şirketlerin kendi "core" marjları ise ayrı bir ailedir. Bunlar yönetim tanımlı faaliyet düzeyinde ölçülerdir, örnekleri Raporlarda nasıl okunur bölümünde yer alır.

FAVÖK ise amortisman, faiz ve vergi öncesinde kalan bir faaliyet ölçüsüdür. İki ölçü aynı şirkette ters yönde hareket edebilir. Örneğin borcu artan bir şirkette FAVÖK büyürken faiz gideri çekirdek net kârı aşağı çekebilir.

Değerleme oranlarında da ayrım önemlidir. F/K oranı net kâr yerine çekirdek kâr üzerinden kurulduğunda tek seferlik bir kazancın çarpanı yapay biçimde düşürmesi önlenir. Çin'de bu ayrım rapor biçimine de girmiştir. A-pay şirketleri hisse başına kârı ve özkaynak kârlılığını hem net kâr hem çekirdek net kâr bazında açıklar. Air China 2024'te net kâr bazında hisse başına 0,01 yuan, çekirdek bazda 0,16 yuan zarar gösterdi. Özkaynak kârlılığı net kâr bazında %0,60, çekirdek bazda %6,41 negatifti.

Çin'de tekrarlanmayan kalem listesi

Listenin dayanağı CSRC'nin "Kamuya Açık İhraç Yapan Şirketlerin Bilgilendirmesine İlişkin Açıklayıcı Duyuru No. 1" metnidir. Kavram 2008'den önce de CSRC kurallarında kullanılıyordu. 31 Ekim 2008 tarihli sürüm yaklaşık 15 yıl yürürlükte kaldı. Yerine gelen revizyon 22 Aralık 2023'te yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Revizyon sınıflandırmaya üç ilke ekledi. İşlemin ekonomik niteliğine, sektörün özelliklerine ve iş modeline, son olarak önemliliğe bakılır. Aynı kalem bu nedenle bir sektörde olağan, başka bir sektörde tekrarlanmayan sayılabilir.

Listede 22 madde vardır. Başlıcaları duran varlık satışı, finansal olmayan şirketlerde finansal varlıkların değer değişimi ve gerçeğe uygun değerle izlenen yatırım amaçlı gayrimenkulün değer değişimidir. Emanet yatırım ve kredi gelirleri, mücbir sebep kayıpları, alacak karşılığı iptali, borç yeniden yapılandırması ve mevzuat değişikliğinin tek seferlik etkisi de listededir. Liste iki geniş maddeyle kapanır. Yirmi birinci madde diğer faaliyet dışı gelir ve giderleri, yirmi ikinci madde "tanıma uyan diğer kalemler" sepetini kapsar. 2023 revizyonu mücbir sebebi her tür varlık kaybına genişletti, yeniden yapılandırma giderini faaliyetin sona ermesine bağladı ve pay bazlı ödeme planlarının iptalini listeye ekledi.

Devlet teşvikleri ayrı bir kuralla düzenlenir. Olağan faaliyetle yakından ilgili, ulusal politikaya uygun, belirli standartlara göre hak edilen ve kâra sürekli etkisi olan teşvikler tekrarlanmayan sayılmaz. 2023 revizyonu eski "sabit tutar ve sabit miktar" şartını kaldırdı. Grant Thornton'ın Çin birimine göre bu değişiklik, standart oranlı ve faaliyete bağlı teşviklerin olağan sayılmasını kolaylaştırdı. Teşvik alan sektörlerde çekirdek net kâr teşvik de içerebilir. Muhasebe sınıfı da belirleyici değildir. Çin muhasebe standartlarında olağan işle ilgili teşvikler "diğer gelir" satırına girer, ama o satırdaki bir teşvik yine de tekrarlanmayan sayılabilir.

Finansal varlık kuralı sektöre göre değişir. Değer değişimi yalnızca finansal olmayan şirketlerde tekrarlanmayan sayılır, banka ve sigortacı gibi finansal kuruluşlarda olağan iştir. Olağan faaliyetle ilgili etkin riskten korunma işlemleri de listenin dışında tutulur. China Merchants Bank'ta 2024 farkının yalnızca 0,38 milyar yuan olması bundandır.

Kural şirketin takdirini gerekçe göstermeye bağlar. VI. maddeye göre listedeki bir kalemi olağan sayan şirket, kalemin adını, tutarını ve gerekçesini notlarda açıklar. Listede olmayan önemli bir kalemi tekrarlanmayan sayan şirket onu ayrı satırda gerekçesiyle gösterir, önemsiz tutarlar sepete girer. VIII. madde vergi ve azınlık payı düzeltmesini zorunlu tutar. IX. madde bağımsız denetçinin bu kalemlerin gerçekliğini, doğruluğunu, tamlığını ve makullüğünü ayrıca değerlendirmesini ister.

Çin'de düzenleyici eşik

Çin'de çekirdek net kâr birçok düzenleyici testte belirleyici rakamdır ve bunun tarihsel bir nedeni vardır. Chen ve Yuan'ın 2004'te The Accounting Review'da yayımlanan çalışmasına göre 1996-1998'de hak ihracı onayı, son üç yılın her birinde en az %10 özkaynak kârlılığı şartına bağlıydı. Şirketlerin özkaynak kârlılığı %10 çizgisinin hemen üstünde kümelendi. Eşiği faaliyet dışı gelirle geçip onay alan şirketler sonraki yıllarda diğer onaylı şirketlerden zayıf performans gösterdi. Chen, Lee ve Li'nin 2008 çalışması ise yerel yönetimlerin mali transferlerle şirketlerin eşikleri geçmesine yardım ettiğini gösterdi.

Halka arz testlerindeki net kâr, tekrarlanmayan kalemler öncesi ve sonrası rakamdan küçük olanıdır. Bu kural yeni değildir. CSRC'nin 2006 tarihli halka arz ve ikincil ihraç düzenlemeleri de iki rakamdan düşüğünü esas alıyordu. Kural Şubat 2023'te yürürlüğe giren tam tescil sisteminde korundu. Şanghay ve Shenzhen borsaları kotasyon kurallarını 30 Nisan 2024'te revize etti. O tarihten bu yana ana pazardaki birinci ölçüt, son üç yılda net kârın hep pozitif, toplamın en az 200 milyon yuan, son yılın en az 100 milyon yuan olmasıdır. Eski eşikler 150 ve 60 milyon yuandı. Bu ölçüte son üç yılda toplam en az 200 milyon yuan işletme nakit akışı ya da en az 1,5 milyar yuan hasılat şartı eşlik eder.

Kotasyondan çıkarma kuralı, Devlet Konseyi'nin 12 Nisan 2024 tarihli yeni "Dokuz Madde" belgesinin ardından sıkılaştırıldı. Ana pazarda toplam kâr, net kâr ve çekirdek net kârdan en küçüğü negatifse ve olağan faaliyetle ilgisiz gelirler düşülmüş hasılat 300 milyon yuanın altındaysa şirket risk uyarısı alır. Eski hasılat eşiği 100 milyon yuandı, Şanghay'ın STAR Market ve Shenzhen'in ChiNext büyüme panolarında eşik 100 milyon yuan olarak kaldı. Kural ilk kez 2024 yıllık raporlarına uygulandı. 21st Century Business Herald, Mart 2025 ortasında risk uyarısı almamış 50'den fazla ana pazar şirketinin ölçütü tetikleyecek durumda olduğunu yazdı. Xinhua'da yayımlanan 29 Ocak 2026 tarihli bir Economic Information Daily haberi bu ölçütün ilk sonuçlarını gösterir. Habere göre Shuaifeng Electric ve Tianjian Technology gibi şirketler, zarar ve 300 milyon yuanın altındaki düşülmüş hasılat nedeniyle risk uyarısı alabileceklerini bildirdi. Shuaifeng'in beklediği düşülmüş hasılat 200-240 milyon yuandı.

Kâr ön açıklaması (yeji yugao), Batı'daki profit warning'den farklı olarak olumlu sonuçları da kapsar ve iki rakamı yan yana verir. Şanghay ve Shenzhen ana pazar kotasyon kurallarına göre şu durumlardan birini bekleyen şirket, ön açıklamayı yıl bitiminden sonraki bir ay içinde, yani 31 Ocak'a kadar yapar. Bunlar net zarar, zarardan kâra dönüş, net kârın %50'den fazla değişmesi, kotasyondan çıkarma ölçütünün tetiklenmesi ve dönem sonu özkaynağın negatif olmasıdır. Zijin Mining 31 Aralık 2025'te 2025 için 51-52 milyar yuan net kâr (%59-62 artış) ve 47,5-48,5 milyar yuan çekirdek net kâr (%50-53 artış) bekledi. Air China 31 Ocak 2026'da 2025 için 1,3-1,9 milyar yuan net zarar ve 1,9-2,7 milyar yuan çekirdek net zarar bekledi. Economic Information Daily'nin derlemesine göre 31 Ocak 2026 itibarıyla 2.974 A-pay şirketi 2025 için kâr ön açıklaması yaptı, bunların 1.106'sı (%37,2) olumluydu. Yıl geneli çekirdek rakamlar Mart-Nisan 2026'da yayımlanacak yıllık raporlarla kesinleşecek.

ABD, Avrupa ve Hong Kong'daki karşılıklar

Batı'daki tanınmış bir örnek Berkshire Hathaway'dir. 2018'den itibaren uygulanan ASU 2016-01, hisse pozisyonlarındaki gerçekleşmemiş kazanç ve kayıpları net kâra soktu. Warren Buffett 2017 hissedar mektubunda 170 milyar dolarlık portföyün değerinin bir çeyrekte kolayca 10 milyar dolar ya da daha fazla oynayabileceğini yazdı. Ona göre net kâr analitik amaçla işe yaramaz hâle gelecekti. Şirket o günden beri faaliyet kazancını (operating earnings) bültenlerinde manşet rakam olarak öne çıkarır. Berkshire'ın 22 Şubat 2025 tarihli bültenine göre 2024 net kârı %7,5 düşüşle 88,995 milyar dolar, faaliyet kazancı %27,0 artışla 47,437 milyar dolar oldu. 1 Kasım 2025 tarihli bültene göre 2025'in ilk dokuz ayında net kâr %31 düşerken faaliyet kazancı %4,2 arttı. Kraft Heinz yatırımındaki 3,76 milyar dolarlık değer düşüklüğü bu dönemde net kâra girdi, faaliyet kazancına girmedi.

Hong Kong'daki gayrimenkul grupları underlying profit, yani yeniden değerleme hariç kâr açıklar. Hongkong Land 2024'te IFRS'e göre 1,385 milyar dolar zarar, underlying bazda 410 milyon dolar kâr açıkladı. Farkın büyük kısmı yatırım amaçlı gayrimenkullerin nakit dışı değer kaybıydı. Şirket Çin anakarasındaki proje karşılıklarını da dışlayan üçüncü bir ölçü verdi, bu ölçüde kâr 724 milyon dolardı. Sun Hung Kai Properties'te ise 2021-2025 mali yıllarında, 2023 dışında, ana ortaklık kârı yeniden değerleme kayıpları nedeniyle underlying kârın %10,7-12,4 altında kaldı.

Hong Kong'da ya da ABD'de kotasyonlu Çinli şirketler CSRC listesine tabi değildir. Bu şirketlerin çekirdek ya da düzeltilmiş net kârı yönetim tanımlıdır ve çoğu zaman hisse bazlı ödemeyi, satın alma kaynaklı itfayı ve yatırım değer değişimini dışlar. Beike markasıyla bilinen KE Holdings tipik bir örnektir. Şirketin 10 Kasım 2025 tarihli bültenine göre 2025'in üçüncü çeyreğinde GAAP net kâr %36,1 düşüşle 747 milyon yuan, düzeltilmiş net kâr %27,8 düşüşle 1,286 milyar yuan oldu. Aradaki 539 milyon yuanın 450 milyon yuanı, yani %83,5'i hisse bazlı ödeme gideriydi. Aynı gider bir A-pay şirketinde çekirdek net kârın içinde kalırdı. Weichai Power, Sinopec ve Air China gibi hem A hem H payı olan şirketler ise A-pay raporlarında CSRC tanımlı rakamı da açıklar.

ABD'de kural etiketi denetler. Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun (SEC) Regulation S-K Item 10(e) hükmü bir etiketleme yasağı koyar. İki yıl içinde tekrarlanması muhtemel ya da son iki yılda benzeri görülmüş bir kalem "tekrarlanmayan" diye etiketlenip performans ölçüsünden çıkarılamaz. Bu yasak SEC'e sunulan 10-K ve 10-Q gibi belgelerde uygulanır. Kâr bültenlerinde ise Regulation G'nin yanıltıcılık yasağı ve mutabakat şartı geçerlidir. SEC personelinin 102.03 numaralı yorumuna göre tekrar eden bir kalem dışlanabilir, yasak onu tekrarlanmayan diye adlandırmayı hedefler. SEC personelinin 13 Aralık 2022'de güncellediği 100.03 numaralı yorum ise tekrarlanmayan zararları ayıklayıp aynı dönemin tekrarlanmayan kazançlarını bırakan tek yönlü ayarlamayı yanıltıcı sayar. Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi'nin (ESMA) 2016'dan beri uygulanan alternatif performans ölçüleri (APM) rehberi, yeniden yapılandırma ve değer düşüklüğünün nadiren tekrarlanmayan sayılabileceğini söyler ama sayısal bir test koymaz. Ayrıntılar GAAP dışı kâr maddesindedir.

Türkiye'de enflasyon muhasebesi ve TFRS 18

Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) 23 Kasım 2023 duyurusuyla TFRS uygulayan işletmelerden 31 Aralık 2023 ve sonrasındaki yıllık tablolarını TMS 29'a göre düzeltmelerini istedi. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) da 28 Aralık 2023 tarihli 81/1820 sayılı kararıyla ihraççılar için aynı uygulamaya geçti. TMS 29 altında net parasal pozisyon kazancı veya kaybı, kâr veya zarar tablosunda ayrı bir kalemdir. KGK rehberindeki örnekte bir şirket dönem boyunca 10.000 TL nakit tutar. Genel fiyat endeksi %13,1 artar (endeks katsayısı 1,131). Şirket 10.000 × 0,131 = 1.310 TL parasal kayıp yazar. Hiçbir faaliyeti olmasa bile dönemi 1.310 TL net zararla kapatır. TÜİK verilerine göre yıllık TÜFE Aralık 2023'te %64,77, Aralık 2024'te %44,38, Aralık 2025'te %30,89 oldu.

Satır ayrı durduğu için parasal kalemi dışlayan bir çekirdek hesap kolayca yapılabilir. Ancak bu kalem yüksek enflasyon sürdükçe her dönem yeniden oluşur. Onu tek seferlik saymak, ESMA'nın tekrar eden kalemler için yaptığı uyarıyla çelişir. Türk şirketlerinde parasal kalem, kur farkı, ertelenmiş vergi ve karşılık iptalleri bu nedenle ayrı ayrı incelenir.

İkinci gelişme TFRS 18'dir. Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB), IAS 1'in yerini alan IFRS 18'i Nisan 2024'te yayımladı. KGK Türkçe karşılığını 5 Mayıs 2025 tarihli kararla kabul etti, metin 8 Mayıs 2025 tarihli ve 32894 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Standart 1 Ocak 2027 ve sonrasında başlayan dönemlerde geçerlidir, Şubat 2026 itibarıyla henüz yürürlükte değildir.

TFRS 18 çekirdek net kâr benzeri ölçülere yönetimin tanımladığı performans ölçütü (YTPÖ) adını verir. Bunlar gelir ve giderlere ilişkin, finansal tablolar dışında kamuya açık iletişimde kullanılan ve yönetimin bakışını ileten ara toplamlardır. Serbest nakit akışı, düzeltilmiş hasılat ve oranlar kapsam dışıdır. Konuşmalar da kamuya açık iletişim sayılmaz, yani telekonferansta söylenen bir "çekirdek kâr" tek başına YTPÖ doğurmaz. YTPÖ'ler denetlenen tablolarda tek bir dipnotta toplanır. Dipnot ölçünün neden faydalı olduğunu, nasıl hesaplandığını ve en yakın ara toplamla mutabakatını verir. Paragraf 123(d) her mutabakat kalemi için vergi etkisini ve KGP etkisini ayrıca ister. Çin'deki VIII. madde mantığı böylece IFRS dünyasına girer.

Bu ayrıntının nedeni IASB'nin etki analizinde görülür. 26 ülkeden 100 büyük şirketin 2021-2022 tablolarında düzeltilmiş ölçülerin yalnızca %7'sinde ayrıntılı vergi etkisi vardı. %79'unda vergi etkisi sınırlıydı ya da yoktu, %14'ünde ise mutabakat hiç verilmemişti. Standart "olağan dışı kalem" de tanımlamaz. IASB 2019 taslağındaki tanımı nihai metinden çıkardı ve faaliyet kârının tekrarlanmayan kalemleri de içerdiğini açıkça yazdı. "Bir defaya mahsus" ifadesi B79(h) paragrafında yalnızca kalemleri ayrı sunmak için bir ölçüttür. Çekirdek rakamın yeri ana tablo değil, YTPÖ dipnotudur.