NIM — Net faiz geliri oranı

NIM (net interest margin, net faiz marjı), bir bankanın net faiz gelirinin ortalama faiz getiren aktiflerine oranıdır. Net faiz geliri (net interest income, NII), kredilerden, menkul kıymetlerden ve merkez bankası rezervlerinden kazanılan faizden mevduata ve borçlanmaya ödenen faizin düşülmesiyle bulunur. NIM mevduat bankalarının, kredi kartı şirketlerinin, aracı kurumların ve kredi veren fintech şirketlerinin faiz işinden elde ettiği getiriyi ölçmekte kullanılır. FDIC (ABD Federal Mevduat Sigorta Kurumu) verilerine göre 2025 üçüncü çeyrekte ABD bankalarının net faaliyet gelirinin yaklaşık %69'u net faiz gelirinden oluştu. Dragonomi'de Çin bankalarının daralan marjları, Avrupa bankalarının, aracı kurumların ve fintech şirketlerinin telekonferansları ve para politikası yorumları nedeniyle sık geçer.

Madde iki yakın kavramı da kapsar. Net faiz geliri marjın payındaki mutlak tutardır ve para birimiyle ifade edilir. Faiz dışı gelir (non-interest income) ise ücret, komisyon, alım satım kârı ve diğer kalemlerden oluşan ikinci gelir ayağıdır. Bankalarda serbest nakit akışı anlamlı bir ölçü değildir, çünkü mevduat toplamak ve kredi vermek bankanın faaliyetinin kendisidir. Banka gelirinin miktarı ve kalitesi bu üç kavramla okunur. Türkçe metinlerde "faiz marjı" hem NIM hem de kredi-mevduat makası için kullanılır, rakamın hangi ölçüye ait olduğu her seferinde kontrol edilmelidir.

Tanım ve formül

Hesap iki adımda yapılır. Önce net faiz geliri bulunur.

NII = Faiz gelirleri − Faiz giderleri

Faiz giderleri mevduata, repo ve bankalararası borçlanmaya ve ihraç edilen tahvillere ödenen faizdir. Sonra NII yıllıklandırılır ve bir aktif tabanına bölünür.

NIM = Yıllıklandırılmış NII ÷ Ortalama faiz getiren aktifler

Faiz getiren aktifler (interest-earning assets), bankanın faiz tahakkuk ettiren varlıklarıdır. Krediler, menkul kıymetler, bankalararası alacaklar ve faiz ödenen rezervler bu gruba girer. Kasadaki nakit, binalar, şerefiye ve faiz işlemeyen alacaklar girmez. Payda dönem sonu bakiyesi değil ortalamadır. Büyük bankalar günlük ortalamayı kullanır, küçük kurumlar dönem başı ve sonu bakiyesinin ortalamasıyla yetinebilir.

Oranın değişimi baz puanla (bp, yüzde puanın yüzde biri) ölçülür.

FDIC oranı iki bileşene ayırarak yayımlar. İlki faiz getiren aktiflerin getirisidir. İkincisi fonlama maliyetidir, yani faiz giderlerinin yine faiz getiren aktiflere bölünmesi. Payda yükümlülükler değil aktifler olduğu için iki bileşenin farkı doğrudan NIM'i verir. FDIC'in 2025 üçüncü çeyrek Quarterly Banking Profile verisine göre ABD bankalarında aktif getirisi %5,65, fonlama maliyeti %2,30, NIM %3,34'tü. Aynı çeyrekte NIM bir önceki çeyrekteki %3,25'ten 9 baz puan arttı, çünkü aktif getirisi 11 baz puan, fonlama maliyeti yalnızca 2 baz puan yükseldi.

Çeyreklik NII dörtle çarpılarak ya da gün sayısıyla ölçeklenerek yıllıklandırılır ve çeyrekler eşit uzunlukta değildir. Bank of America Ocak 2026'da ilk çeyrek beklentisini açıklarken 90 günlük bu çeyreğin 92 günlük 2025 son çeyreğine göre iki gün daha az faiz tahakkuku içereceğini ayrıca not etti. ABD'de oran çoğu zaman vergiden muaf faiz gelirinin vergi öncesi eşdeğerine çevrilmesiyle hesaplanır.

Adım adım örnek hesap

Kurgusal bir bankanın yıllık ortalama bilançosu aşağıdadır. Tutarlar milyon dolardır. Hesabı sade tutmak için bankanın faiz getirmeyen aktifi olmadığı varsayılır.

İlk adım NII'dir. Faiz geliri 48,0 + 12,0 + 3,5 = 63,5 milyon dolar, faiz gideri 15,0 + 7,5 = 22,5 milyon dolardır. NII 63,5 − 22,5 = 41,0 milyon dolar olur.

İkinci adım NIM'dir. 41,0 ÷ 1.000 = %4,10. FDIC usulüyle de aynı sonuç bulunur. Aktif getirisi 63,5 ÷ 1.000 = %6,35, fonlama maliyeti 22,5 ÷ 1.000 = %2,25, fark %4,10'dur.

Üçüncü adım net faiz makasıdır (net interest spread), yani aktif getirisi ile yalnızca faiz ödenen yükümlülüklerin maliyeti arasındaki fark. Faiz ödenen yükümlülükler vadeli mevduat ile tahvilden oluşur ve toplamı 650 milyon dolardır. Maliyetleri 22,5 ÷ 650 = yaklaşık %3,46'dır. Makas 6,35 − 3,46 = %2,89 olur. NIM ile makas arasındaki 1,21 puanlık fark, vadesiz mevduat ile özkaynaktan oluşan 350 milyon dolarlık faizsiz fonlamanın katkısıdır. Bu katkı, faizli fonlamanın maliyeti ile faizsiz fonlamanın payının çarpımına eşittir, yani %3,46 × 350 ÷ 1.000 = 1,21 puan.

Dördüncü adım takvimdir. Banka 90 günlük ilk çeyrekte 41,0 × 90 ÷ 365 = 10,11 milyon dolar NII elde eder. Bu rakam dörtle çarpılırsa 40,44 milyon dolar ve %4,04 NIM çıkar. Gün esaslı yıllıklandırmada 10,11 × 365 ÷ 90 = 41,0 milyon dolar ve %4,10 bulunur. Aradaki 6 baz puan tamamen hesap yöntemidir. 92 günlük dördüncü çeyrekte NII 10,33 milyon dolardır, yani hiçbir şey değişmeden ilk çeyrek dördüncü çeyreğe göre yaklaşık %2 düşük görünür.

Beşinci adım bir faiz indirimidir. Merkez bankası politika faizini 100 baz puan indirir. Kredilerin yarısı (300 milyon dolar) değişken faizlidir ve getirisi 1 puan düşer, faiz geliri 3,0 milyon dolar azalır. Rezervlerden de 1,0 milyon dolar kayıp gelir, sabit faizli menkul kıymetler etkilenmez. Faiz geliri 59,5 milyon dolara, aktif getirisi %5,95'e iner. Banka indirimin yarısını vadeli mevduata yansıtır. Bu orana mevduat betası (deposit beta) denir, yani politika faizindeki değişimin mevduat faizine geçen payı. %50 beta ile vadeli mevduatın maliyeti %2,5'e, faiz gideri 20,0 milyon dolara iner. NII 59,5 − 20,0 = 39,5 milyon dolar, NIM %3,95 olur ve 15 baz puan geriler. Makas ise yalnızca %2,89'dan %2,87'ye iner (5,95 − 3,08). Kaybın büyük kısmı faizsiz fonlamanın değerinden gelir. Faizli fonlamanın maliyeti %3,08'e düşünce faizsiz kaynağın katkısı 1,21 puandan 1,08 puana iner.

Altıncı adım büyümedir. Banka aynı faiz ortamında bilançosunu bütün kalemlerde %10 büyütürse NII 39,5 × 1,10 = 43,45 milyon dolara çıkar, NIM %3,95'te kalır. Başlangıca göre NIM 15 baz puan daralmış, NII ise 41,0 milyon dolardan 43,45 milyon dolara, yani yaklaşık %6 artmıştır. Aynı yıl için "marj daraldı" ve "net faiz geliri arttı" cümleleri birlikte doğrudur.

Net faiz geliri (NII)

NII gelir tablosunun ilk satırıdır ve NIM'den farklı olarak doğrudan kâra akar. Yatırımcılar bu nedenle marjdan çok NII'nin tutarını ve bankanın bu tutar için verdiği rehberliği izler. Bank of America 14 Ocak 2026'da 2026 NII'sinde %5-7 büyüme, ilk çeyrekte yıllık bazda yaklaşık %7 artış beklediğini açıkladı. Barclays Ekim 2025'te yatırım bankası ve merkez hariç NII beklentisini 12,6 milyar sterlinin üzerine çıkardı.

Rehberliğin en öğretici kısmı köprüdür, yani bir yılın NII'sinden ötekine geçişin kalemlere ayrılması. JPMorgan 13 Ocak 2026'da 2026 için yaklaşık 103 milyar dolar NII öngördü. Bunun yaklaşık 95 milyar doları Markets (alım satım ve piyasa yapıcılığı bölümü) hariç NII, yaklaşık 8 milyar doları Markets NII'siydi. Banka, Markets hariç NII'nin 2025'teki 92,6 milyar dolardan yaklaşık 95 milyar dolara çıkışını iki kalemle açıkladı. Faiz ve marj etkisi −2,0 milyar dolar, bilanço büyümesinin etkisi +4,5 milyar dolardır. Bu, örnek hesaptaki altıncı adımın gerçek hayattaki karşılığıdır. Beklenti, fed funds (Fed'in politika faizi) üst bandını yıl sonunda %3,25'e indiren iki faiz indirimi ve Fed'in rezervlere ödediği faizde (IORB) ortalama 92 baz puanlık düşüş varsayar.

Oran/hacim analizi (rate/volume analysis) NII değişimini iki etkene ayırır. Hacim etkisi bakiye değişiminin eski faiz oranıyla, oran etkisi faiz oranındaki değişimin eski bakiyeyle çarpımıdır. Kesişimden doğan küçük kalan bankanın seçtiği yönteme göre birine dağıtılır. Örnek hesapta NII 41,0 milyon dolardan 43,45 milyon dolara çıkar. Hacim etkisi 41,0 × %10 = +4,1, oran etkisi −1,5, kesişim kalanı −1,5 × %10 = −0,15 milyon dolardır, toplam 2,45 milyon dolar eder.

Faiz dışı gelir

Faiz dışı gelir ücret, komisyon, alım satım ve diğer faaliyet gelirlerinden oluşur ve üç grupta toplanır. İlki net ücret ve komisyon gelirleridir. Kart, hesap işletim, varlık yönetimi, aracılık ve yatırım bankacılığı ücretleri bu gruptadır. İkincisi menkul kıymet, döviz ve türev işlemlerinden doğan alım satım (trading) geliridir. Üçüncüsü menkul kıymet satış sonucu, iştirak geliri ve tek seferlik kalemler gibi diğer kalemlerdir. NII ile faiz dışı gelirin toplamı bankanın net faaliyet gelirini, yani "toplam gelir" diye anılan rakamı verir.

Pay bankadan bankaya çok değişir. FDIC'e göre ABD bankacılık sektörünün 2025 üçüncü çeyrekteki 275,1 milyar dolarlık net faaliyet gelirinin 189,6 milyar doları NII, 85,5 milyar doları faiz dışı gelirdi, yani faiz dışı pay yaklaşık %31'di. Büyük bankalarda pay daha yüksektir. 2025 sonuçlarında faiz dışı gelirin toplam gelirdeki payı Wells Fargo'da yaklaşık %43, Bank of America'da %47, JPMorgan'da %48'dir.

BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu) formatındaki gelir tablosunda "net ücret ve komisyon gelirleri" ayrı bir satırdır, "faiz dışı gelirler" ise alım satım ve diğer faaliyet gelirlerini de kapsar. Dragonomi yazılarında ücret kalemi "komisyon ve işlem ücretleri" olarak geçer. Faiz dışı gelir, faaliyet dışı gelir (non-operating income) ile de karıştırılmamalıdır. Banka dışı şirketlerde bu terim kur farkı ve yatırım geliri gibi kalemleri anlatır ve telekonferans çevirilerinde zaman zaman yanlışlıkla "faiz dışı" diye aktarılır.

Faiz dışı gelir, marj daraldığında dengeleyici rol oynar. En uç örnek Türkiye'dir. Garanti BBVA'nın BDDK konsolide sonuçlarında 2024'ün ilk dokuz ayında net ücret ve komisyon geliri 68,0 milyar TL ile swap maliyeti dahil NII'yi (62,6 milyar TL) geçti. 2025'in aynı döneminde NII %96 artışla 122,8 milyar TL'ye, ücretler %54 artışla 104,4 milyar TL'ye çıktı. Ücretler 2025'in ilk dokuz ayında faaliyet giderlerinin %84'ünü karşıladı. Bu oran, yani ücret/faaliyet gideri oranı, 2024'te %91'di.

Gelirin kalitesi ayrı bir sorudur. Kart, hesap ve varlık yönetimi ücretleri tekrarlanır, alım satım geliri piyasa oynaklığına bağlıdır, menkul kıymet satış sonuçları ise çoğu zaman bir bilanço kararının izidir. Wells Fargo'nun 2024 dördüncü çeyrek faiz dışı gelirinde yatırım portföyünün yeniden konumlandırılmasından doğan 448 milyon dolarlık net zarar vardı. Bu tür satışlarda amaç, düşük getirili tahvilleri satıp parayı yüksek getirili kağıtlara yatırarak sonraki dönemlerin NII'sini artırmaktır.

Nasıl yorumlanır

NIM tek başına iyi ya da kötü değildir, bankanın iş modeliyle okunur ve dört etken belirleyicidir.

Birincisi aktif karışımıdır. Teminatsız tüketici kredisi yüksek faiz taşır ama yüksek zarar da üretir. FDIC'in iş modeline göre sınıflandırmasında 2025 üçüncü çeyrekte kredi kartı bankalarının NIM'i %9,70, mortgage odaklı bankalarınki %2,28'dir. Kart bankalarında aktif getirisi %12,90'dır, ama kredi zararı karşılığı da aktiflerin %2,27'sine ulaşır. Sektör genelinde bu oran %0,33'tür. Capital One 2025 üçüncü çeyrekte %8,36 NIM açıkladı, bu bir önceki çeyreğe göre 74 baz puanlık artıştı. Synchrony'nin aynı çeyrekteki NIM'i %15,62'ydi.

İkincisi ölçektir. FDIC verisinde banka büyüdükçe NIM düşer. Tablodaki topluluk bankaları (community banks), FDIC'in yerel ve küçük ölçekli bankalar için kullandığı sınıftır.

Büyük bankaların bilançosunda getirisi düşük rezervlerin, menkul kıymetlerin ve piyasa işlemi aktiflerinin payı yüksektir. JPMorgan'da Markets işine ait aktifler 2025'te ortalama faiz getiren aktiflerin yaklaşık %36'sını (3,83 trilyon doların 1,36 trilyon doları) oluşturdu. Bu aktiflerin net getirisi yalnızca %0,24'tü ve NII'ye katkıları 3,3 milyar dolarla toplamın yaklaşık %3'ünde kaldı. Markets hariç NIM ise %3,75'ti, yani topluluk bankalarının düzeyine yakındı.

Üçüncüsü fonlama yapısıdır. Faizsiz vadesiz mevduat ve betası düşük, sadık bir mevduat tabanı marjın en değerli kaynağıdır. Bu kaynak, yüksek faiz döneminde mevduat sahipleri faizli ürünlere geçtikçe erir. JPMorgan'da 2025'te ortalama faizsiz mevduat %5 azalarak 604 milyar dolara indi, faizli yükümlülükler ise %12 artarak 3,16 trilyon dolara çıktı. Truist'te faizsiz mevduat 2025 üçüncü çeyrekte toplam mevduatın %26,7'siydi. Fonlama maliyetinin yönü marjı aktif getirisinden de fazla etkileyebilir. FDIC'e göre topluluk bankalarının NIM'i bir yılda 37 baz puan artarak 2025 üçüncü çeyrekte %3,73'e çıktı. Artışın 25 baz puanı fonlama maliyetindeki düşüşten, 12 baz puanı aktif getirisindeki yükselişten geldi.

Dördüncüsü faiz yönüne duyarlılıktır. Varlık duyarlı (asset-sensitive) bankada aktifler yükümlülüklerden hızlı yeniden fiyatlanır. Faiz artışında NIM genişler, indirimde daralır. Büyük ABD bankaları bu gruptadır. Yükümlülük duyarlı (liability-sensitive) bankada durum tersidir. Türk bankaları büyük ölçüde kısa vadeli TL mevduatla fonlanır, sabit faizli tüketici kredisi ve taksitli kart bakiyesi taşır. Politika faizi düştüğünde mevduat maliyeti kredi getirisinden hızlı iner ve marj genişler. Garanti BBVA 2025 NIM genişleme beklentisini +3 puandan +1,5-2 puana indirdi, çünkü yıl sonu politika faizi varsayımı bütçedeki %31 yerine %38,5 oldu. Faiz indirimi her bankada NIM'i düşürmez.

Banka dışı şirketlerde NII farklı işler. Aracı kurumlarda NII müşteri nakdinden ve marjlı işlem kredisinden doğar. Kredi veren fintech şirketlerinde marj, risk maliyetiyle, yani dönemin kredi zararı karşılığının ortalama kredilere oranıyla birlikte izlenir. MercadoLibre kredi portföyünü zarar sonrası net faiz marjı (net interest margin after losses, NIMAL) ile takip eder. Şirket 2025 üçüncü çeyrekte Arjantin'deki seçim döneminde fonlama maliyetinin yükseldiğini ve bunun marjı geçici olarak baskıladığını açıkladı.

Faiz makası, kredi-mevduat makası ve diğer yakın ölçüler

NIM ile net faiz makası sık karıştırılır. Makas, örnek hesapta görüldüğü gibi, faiz getiren aktiflerin getirisi ile faiz ödenen yükümlülüklerin maliyeti arasındaki farktır. İki ölçünün bağı tek satırla yazılır.

NIM = Makas + Faizli fonlamanın maliyeti × (Faizsiz fonlama ÷ Faiz getiren aktifler)

Burada faizsiz fonlama, faiz getiren aktiflerin faizli yükümlülüklerle karşılanmayan kısmıdır (faiz getiren aktifler − faizli yükümlülükler). İkinci terim vadesiz mevduat ve özkaynak gibi faizsiz kaynakların katkısıdır. Faizler yükseldikçe bu katkı büyür, düştükçe küçülür. Makas genişlerken NIM bu nedenle daralabilir. JPMorgan'ın 2025 verisi bunun güncel örneğidir. Faiz getiren aktiflerin getirisi %5,50'den %5,05'e, faiz ödenen yükümlülüklerin maliyeti %3,57'den %3,09'a indi. Makas %1,93'ten %1,96'ya genişledi, NIM ise %2,63'ten %2,50'ye daraldı. NIM'den makas çıkarıldığında faizsiz fonlamanın katkısının 0,70 puandan 0,54 puana indiği görülür.

Türkçedeki ikinci karışıklık kredi-mevduat makası ile ilgilidir. Bu ölçü tek bir ürün çiftine bakar, örneğin TL kredi getirisi ile TL vadeli mevduat maliyeti. Menkul kıymetleri, rezervleri, döviz bilançosunu ve faizsiz mevduatı dışarıda bırakır. Garanti BBVA'da 2025 üçüncü çeyrekte kredi kartı hariç TL kredi getirisi %47,8, TL vadeli mevduat maliyeti %42,6'ydı. Makas yaklaşık 5,2 puandı ve 2024 son çeyreğindeki 4,0 puandan (%49,5'e karşı %45,5) genişlemişti. Banka makasın üçüncü çeyrekte yatay kaldığını, TL mevduat maliyetindeki düşüşün düşük maliyetli kur korumalı mevduatın (KKM) payı azaldıkça ve mevduat düzenlemeleri nedeniyle beklenenden yavaş ilerlediğini açıkladı.

Japon bankaları kredi-mevduat makasının yanında üçüncü bir ölçü de açıklar, toplam faiz makası. Bu ölçü yükümlülük maliyetine genel yönetim giderlerini de ekler. MUFG Bank'ın konsolide olmayan yurt içi verisinde Nisan-Eylül 2025 döneminde kredi getirisi %1,09, mevduat maliyeti %0,17'ydi. Kredi-mevduat makası %0,92'dir ve bir yıl önceki %0,79'dan genişlemiştir. Toplam faiz makası ise yalnızca %0,20'dir.

Dragonomi arşivinde ise "faiz makası" banka marjı anlamında hiç geçmez. Terimin geçtiği yazıların tamamı ülkeler arası faiz ve tahvil getirisi farkını, çoğunlukla Çin-ABD ve Japonya-ABD farkını anlatır.

Faiz duyarlılığı, yapısal hedge ve IRRBB

Bankalar NII'nin faiz duyarlılığını her çeyrek açıklar. Bank of America'nın 30 Eylül 2025 tarihli tablosuna göre faizlerde ani ve paralel 100 baz puanlık artış yıllık NII'yi 1,0 milyar dolar artırır, 100 baz puanlık düşüş 2,2 milyar dolar azaltır. 200 baz puanda asimetri büyür, artış 1,4 milyar dolar kazandırır, düşüş 5,3 milyar dolar kaybettirir. Bunun nedeni mevduat faizlerinin sıfıra yakın bir tabana dayanmasıdır. Faizler düşerken kredi getirisi iner, ama zaten çok düşük olan mevduat maliyeti aynı ölçüde inemez.

İngiliz ve Avrupa bankalarında bu duyarlılığı yönetmenin ana aracı yapısal hedgedir (structural hedge). Barclays'te faizsiz vadesiz hesaplar, anında erişimli tasarrufların istikrarlı kısmı ve özkaynak, "sabit al, değişken öde" yapısındaki amortismanlı faiz swaplarıyla hedge edilir. Her ay vadesi dolan küçük bir dilim piyasa faizinden yenilenir, böylece güncel faiz NII'ye yıllara yayılarak geçer. Barclays yönetimi Ekim 2025 telekonferansında hedge nominalinin yaklaşık 233 milyar sterlin düzeyinde kalacağını ve ortalama vadenin 3 yıldan 3,5 yıla uzatıldığını söyledi. Banka 2025'te vadesi dolan dilimleri planlanan %3,5 yerine yaklaşık %3,8'den yeniden yatırdı. 2027'de vadesi dolacak hedge'lerin getirisi ise yaklaşık %2,1'dir. 2025'teki %3,8'lik yeniden yatırım getirisi korunursa, vadesi dolan her 10 milyar sterlinlik dilim 1,7 puanlık getiri farkıyla yıllık yaklaşık 170 milyon sterlin ek brüt gelir getirir. HSBC yönetimi de Ekim 2025 telekonferansında yapısal hedge'in 585 milyar dolara ulaştığını ve vadesi dolan kağıtların daha yüksek getirili kağıtlarla yenilendiğini söyledi.

Hedge iki yönde çalışır. Barclays'in açıklamasına göre piyasa faizi hedge getirisinin üzerindeyken hedge tek başına NII'yi aşağı çeker, altındayken NII'ye katkı yapar. Barclays'in yatırım bankası ve merkez hariç grup NII'si 2025 üçüncü çeyrekte yıllık %16 artarak 3,3 milyar sterline çıktı. Bu artışta hedge'in elverişli yeniden yatırımının da payı vardı.

Düzenleyici çerçeve Basel Komitesi'nin bankacılık defterinde faiz riski (interest rate risk in the banking book, IRRBB) standardıdır. 21 Nisan 2016'da yayımlanan standart, paralel kaymalar ve eğrinin dikleşip yataylaşması dahil altı faiz şoku senaryosu tanımlar. Bankalar hem NII'deki değişimi hem de özkaynağın ekonomik değerindeki (economic value of equity, EVE) değişimi açıklar. EVE, faiz şokunun bütün bilanço kalemlerinin bugünkü değerine uzun vadeli etkisidir. Aykırı banka eşiği, toplam sermayenin %20'sinden ana sermayenin (Tier 1) %15'ine indirildi. Paralel şok ABD doları ve avro için 200, Japon yeni için 100, sterlin ve yuan için 250, Türk lirası için 400 baz puandır. AB, 2024/856 sayılı yetkilendirilmiş tüzükle EVE testine bir NII testi ekledi. Paralel şokta bir yıllık NII düşüşü ana sermayenin %5'ini aşan banka "büyük düşüş" sınıfına girer.

Muhasebe ve raporlama tuzakları

Vergi eşdeğeri ve yasal tablolar

ABD'de belediye tahvillerinin faizi federal gelir vergisinden muaftır. Bankalar bu geliri vergi öncesi eşdeğerine çevirir, buna vergi eşdeğeri (fully taxable-equivalent, FTE) düzeltmesi denir. JPMorgan'ın 2025 raporlanan NII'si 95,4 milyar dolardı, 425 milyon dolarlık düzeltmeyle yönetim bazlı (managed) NII 95,9 milyar dolara çıktı. NIM bu rakamla hesaplanır, ama düzeltme vergi sonrası kârı değiştirmez.

SEC (ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu) 11 Eylül 2020'de 33-10835 sayılı kararla bankaların eski Guide 3 açıklamalarını Regulation S-K'nin 1400 numaralı alt bölümüne taşıdı. Ortalama bilanço, kalem kalem getiri ve maliyet ile oran/hacim tablosu 15 Aralık 2021 ve sonrasında biten mali yıllardan beri zorunludur ve NII değişiminin kaynağını şirket yorumundan bağımsız gösterir.

Ücretin faize, faizin alım satıma kayması

ABD'de ASC 310-20 (Aralık 1986 tarihli eski FAS 91), kredi tahsis ücretlerinin doğrudan maliyetler düşüldükten sonra peşin gelir yazılmasını yasaklar ve tutarı kredinin ömrü boyunca faiz gelirine yayar. Ücret gibi görünen bir kalem bu nedenle NII içinde yer alabilir. Satın almalarda devralınan krediler ve mevduatlar gerçeğe uygun değerle kaydedilir, aradaki fark sonraki dönemlerde faiz gelirine ya da giderine itfa edilir. Capital One, 18 Mayıs 2025'te tamamladığı Discover alımından doğan bu itfayı 2025 üçüncü çeyrekte 105 milyon dolarlık vergi öncesi düzeltme kalemi olarak gösterdi. Raporlanan NII itfayı içerir, düzeltilmiş ölçüler dışarıda bırakır. Düzeltilmiş NIM, raporlanan %8,36'ya karşı %8,43'tü.

Alım satım yapan bankalarda daha büyük bir kayma vardır. Alım satım defterindeki pozisyonların fonlama maliyeti NII'de görünür, bu pozisyonların getirisi ise alım satım gelirinde kalır. HSBC bu nedenle iki ayrı rakam açıklar. 2025 üçüncü çeyrekte raporlanan NII 8,8 milyar dolar, bankacılık NII'si 11,0 milyar dolardı. Bankacılık NII'si alım satım varlıklarının iç fonlama maliyetini dışarıda bırakır. Faizler düştükçe alım satım defterinin fonlama maliyeti 2025'in ilk dokuz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,5 milyar dolar azaldı. HSBC'nin raporlanan NII bazındaki %1,57'lik NIM'i bankanın kredi-mevduat marjını olduğundan düşük gösterir. JPMorgan aynı sorunu Markets hariç NII ile çözer. Markets NII'si 2024'teki 641 milyon dolardan 2025'te 3,28 milyar dolara çıktı ve banka bu dalgalanmanın faiz dışı gelirde dengelendiğini belirtir. Markets hariç NII bir GAAP dışı ölçüdür ve raporlanan rakamla mutabakatı verilir.

Türkiye'de swap maliyeti ve TÜFE'ye endeksli kağıtlar

Türk bankaları TL fonlamanın bir kısmını döviz karşılığı TL swaplarıyla sağlar. Bu swapların maliyeti faiz giderinde değil alım satım satırında durur, raporlanan NII bu yüzden olduğundan yüksek görünür. Analistler swap düzeltmeli NIM kullanır. İkinci düzeltme TÜFE'ye endeksli devlet tahvillerinin gelirine yapılır. Bu gelir, bankanın değerlemede kullandığı yıllık enflasyon tahminine göre tahakkuk ettirilir. Tahmin değiştiğinde yılbaşından bu yana biriken fark genellikle o çeyrekte bir kerede kaydedilir, bu nedenle revizyon yapılan çeyrekte TÜFE geliri sıçrayabilir.

Garanti BBVA'nın 2025 ilk dokuz ay rakamları aynı bankanın üç ayrı NII'sini gösterir. Swap maliyeti düşülmeden önceki NII 137,9 milyar TL'dir. 15,0 milyar TL swap maliyeti düşülünce swap dahil NII 122,8 milyar TL olur. 25,1 milyar TL TÜFE'ye endeksli gelir de çıkarılınca çekirdek NII 97,7 milyar TL'ye iner. Swap dahil marj %5,1, çekirdek marj %4,1, TÜFE katkısı 1,1 puandır. 2024'te çekirdek marj %2,2, TÜFE katkısı 2,0 puandı. Garanti 2025 üçüncü çeyrekte değerlemedeki TÜFE tahminini %28'den %30'a çıkardı ve çeyreklik TÜFE geliri 8,1 milyar TL'den 8,8 milyar TL'ye yükseldi. Aynı çeyrekte net swap maliyeti 4,2 milyar TL'den 9,0 milyar TL'ye çıktı, çünkü banka TL mevduattan ucuz kalan swap fonlamasını artırdı ve bunun çekirdek marjı koruduğunu belirtti. Garanti kredi getirisi hesabında kart bakiyelerini dışarıda bırakır, çünkü taksitli ve faizsiz yapı nedeniyle bu bakiyelerin yalnızca yaklaşık %33'ü faiz işler.

Aynı banka yurt dışında başka bir NII ile raporlanır. BBVA grup tablolarında Türkiye'ye UMS 29 (hiperenflasyon muhasebesi) uygular ve TÜFE'ye endeksli geliri NII'de değil, net parasal pozisyon zararıyla birlikte diğer faaliyet gelir ve giderlerinde gösterir. Bu tablolarda Türkiye'nin 2025 ilk dokuz ay NII'si yaklaşık 2,14 milyar avrodur. BDDK ise Aralık 2023'te bankaların UMS 29 uygulamamasına karar verdi ve erteleme sonraki dönemlerde de sürdü, bu nedenle yerel NIM rakamları nominaldir.

Sorunlu krediler ve paydanın tanımı

Takipteki krediler NII'yi mekanik olarak aşındırır, ama iki muhasebe rejiminde farklı hızla. UFRS 9'un 5.4.1(b) maddesine göre kredi değer düşüklüğüne uğramış (Aşama 3) varlıklarda faiz, karşılık düşülmüş net defter değerine uygulanır. ABD'de ise 90 gün gecikmiş krediler genellikle tahakkuk dışı (nonaccrual) statüsüne alınır ve faiz tahakkuku tamamen durur.

Payda da standart değildir. Barclays NIM'i faiz getiren tüm aktiflere değil ortalama müşteri aktiflerine göre hesaplar. Garanti TL zorunlu karşılıkları paydaya katar. HSBC'nin oranı raporlanan NII'ye dayanır. HDFC Bank ise çekirdek marjını toplam aktiflere göre açıklar. Karşılaştırmadan önce paydanın tanımı okunmalıdır.

Ülkeler ve bankalar arası karşılaştırma

Aşağıdaki tablo, 15 Ocak 2026 itibarıyla açıklanmış son verilerle oranın tanımının bankadan bankaya nasıl değiştiğini gösterir, kıyas bu nedenle yaklaşıktır.

ABD

Marjda rezerv faizi ve mevduat betası belirleyicidir. Fed 10 Aralık 2025'te politika faizi aralığını %3,50-3,75'e indirdi. Rezervlere ödenen faiz (IORB) 11 Aralık'tan itibaren %3,65'tir. Büyük bankaların tuttuğu rezervler nedeniyle IORB, NII'de doğrudan bir kalemdir. Bilanço büyümesi de marj kadar önemlidir. Fed, Wells Fargo'ya 2018'den beri uyguladığı 1,95 trilyon dolarlık aktif tavanını 3 Haziran 2025'te kaldırdı, bankanın NII'si 2025 dördüncü çeyrekte yıllık bazda %4 arttı.

Çin

Kredi fiyatlaması Ağustos 2019 reformundan beri LPR'ye (loan prime rate, kredi piyasa taban faizi) bağlıdır. Politika faizi indirimi önce kredi getirisini düşürür. Bankacılık düzenleyicisinin verilerine göre ticari bankaların ortalama NIM'i 2019 sonunda yaklaşık %2,20 iken 2024 sonunda %1,52'ye, 2025 ilk çeyrekte %1,43'e, ikinci ve üçüncü çeyrekte %1,42'ye indi. Düzenleyici 2023'ten beri NFRA'dır (Ulusal Finansal Düzenleme İdaresi), 2019 verisi öncülü CBIRC'ye aittir. 1 yıllık LPR %3,0'da, 5 yıllık LPR %3,5'te sabittir. Son indirim 20 Mayıs 2025'teki 10 baz puandı ve oranlar Aralık 2025 itibarıyla üst üste yedi ay değişmedi.

Mevduat tarafı gecikmeyle hareket eder, çünkü vadeli mevduatın faizi vade dolana kadar değişmez. Dragonomi'nin Eylül 2025 tarihli mevduat faizi notuna göre büyük bankaların beş yıllık vadeli mevduata verdiği faiz %1,3'e inmişti, beş yıl önce bu oran %2,75'ti. Vadesi dolan eski mevduat yaklaşık yarı faizle yenilendikçe fonlama maliyeti, kredi getirisindeki düşüşü geriden izler. Marjın 2025 ortasında %1,42'de yatay kalması bu yeniden fiyatlama dönemine denk gelir. Takipteki kredi oranı 2025 üçüncü çeyrekte büyük devlet bankalarında %1,21, kırsal ticari bankalarda %2,77'dir.

Hong Kong

HIBOR (Hong Kong interbank offered rate, Hong Kong bankalararası faizi), Hong Kong doları cinsinden gecelikten bir yıla kadar bankalararası borçlanma faizidir ve Hong Kong Bankalar Birliği (HKAB) tarafından her gün hesaplanır. HIBOR düştüğünde Hong Kong'daki banka ve aracı kurumların Hong Kong doları plasmanlarından kazandığı faiz azalır. HSBC'ye göre HIBOR 2025'te şirketlerin nakit talebi ve yatırımcıların risk iştahı değiştikçe belirgin biçimde oynaklaştı. HSBC, Hong Kong işinde bankacılık NII'sinin 2025'in ilk dokuz ayında %1 azalarak 8,8 milyar dolara inmesini kısmen HIBOR'un ikinci ve üçüncü çeyrekte bir yıl öncesine göre düşük seyretmesine bağladı.

Japonya

Japonya Merkez Bankası (BOJ) Şubat 2016-Mart 2024 arasında %−0,1 faiz uyguladı, sonra artış serisine geçti ve 19 Aralık 2025'te gecelik faiz hedefini %0,75'e yükseltti. BOJ'un Ekim 2025 Finansal Sistem Raporu'na göre kredi marjları nüfus azalması ve zayıf kredi talebi nedeniyle önceki artış dönemlerinin belirgin biçimde altında kalıyor. MUFG'nin bankacılık iştiraklerinde yurt içi NII Nisan-Eylül 2025'te 483,4 milyar yenden 525,3 milyar yene çıktı, yurt dışı NII ise 421,8 milyar yenden 398,9 milyar yene indi. Grubun konsolide NII'si 68,6 milyar yen azalarak 1,44 trilyon yen oldu.

Hindistan

ICICI Bank Temmuz-Eylül 2025'te %4,30 NIM açıkladı. Hindistan Merkez Bankası (RBI) 2025'te repo faizini dört adımda %6,50'den %5,25'e indirdi. 1 Ekim 2019'dan beri bireysel ve KOBİ kredileri çoğunlukla repo faizine bağlı harici bir göstergeyle fiyatlanır, bu yüzden kredi getirisi mevduat maliyetinden hızlı düşer ve indirim dönemlerinde marj sıkışır. HDFC Bank aynı çeyrekte toplam aktiflere göre çekirdek marjının %3,35'ten %3,27'ye indiğini açıkladı ve bunu aktiflerin mevduattan hızlı yeniden fiyatlanmasına bağladı.

Türkiye

TCMB 11 Aralık 2025'te politika faizini %39,5'ten %38'e indirdi. Yükümlülük duyarlı bilanço nedeniyle indirimler marjı genişletir. Garanti'nin 2025 üçüncü çeyrek sunumundaki BDDK verisine dayanan karşılaştırmaya göre müşteri mevduatında vadesiz payı sektörde %35, Garanti'de (banka bazında) %43'tü. Bu fark, örnek hesaptaki faizsiz fonlama katkısının Türkiye'deki karşılığıdır. Zorunlu karşılıkların bir kısmı faiz getirmez ve paydada getirisi düşük aktif olarak durur. BBVA'ya göre TCMB'nin Şubat 2024'ten beri bazı TL zorunlu karşılıklara ödediği faizi artırması Türkiye NII'sini destekledi.