CSI 300 — Çin anakara gösterge endeksi

CSI 300 (China Securities Index 300, Çince adıyla Hu-Shen 300), Şanghay ve Şenzen borsalarında işlem gören 300 büyük ve likit A hissesinden oluşan, serbest dolaşım ağırlıklı bir hisse senedi endeksidir. Endeksi iki borsanın ortak kuruluşu China Securities Index Co. (CSI) hesaplar. Çin anakara hisse piyasasının ana kıyas ölçüsüdür. Endeks fonları, vadeli işlemler, opsiyonlar ve aktif fonların performans ölçümü bu endekse bağlanır. Devletin piyasayı destekleme alımları da büyük ölçüde CSI 300 ETF'leri üzerinden yürür. Dragonomi bültenlerinde CSI 300 neredeyse her gün, daha eski ve daha dar kapsamlı Şanghay Bileşik Endeksi ile yan yana geçer.

Nasıl hesaplanır

CSI 300, piyasa değeri ağırlıklı bir endekstir. Her hissenin endekse etkisi fiyatıyla değil şirketin büyüklüğüyle orantılıdır. Burada büyüklük, şirketin bütün hisselerinin değeri değil, piyasada serbestçe el değiştirebilen kısmın değeridir. Bu kısma serbest dolaşım (free float) denir. Devletin, kurucunun ya da stratejik ortağın elinde tutup satmadığı hisseler hesaba girmez.

Endeksteki 300 hissenin serbest dolaşım değerleri toplanır. Bu toplam, baz tarihindeki toplamın 1.000 puana karşılık geldiği bir ölçeğe çevrilir. Arada şirketler sermaye artırır, hisse böler ya da endekse yeni üyeler girer. Bu olaylar endeksi yapay olarak oynatmasın diye bölen (divisor) adı verilen sayı düzeltilir. Böylece endeks yalnızca fiyat hareketlerini yansıtır.

Varsayımsal bir örnek düzeltmenin nasıl yapıldığını gösterir. Baz günde 300 hissenin serbest dolaşım değerlerinin toplamı 100 milyar yuan olsun. Bölen 0,1 milyar yuan seçilirse endeks 100 ÷ 0,1 = 1.000 puandır. Bir süre sonra fiyatlar yükselir ve toplam 115 milyar yuana çıkar. Başka bir değişiklik olmadığı için endeks 1.150 puan olur. Şimdi serbest dolaşım değeri 2 milyar yuan olan bir üye çıkar, yerine değeri 3 milyar yuan olan bir hisse girer. Toplam 116 milyar yuana çıkar ama bu artış fiyattan değil üye değişiminden gelir. Endeks 1.150'de kalsın diye bölen 116 ÷ 1.150 ≈ 0,10087 milyar yuana çekilir.

Endeks bir fiyat endeksidir, temettüleri içermez. CSI, temettülerin yeniden yatırıldığı ayrı bir toplam getiri sürümü de yayımlar. Uzun dönemli getiri kıyaslarında hangi sürümün kullanıldığına bakmak gerekir.

CSI 300, CSI ve borsa veri ekranlarında 000300 koduyla izlenir. Endeksin alt dilimleri de vardır. En büyük 100 hisse CSI 100, kalan 200 hisse CSI 200 endeksini oluşturur. CSI ailesi büyüklüğe göre ardışık dilimler hâlinde kurulur. CSI 300'ü izleyen 500 hisse CSI 500 endeksini, onların ardından gelen 1.000 hisse CSI 1000 endeksini oluşturur. Bu yapıda CSI 300 "büyük şirketler" dilimini temsil eder. Türk okur için kaba bir benzetme BIST 30'dur. Farkı, CSI 300'ün tek bir borsanın değil iki ayrı borsanın en büyüklerini bir araya getirmesidir.

Şanghay Bileşik Endeksi

Şanghay Bileşik Endeksi (SSE Composite Index, kısaca SHCOMP), Şanghay Menkul Kıymetler Borsası'nda (SSE) kotlu A ve B hisselerini kapsayan endekstir. 2020'den beri risk uyarısı taşıyan ST hisseler ve bekleme süresini doldurmamış yeni halka arzlar dışarıda kalır. Baz tarihi 19 Aralık 1990, baz değeri 100 puandır. Çin'in en eski ve en çok bilinen hisse endeksidir. Yabancı haber ajanslarının "Çin borsası" dediği şey çoğu zaman bu endekstir.

Şanghay Bileşik, toplam piyasa değeri ağırlıklıdır. Devletin elindeki satılmayan paylar da ağırlığa girer. SSE'nin hesap yöntemi Paasche tipi bir formüldür. Güncel toplam piyasa değeri bölene bölünür ve 100 ile çarpılır. Baz gündeki toplam değer 100 milyar yuan ise endeks 100 puandır. Toplam değer fiyat artışıyla 115 milyar yuana çıkarsa endeks 115 puan olur.

A hissesi, anakara Çin şirketlerinin yuan cinsinden işlem gören hissesidir. B hissesi ise Şanghay'da ABD doları, Şenzen'de Hong Kong doları cinsinden işlem gören ve başlangıçta yabancılara ayrılan hisse türüdür. Şanghay Bileşik Şanghay'daki B hisselerini de içerir, CSI 300 yalnızca A hisselerinden oluşur.

İki endeks arasındaki temel fark kapsamdır. Şanghay Bileşik, Şenzen'de kotlu hiçbir şirketi içermez. Şenzen ana panosu ve ChiNext (büyüme şirketleri panosu) tamamen dışarıda kalır. CATL ve Midea gibi Şenzen'de kotlu şirketler Şanghay Bileşik'te yoktur ama CSI 300'de büyük ağırlık taşır. Toplam değer ağırlığı da eklenince Şanghay Bileşik, devletin büyük pay tuttuğu bankaları ve enerji şirketlerini CSI 300'den çok daha fazla yansıtır.

2020 yöntem değişikliği

Şanghay Bileşik, 1991'den 2020'ye kadar neredeyse aynı kurallarla hesaplandı. Eski kuralda yeni halka arzlar kotasyondan kısa süre sonra endekse giriyordu. Çin'de halka arzlar ilk günlerde çok sert yükseldiğinden hisse yüksek fiyattan endekse giriyor, sonraki düşüşü endeksi aşağı çekiyordu. Zararı süren ve risk uyarısı taşıyan ST hisseler de endekste kalıyordu.

SSE ve CSI, 24 Haziran 2020'de yöntem değişikliğini duyurdu. Yeni kurallar 22 Temmuz 2020'de yürürlüğe girdi. ST ve *ST hisseler endeksten çıkarıldı. Sıradan bir yeni hisse artık kotasyondan bir yıl sonra endekse giriyor. SSE'de günlük ortalama piyasa değeri ilk 10'a giren büyük bir halka arz ise üç ay sonra giriyor. STAR Market hisseleri de endekse dahil edildi.

Değişiklik yapısal zayıflığı kısmen giderdi ama kapsam sorununu çözmedi. China Daily'nin 29 Ekim 2025 tarihli verilerine göre 28 Ekim 2025 itibarıyla yılbaşından bu yana STAR 50 endeksi %48'in, ChiNext endeksi %50'nin üzerinde yükselmişti. Şanghay Bileşik'in aynı dönemdeki artışı %19'du. Teknoloji yükselişinin büyük kısmı ya Şenzen'deki ChiNext'te ya da Şanghay Bileşik'te küçük ağırlık taşıyan STAR hisselerinde gerçekleşti. Şanghay Bileşik'in güçlü olduğu alan ise psikolojik eşiklerdir. Basın 3.000 ve 4.000 gibi yuvarlak seviyeleri bu endeks üzerinden izler. Kurumsal yatırımcının performans ölçüsü CSI 300'dür.

Kısa tarihçe ve rakamlar

CSI 300, 8 Nisan 2005'te yayımlandı. Endeksin ilk büyük sınavı 2006–2008 balonu oldu. CSI 300, 2007'yi %161,55 artışla kapattı, ertesi yıl %65,95 kaybetti. Şanghay Bileşik 16 Ekim 2007'de gün içinde 6.124,04 puanla tarihî zirvesini gördü. Bu seviye Mart 2026'ya kadar geri gelmedi. İkinci balon 2015'te yaşandı. Şanghay Bileşik 12 Haziran 2015'te 5.166,35 puanla kapanış zirvesine çıktı ve 2007 zirvesinin altında kaldı. Ardından gelen çöküş, Çin'in türev piyasası kurallarını yıllarca belirledi.

CSI 300'ün rekor kapanışı 10 Şubat 2021'deki 5.807,72 puandır ve bu seviye o tarihten beri aşılamadı. Global Times ve Xinhua'nın aktardığı verilere göre 2025'te CSI 300 %17,66, Şanghay Bileşik %18,41 yükseldi. Şanghay Bileşik yılı 3.968,84 puanda kapattı. 2024 kapanışına bu getiri uygulandığında CSI 300'ün 2025 sonu seviyesi yaklaşık 4.630 puan çıkar. China Daily'ye göre CSI 300, 28 Ekim 2025'te 4.790,69 puanla Ocak 2022'den beri en yüksek kapanışını yaptı. Şanghay Bileşik, Ocak 2026'nın ilk haftasında 4.100 puanı aşıp 2015'ten beri en yüksek seviyeye çıktı. Trading Economics verilerine göre CSI 300, 4 Mart 2026'da 4.658 puandaydı.

Vadeli, opsiyon ve fon ekosistemi

CSI 300'ü Şanghay Bileşik'ten ayıran en önemli şey, üzerine kurulan ürünlerdir. Çin Finansal Vadeli İşlemler Borsası (CFFEX), 16 Nisan 2010'da CSI 300 endeks vadelisini işleme açtı. Kodu IF olan bu sözleşmenin çarpanı puan başına 300 yuandır. CFFEX, 23 Aralık 2019'da CSI 300 endeks opsiyonunu (kodu IO) başlattı. Opsiyonun çarpanı puan başına 100 yuandır. Aynı gün Şanghay ve Şenzen borsalarında CSI 300 ETF'lerine dayalı opsiyonlar da işleme açıldı.

Bir sözleşmenin büyüklüğü endeks puanı ile çarpanın çarpımıdır. Endeks 4.658 puandayken bir IF sözleşmesi 4.658 × 300 = 1.397.400 yuanlık endeks sepetine karşılık gelir. Bir IO sözleşmesinin dayanak değeri 4.658 × 100 = 465.800 yuandır. Çinli aracı kurumların 2024 ve 2025 tarihli sözleşme açıklamalarında IF için %12 borsa teminatı aktarılır. Bu oranla bir IF sözleşmesinin teminatı 1.397.400 × 0,12 = 167.688 yuandır. CFFEX bu oranı tatil dönemlerinde geçici olarak yükseltebilir ve aracı kurumlar üstüne kendi paylarını ekler.

IF ve IO nakit uzlaşmalıdır. Vade sonunda hisse teslim edilmez, kâr ve zarar endeks puanı üzerinden yuan olarak ödenir. ETF opsiyonlarında ise dayanak varlık ETF'nin kendisidir. Şanghay'daki 510300 ve Şenzen'deki 159919 kodlu CSI 300 ETF'leri bu opsiyonların dayanağıdır ve uzlaşma fiziki teslimle yapılır. Nakit uzlaşma ETF'yi elde tutmayı gerektirmez, fiziki teslim ise ETF pozisyonuyla doğrudan eşleşir.

Çin'in en büyük endeks fonları CSI 300'ü izler. SCMP'nin Şubat 2024'te aktardığı verilere göre Huatai-PineBridge CSI 300 ETF'nin (510300) varlıkları 2023 sonunda 131,1 milyar yuandı. Bu büyüklük onu Çin'in 27,5 trilyon yuanlık yatırım fonu sektöründeki en büyük fon yaptı. Bloomberg aynı ay, ulusal takım alımlarıyla fonun büyüklüğünün 28 milyar dolara ulaştığını yazdı. E Fund (510310), Huaxia yani ChinaAMC (510330) ve Harvest (159919) CSI 300 ETF'leri de bu kümenin büyük üyeleridir.

Hisse seçiminde hacim önce gelir

CSI 300 için sık yapılan bir varsayım, endeksin "serbest dolaşım değeri en büyük 300 hisse" olduğudur. CSI'nin yöntem belgesi farklı bir sıra izler. Seçim iki adımda yapılır ve ilk adım büyüklük değil likiditedir.

Önce örnek uzay belirlenir. Risk uyarısı taşıyan ST ve *ST hisseler (zarar ya da usulsüzlük nedeniyle özel işleme tabi tutulan hisseler) dışarıda kalır. STAR Market ve ChiNext'te kotlu hisselerin en az bir yıl, diğer panolardaki hisselerin en az bir çeyrek işlem görmüş olması gerekir. Kotasyondan beri günlük ortalama toplam piyasa değeri bütün piyasada ilk 30'a giren yeni bir hisse ise bekleme süresine takılmaz. Bu istisna büyük halka arzların endekse hızlı girmesini sağlar.

İkinci adımda hisseler son bir yılın günlük ortalama işlem tutarına göre sıralanır ve alt %50 elenir. Kalan hisseler bu kez günlük ortalama toplam piyasa değerine göre sıralanır ve ilk 300 seçilir. Seçimde serbest dolaşım değeri değil toplam piyasa değeri kullanılır. Ağırlık hesabında ise serbest dolaşım değeri devreye girer.

Bu iki ölçünün birlikte kullanılması somut bir sonuç doğurur. Varsayımsal bir örnekle Şirket A'nın 20 milyar hissesi 5 yuandan işlem görsün. Toplam değeri 20 × 5 = 100 milyar yuandır. Hisselerin %70'i devlette olduğu için serbest dolaşım payı %30, serbest dolaşım değeri 30 milyar yuandır. Şirket B'nin toplam değeri 60 milyar yuan, serbest dolaşım payı %90'dır. Serbest dolaşım değeri 54 milyar yuandır. Seçim aşamasında A, B'nin önünde sıralanır çünkü toplam değeri daha büyüktür. Endekse girdikten sonra ise B'nin ağırlığı A'nın neredeyse iki katıdır (54 ÷ 30 = 1,8). Düşük serbest dolaşımlı devlet şirketleri endekse kolayca girer ama küçük ağırlıkla kalır.

Bir de tampon kuralı (buffer) vardır. Yeni bir adayın endekse girebilmesi için toplam piyasa değeri sıralamasında ilk 240'ta olması gerekir. Mevcut bir üye ise ilk 360'ta kaldığı sürece endekste tutulur. Böylece 300'lük sınırın %20 altı ve %20 üstü bir bant oluşur. Bu bant her revizyonda üye değişimini sınırlar. Yan etkisi, sıralamada 300'ün epey gerisine düşmüş hisselerin yıllarca endekste kalabilmesidir.

Serbest dolaşım ve ağırlık

CSI'nin yöntemi, serbest dolaşım dışı sayılan payları tek tek sayar. Mackenzie'nin CSI yöntemine dayanan 2024 tarihli endeks belgesine göre satış kısıtı taşıyan hisseler hesaba girmez. Kurucuların, ailelerin ve üst yönetimin uzun vadeli payları, devlet payları, stratejik yatırımcı payları ve çalışan hisse planlarındaki paylar da serbest dolaşım dışında sayılır. Tek başına ya da birlikte hareket ederek %5 ve üzerinde pay tutan sahiplerin hisseleri de aynı muameleyi görür. Lixinger'in yöntem özetine göre serbest dolaşım oranları her gün değil, yılda iki kez toplu olarak güncellenir.

Bu kuralın en görünür sonucu bankalardadır. Çin'in büyük bankalarında devletin payı yüksektir. Bankaların CSI 300 ağırlığı, toplam piyasa değerlerinin işaret ettiğinden çok daha düşük kalır.

CSI, serbest dolaşım oranını olduğu gibi de kullanmaz. Lixinger'in CSI belgelerinden özetlediği "A hissesi kademeli serbest dolaşım ağırlığı" yönteminde gerçek oran önceden tanımlanmış kademelere yuvarlanır. Ağırlık değeri toplam hisse sayısı × kademe oranı × fiyat olarak bulunur. Sonuçta aynı hissenin CSI 300'deki ağırlığı ile gerçek serbest dolaşımı esas alan MSCI ya da FTSE endekslerindeki ağırlığı farklılaşabilir. Kademe tablosunun güncel eşikleri CSI'nin yöntem belgesinde yer alır ve hisse bazında bir ağırlık farkını açıklarken önce bu tabloya bakmak gerekir.

CSI verilerine göre 8 Mart 2024'te Kweichow Moutai %5,972 ile en büyük ağırlıktı. Onu Ping An (%2,59), CATL (%2,421), China Merchants Bank (%2,225) ve Midea (%1,727) izliyordu. Moutai tek başına endeksin yaklaşık on yedide birini oluşturuyordu. Bir likör üreticisinin Çin'in gösterge endeksinde ilk sırada olması, CSI 300'ün o dönemki tüketim ağırlığını gösterir. Teknoloji hisselerinin 2025'teki yükselişi ve Aralık 2025 revizyonu dağılımı teknoloji lehine kaydırdı. Güncel ağırlıklar için CSI'nin aylık endeks bilgi föyüne (factsheet) bakmak gerekir.

Revizyon takvimi ve endekse giriş etkisi

CSI 300 yılda iki kez gözden geçirilir. Mayıs revizyonu 1 Mayıs ile 30 Nisan arasındaki bir yıllık veriye dayanır. Değişiklikler Haziran ayının ikinci Cuma gününü izleyen işlem gününde geçerli olur. Kasım revizyonu 1 Kasım ile 31 Ekim arasındaki veriyi kullanır ve Aralık ayının ikinci Cumasını izleyen işlem gününde uygulanır. Duyuru, uygulamadan yaklaşık iki hafta önce yapılır.

Bu takvimin az bilinen bir sonucu vardır. CFFEX'teki CSI 300 vadeli ve opsiyonları ayın üçüncü Cuma günü vadesi dolar. Revizyonun yürürlüğe girdiği Pazartesi ile üçüncü Cuma aynı haftadadır. Endeks fonlarının portföy değişikliği ve türev pozisyonlarının vade yenilemesi (roll) birbirine yakın tarihlerde yapılır. Bu haftalarda bileşen hisselerdeki hacim ve fiyat hareketi olağanın dışına çıkabilir.

2025'in iki revizyonu tampon kuralının etkisini gösterir. Lingyi Itech (Guangdong) şirketinin yatırımcı duyurusuna göre 30 Mayıs'ta duyurulan Haziran 2025 revizyonunda yedi üye değişti. Tiger Brokers'ın haber servisinin aktardığı CSI duyurusuna göre 28 Kasım'da duyurulan Aralık 2025 revizyonunda ise 11 üye değişti. Huadian New Energy ve DSBJ endekse girdi. Bilgi teknolojisi sektörü dört üye ve 1,46 puanlık ağırlık kazandı. Revizyonun yönü, Çin'in "yeni nitelikli üretici güçler" ve yerli ikame temasıyla uyumluydu. Aynı haber servisine göre revizyondan önce basında 17 yeni üye öngörülmüştü. Gerçekleşen değişimin 11'de kalması, tahmin listelerinin tampon bandını ve likidite elemesini tam hesaba katamadığını gösterir.

Endekse giriş etkisi ölçülmesi zor bir konudur. Central South University'nin dergisinde yayımlanan bir çalışma, 2005–2012 arasında CSI 300'e eklenen hisselerin endeksin geri kalanıyla birlikte hareket etme eğiliminin arttığını buldu. Bu senkronizasyon özellikle mali kriz döneminde ve 2010'da endeks vadelisinin açılmasından sonra belirginleşti. Endekse giren hisse, endeks fonlarının ve vadeli arbitrajının sepetine girdiği için kendi haberinden çok endeksle hareket etmeye başlar. Duyuru ile yürürlük arasındaki anormal getiriyi 2020–2025 revizyonları için ölçen kamuya açık çalışmalar ise sınırlıdır. Ulusal takımın ve pasif fonların büyüdüğü bir dönemde eski bulguları 2026'ya taşımak bu nedenle risklidir.

CFFEX kısıtlarının rakamlarla geçmişi

CSI 300 vadelisinin 2026 itibarıyla geçerli kuralları, 2015 çöküşünün izlerini taşır. Caixin'in 2017 tarihli haberine göre CFFEX, Eylül 2015'te hedge dışı (spekülatif) pozisyonların teminatını %10'dan %40'a çıkardı. Gün içinde açılıp kapatılan pozisyonların komisyonu işlem tutarının %0,015'inden %0,23'üne, yani yaklaşık 15 katına yükseltildi. Hedge dışı bir hesabın tek sözleşmede günde 10 lottan fazla yeni pozisyon açması "anormal işlem" sayıldı. Sonuç çarpıcıydı. Haziran 2016'ya gelindiğinde işlem hacmi yıllık bazda IF'te %99,5, IH'de (SSE 50 vadelisi) %99,3, IC'de (CSI 500 vadelisi) %97,4 düşmüştü.

Gevşetme basamak basamak geldi. 17 Şubat 2017'deki ilk adımda hedge dışı teminat IF ve IH için %20'ye, IC için %30'a indirildi. Günlük eşik 20 lota çıktı, gün içi kapatma komisyonu %0,092'ye düştü. Yicai'nin aktardığına göre komisyon 2017 içinde %0,069'a indi. 2018 sonuna gelindiğinde teminatlar ürüne göre %15 ile %30 arasındaydı. 3 Aralık 2018'deki paketle IF ve IH teminatı %10'a indi ama IC %15'te kaldı. Gün içi kapatma komisyonu %0,046'ya düştü, eşik sözleşme başına 50 lota çıktı. 22 Nisan 2019'da IC teminatı %12'ye indi, eşik 500 lota çıktı ve komisyon %0,0345'e düştü. 2015'teki 10 lotluk eşik böylece dört yılda 50 katına çıkmış oldu.

Tablodaki son satır aracı kurum açıklamalarından alınmıştır ve aynı kaynaklar CSI 1000 vadelisi IM için %15 teminat aktarır. 500 lotluk eşik 2019'dan beri vardır. CFFEX, 18 Temmuz 2022 tarihli duyurusunda bu eşiği 22 Temmuz 2022'de işleme açılan IM sözleşmesini de kapsayacak biçimde yeniden ilan etti. Çin basını, 19 Aralık 2022'den itibaren eşiğin IF, IH, IC ve IM için aynı biçimde uygulandığını aktardı. Hedge işlemleri her aşamada eşikten muaf tutuldu. Eşik, yüksek frekanslı işlem yapan kantitatif fonların tek sözleşmedeki günlük kapasitesine bir tavan koyar.

Tablo iki şeyi gösterir. Birincisi, "Çin vadelilerinde teminat %10" gibi tek sayılı özetler yanıltıcıdır, çünkü küçük şirket vadelisi IC hiçbir dönemde IF ile aynı teminatla işlem görmedi. İkincisi, IF'in 2026'daki derinliği 2015'te neredeyse sıfırlanan bir hacmin dört yılda yeniden kurulmasının ürünüdür. Aynı dönemin bir başka dersi devre kesicidir. CSI 300, Ocak 2016'da bütün piyasa için uygulanan devre kesicinin referans endeksiydi. Mekanizma 4 ve 7 Ocak 2016'da tetiklendi ve Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC) onu 7 Ocak'ta askıya aldı.

Kartopu ürünleri ve küçük endeks baskısı

Kartopu (snowball), bir hisse endeksine bağlı, yüksek kupon vaat eden yapılandırılmış üründür. Endeks belirli bir üst seviyeye (knock-out) ulaşırsa ürün erken sona erer ve yatırımcı kuponu alır. Endeks belirli bir alt seviyenin (knock-in) altına inerse yatırımcı endeksin düşüşüne ortak olur. Wallstreet CN'in Şubat 2024 tarihli dosyasına göre tipik knock-in bariyeri başlangıç seviyesinin %70, %75 ya da %80'i, knock-out bariyeri %100 ya da biraz üstüdür. Duyurulan yıllık kuponlar %15–20 mertebesindedir. Ürünler ortalama yaklaşık 4,8 ayda sona erdiği için gerçekleşen getiri %6–8 civarında kalır.

Kuponu belirleyen iki girdi, dayanak endeksin oynaklığı ve vadeli işlemlerdeki bazdır. Vadeli fiyatın spot endeksten farkına baz (basis) denir. Ürünü satan aracı kurum riskini vadeliyle dengeler. Vadeli spotun altında işlem görürken (negatif baz) uzun vadeli pozisyon vade yaklaştıkça spot fiyata yakınsar ve aracı kuruma ek getiri sağlar. Bu getiri kuponun bir kısmını finanse eder. Bloomberg ve Allianz Global Investors, CSI 300 vadelisinde de bazın 2024'te sık sık negatif olduğunu ve bunda kantitatif fonların pozisyon kapatmasının ve yapılandırılmış ürünlerin hedge baskısının payı olduğunu yazdı.

Kartopu stoku esas olarak orta ve küçük ölçekli endekslere bağlıydı. Sina Finance ve Wallstreet CN'in aktardığı tahminlere göre Ocak 2024 başında CSI 500'e bağlı stok yaklaşık 138 milyar yuan, CSI 1000'e bağlı stok 92–95 milyar yuandı. CSI 300 bu dökümlerde öne çıkmıyordu. Aynı kaynaklara göre CSI 1000 kartopularının tamamı Nisan 2022'den sonra ihraç edildi. Hedge aracı IM vadelisi de 22 Temmuz 2022'de işleme açıldı. Ürün, hedge aracı ortaya çıkınca yaygınlaştı.

Hedge mekaniği satış baskısını açıklar. Aracı kurum, endeks knock-out seviyesine yaklaştıkça uzun pozisyonunu sıfıra doğru azaltır. Endeks knock-in seviyesine yaklaştıkça pozisyonu ürün tutarının %100'ünün üzerine çıkarır. Knock-in gerçekleşince fazla uzun pozisyonu keser ve bu, düşen piyasada ek satış demektir. İhraç tarihleri ve bariyerler dağınık olduğundan baskının bir kısmı birbirini götürür. Wallstreet CN'e göre kalan baskı Şubat–Mart ve Ağustos aylarında yoğunlaşıyordu.

Aktarılan duyarlılık hesabı bu baskının ölçeğini verir. Endeksteki her 100 puanlık düşüş yaklaşık 10 milyar yuanlık CSI 500 ve 13 milyar yuanlık CSI 1000 kartopusunu knock-in bölgesine sokuyordu. Yoğun knock-in bölgesi CSI 500'de 4.800, CSI 1000'de 5.200 puanın altındaydı. Bloomberg'in 11 Ocak 2024 tarihli haberine göre yaklaşık 13 milyar dolarlık kartopu zarar eşiğine yaklaşmıştı. 2–22 Ocak 2024 arasında CSI 1000 %14,6, CSI 500 %11,6 düştü. CSI 300 bu ürünlerde az kullanıldığı için hedge kaynaklı satışın merkezinde değildi. Ocak 2024 tablosunda IF'teki baz ile IC ve IM'deki baz bu nedenle farklı hikâyeler anlatır.

Ulusal takım ETF'leri fon fon

Çin'de piyasaya alım yoluyla destek veren devlet bağlantılı kurumlara topluca ulusal takım (national team) denir. Grubun en önemli üyesi, devlet yatırım fonu China Investment Corp.'un bağlı kuruluşu Central Huijin'dir. Bloomberg'in Nisan 2024 tarihli haberine göre Central Huijin 2024'ün ilk çeyreğinde en az 300 milyar yuanlık ETF aldı ve bunun yaklaşık %76'sı CSI 300 ETF'lerine gitti.

Manşet rakamın arkasındaki dağılım fon raporlarından izlenebilir. The Paper'ın aktardığı fon raporlarına göre Huijin'in Huaxia CSI 300 ETF'deki (510330) payı 2023 sonunda 12,36 milyar paydı. Bu rakam 2024 Mart sonunda 19,89 milyar paya, Haziran 2024 sonunda 20,94 milyar paya çıktı. Aynı kaynağa göre ilk çeyrekte üç CSI 300 ETF'ye birlikte yaklaşık 157,5 milyar yuanlık alım yapıldı.

Pay oranları ETF büyüklüğünün ne anlama geldiğini değiştirir. China Securities Journal ve Securities Times özetlerine göre Haziran 2024 sonunda Central Huijin Investment, E Fund CSI 300 ETF'nin birimlerinin yaklaşık %67,03'ünü tek başına tutuyordu. Huatai-PineBridge CSI 300 ETF'de Huijin'in payı yaklaşık %58,7'ydi. Bu ikincil rakamlar fonların resmî raporlarıyla teyit edilmeye muhtaçtır ama yön açıktır. İki büyük CSI 300 ETF'nin birimlerinin yarıdan fazlası tek bir devlet sahibindedir. Fonun toplam varlığı, ikincil piyasada el değiştirebilecek ETF birimlerinin ölçüsü değildir.

Müdahale 2025'te resmî bir görev tanımına kavuştu. Central Huijin, 7 Nisan 2025'te ETF alımlarını artırdığını ve artırmaya devam edeceğini açıkladı. Çin Merkez Bankası (PBOC) da gerekirse Huijin'e yeniden borçlandırma (re-lending) yoluyla likidite desteği vereceğini duyurdu. Açıklama ABD tarifelerinin piyasaları sarstığı güne denk geldi. O gün Şanghay Bileşik sabah seansını %6,3 düşüşle tamamladı (Canlı Blog, 7 Nisan 2025).

Shanghai Securities News'in fonların 2025 ikinci çeyrek raporlarından derlediği verilere göre o çeyrekteki alımlar ürün bazında şöyle dağıldı. Huijin'in Harvest CSI 300 ETF'deki (159919) payı 10,42 milyar paydan 15,96 milyar paya çıktı, bu yaklaşık 21 milyar yuanlık alıma karşılık geliyordu. Huatai-PineBridge'in 510300 kodlu fonunda artış 10,87 milyar pay (yaklaşık 41 milyar yuan) oldu. E Fund'ın 510310 kodlu fonunda 8,43 milyar pay (yaklaşık 31 milyar yuan), Huaxia'nın 510330 kodlu fonunda 9,29 milyar pay (yaklaşık 35 milyar yuan) eklendi. Huaxia SSE 50 ETF'ye eklenen 8,18 milyar pay (yaklaşık 22 milyar yuan) ile beş fonun toplamı yaklaşık 150 milyar yuana ulaştı. Harvest fonunun raporunda Huijin kalemi iki ayrı sahip olarak görünür. Biri Central Huijin Investment, diğeri Central Huijin Asset Management'tır. Tek bir sahip adını arayan bir tarama, ulusal takımın payını eksik ölçer.

Toplam ölçekte, Tiger Brokers'ın haber servisinin fon yarıyıl raporlarından yaptığı derlemeye göre Central Huijin ve bağlı kuruluşlarının hisse ETF'lerindeki payların piyasa değeri Haziran 2025 sonunda 1,28 trilyon yuandı. Ulusal takım o tarihte A hissesi ETF piyasasının %40'ından fazlasını elinde tutuyordu. Dragonomi'nin Ağustos 2024 özetinde CSI 300'ün ulusal takımın bazı ETF'lerde yaptığı anormal hacimlerle yükseldiği ve yükselişin organik görünmediği yazılmıştı (Özet, 15 Ağustos 2024).