İnternet Öldü mü? Issız Acun Kaldı mı?

Yazıyı dinle · Yapay zekâ ile seslendirilmiştir

0:00

/510

1×

Yazar: Kamil Erdinli

Ekim'in son haftasında iki bilanço, şirketlerden çok internetin iş modeli hakkında konuştu. 28 Ekim'de Alphabet, 29 Ekim'de Reddit. İkisinin de odak noktası aynıydı: Google'ın AI Mode'u.

Google nasıl para kazanıyor? 

Pazarlamacıların kulağımıza küpe ettiği bir cümle vardır: "Bir ürün bedavaysa, ürün sensin." Aslında internetin çalışma sistemi tam olarak bu cümle.

Sistem şöyle işliyor:

1. Siteler içeriklerini Google'a bedava okutuyor.
2. Google bir soruya cevap olarak o sitelerin linklerini sıralıyor. Para ödeyenler en üstte.
3. Kullanıcı linke tıklayıp siteye gidiyor, orada reklam görüyor.
4. Site o reklamdan para kazanıyor, Google da arama sayfasındaki reklamdan.

Bedava okunan makaleler, forumlar, bloglar, hepsi bu sistemin üzerine kuruldu. Sistemin ana direği Google'dı. Çünkü her adımda ekrana bakan, karar veren, tıklayan bir insan vardı.

Bilançolar ise farklı bir hikaye anlatmaya başladı.

Google arama sorgularının 5 yılın zirvesinde olduğunu söylüyor ama AI Mod'un reklam geliri olarak henüz ticarileştirilemediğini belirtiyor. Reddit'te de benzer bir görünüm mevcut. Gelir tarafında %53'lük bir artışla yaklaşık 900 milyon $ gibi bir rakama ulaşılırken ABD'deki kullanıcıların sayısında %2 düşüş kaydedildi. Üstelik, Ekim'de Google'dan gelen ziyaret haftada 1 milyonun üzerinde azaldı. Q4 için de düşüşün devamı öngörülüyor. Tabi bu gelişmeler iki şirkete de ciddi bir hisse düşüşü olarak yansıdı.

Reddit CEO'su Steve Huffman'ın çağrıdaki tespiti durumu özetliyor (Aşağıda transkriptten alınan ifadesini görebilirsiniz.) AI Mode trafik getirmiyor, ne Reddit'e ne de bildiği kadarıyla başka birine. Eskiden Google bir trafik kaynağıydı, artık değil. Daha ilginç detay şu: Google Reddit'i eskisi kadar yoğun taramaya devam ediyor. Yani okuyor ama insan göndermiyor.

Huffman bunu "zaten stratejimiz Reddit'i doğrudan bir destinasyon yapmaktı" diye olumlu çerçeveledi. Ancak ben bunu, kötü haberi iyi göstermeye çalışan klasik bir CEO hamlesi olarak yorumluyorum. Aslında yeni kullanıcı kazanma hunisinin ağzının daraldığının kabulü.

Huffman'ın çağrıdaki sözleri (0:33:26). Altı çizili kısım: insanlar hâlâ Reddit istiyor, sadece Google onları eskisi gibi göndermiyor.

Ajan gelince sürtünme ölüyor

Bankacılık ve pek çok iş modeli aslında bir sürtünme modeli. Sürtünme, müşteriyle istediği şey arasındaki her türlü zahmet: fazladan adımlar, okunmayan küçük yazılar, "sonra bakarım" denip ertelenen işler (İngilizcede friction). Bankanın vadesiz hesaptaki paraya neredeyse faiz ödememesi, kart aidatı ve döviz makası, müşterinin "kim uğraşacak" ataletinden beslenir. Aboneliğe tek tıkla girip beş adımda çıkmak da, uçak biletine adım adım bagaj ve koltuk eklenmesi de aynı mantık.

AI ajanı ise yorulmuyor ve ertelemiyor. Faizleri saniyede karşılaştırıyor, unutulan aboneliği iptal ediyor, önüne konanı almıyor. İnsanın dalgınlığından para kazanan her model, karşısına sabırlı bir alıcı çıkınca gelir kaybediyor.

Yıllarca insanların ekranda ilk nereye baktığı, nerede daha uzun oyalandığı üzerine çalışmalar yapıldı. Web siteleri bu göz hareketlerine göre tasarlandı. Ajanın gözü yok. O birikimin büyük kısmı çöpe gidiyor.

Google olan biteni sadece görmüyor, rakipleri yüzünden hızlandırmak zorunda. ChatGPT ve Claude cevabı doğrudan veriyorsa, Google da vermek zorunda. Gerçeği ne kadar çabuk kabullenirse o kadar fazla yaşama şansı olacak zannımca.

Reddit'ten karşı hamle: "İçeri girmek için giriş yap"

Bugün Reddit'te bir tartışmayı okumak için üye olmanız gerekmiyor. Google'dan tıklayıp gelir, okur, çıkarsınız. Reddit bunu değiştirmeye hazırlanıyor: Q4'te ABD dışındaki birkaç ülkede, içeriğin büyük kısmını sadece giriş yapanlara göstermeyi deneyecek. Deneme tutarsa bu herkes için standart hale gelecek. Mantık basit: bilgi çekiliyor ama insanlar geri gönderilmiyorsa, içeriği açık tutmanın anlamı kalmıyor.

Bu hamlenin üç katmanı var:

• Reklam: Reddit gelirinin %80'inden fazlası giriş yapmış ve uygulama kullanıcılarından geliyor. Giriş yapan kullanıcı daha uzun kalıyor ve ilgi alanları daha iyi biliniyor. Google'dan gelip tek bir başlığı okuyup çıkan ziyaretçi ise neredeyse hiç para etmiyor.
• Hukuk: LinkedIn'in karıştığı 2022 tarihli bir davada, herkese açık veriyi kazımanın ABD'nin bilgisayar korsanlığı yasasını büyük ihtimalle ihlal etmediği sonucuna varıldı. Giriş duvarının arkasındaki veriye izinsiz erişim ise başka bir hikâye. Kapıyı kapatmak, verinin hukuki sahipliğini de güçlendiriyor.
• Pazarlık: Reddit verisini zaten Google ve OpenAI'a lisanslıyor. Google'ın anlaşması 2027'nin ilk yarısında bitiyor. Yeni cevaplara ulaşmak zorlaşırsa, veri daha değerli hale gelir.

Amazon da benzer bir yöne gidiyor. El işi yapanların kendini AI'a karşı korumaya çalışması gibi, özgün fikir ve görüşü olanlar da bunları duvarın arkasına alacak, hatta satacak. Reddit kapatırsa, aynı durumdaki sitelerin peşinden gelmesi şaşırtıcı olmaz.

Google'da AI'a bir soru sorduğunuzda, cevabı aldığı kaynaklar arasında sık sık Reddit'i görürsünüz. Türkçe sorularda da Eşki Sözlük'le çok karşılaıyorum. Yani Reddit sistemi eğitiyor, bunun için para da alıyor, ama aynı anda kendini ayağından vuruyor. Kendi yetiştirdiği AI'a müşteri kaptırıyor. AI'ın verdiği cevapların hammaddesi, insanların açık internete yazdığı metinler. AI o interneti kapanmaya itiyor. Kapılar kapandıkça AI'ı eğitmek ve güncel tutmak zorlaşıyor. Ta ki AI kendi fikirlerini üretebileceği noktaya gelene kadar.

Ölüm ilanı erken mi?

Bu kadar iddialı bir argümanı tabiki de ilk bakışta kabul etmeyenler var. Dört karşı argüman var:

• Para eden kullanıcı henüz yerinde. Reddit Q3'te 3 milyona yakın ABD'li giriş yapmamış kullanıcı kaybetti. Buna rağmen giriş yapmış kullanıcılar çeyrekten çeyreğe dünyada %1,7, ABD'de %1,3 büyüdü. Geçen yıl Google'dan bol trafik gelirken bile bu oranlar %1,8 ve %0,9'tı. Yani huni daralırken çekirdek şimdilik sarsılmadı.
• Google sonsuza kadar düşman olamaz. AI Mode'un cevabı ancak arkasındaki içerik kadar iyi. Yeni restoranı, yeni çıkan telefonun sorununu, dünkü maçı bilmesi için birinin bunları bir yere yazmış olması gerekiyor. İnsanlar yazmayı bırakır ya da kapıyı kapatırsa, Google'ın cevapları bayatlar. Kullanıcı da o zaman ChatGPT'ye ya da doğrudan Reddit'e gider. Yani Google'ın içerik üreticilerini tamamen kurutmak gibi bir lüksü yok. Dengenin yeniden kurulmaya başladığını gösteren üç işaret var:
  • Lisans anlaşmaları: Google, Reddit verisi için yılda yaklaşık 60 milyon dolar ödüyor. OpenAI de benzer anlaşmalar yaptı. Trafik yerine doğrudan para veriliyor.
  • Cloudflare'in geçiş ücreti: İnternet trafiğinin önemli bir kısmı Cloudflare'den geçiyor. Şirket AI tarayıcılarını varsayılan olarak engellemeye başladı ve sitelere "okumak istiyorsan öde" deme imkânı veren bir model kurdu.
  • Antitröst baskısı: ABD'de Google'ın arama tekeli davası sürüyor. Avrupa'da yayıncılar, içeriklerini izinsiz özetleyen AI Overviews için şikâyette bulundu. Regülatörler Google'ı içerik sahipleriyle masaya oturmaya zorlayabilir.
• Ziyaretçi ölmüyor, değişiyor. Siteye gelen artık insan değil, ajan. Savaş sadece kalan insan trafiği için değil, ajan ziyaretlerinin nasıl paraya çevrileceği için de veriliyor: lisans, tarama ücreti, ajan üzerinden alışveriş. Bence bu cephe daha belirleyici olacak. Yani bu belki de internetin ölümü değil, trafik ekonomisinden lisans ve ajan ekonomisine geçişin ilk evresi.

Mor çizgi giriş yapmamış kullanıcı: Eylül 2026'da ilk kez eksiye döndü (-%1,2). Yeşil (dünya) ve mavi (ABD) giriş yapmış kullanıcı ise yerinde sayıyor ama çökmüyor.