Konuk Yazar: Banu Ünal Öner
Küresel ilaç sektöründe M&A (birleşme & satın alma) dalgası hız kazanıyor.
İlaç şirketleri yeniden satın alma iştahına kapıldı. Son dönemde ilaç sektöründeki büyük işlemler arasında Novartis'in 12 milyar dolarlık satın alımı, Pfizer'in 10 milyar dolarlık Metresa teklifi ve pazartesi günü Gilead'ın kan kanseri uzmanı Arcellx'i 7,8 milyar dolara kadar bir bedelle satın almak üzere anlaşması yer alıyor. Piyasanın mevcut gidişatına bakılırsa bu daha başlangıç olabilir.
Sektörde birikmiş ciddi bir talep var. Şirket yöneticileri 2025'in büyük bölümünde ilaç tarifeleri tehdidi ve Beyaz Saray'ın ABD'li hastalara yurtdışında sunulan daha düşük fiyatları ne ölçüde dayatacağı konusundaki belirsizlik nedeniyle adeta felç olmuş durumdaydı.
Biomedtracker verilerine göre 2025'in dördüncü çeyreğinde biyofarma M&A işlemleri yaklaşık 95 milyar dolara ulaştı. Bu seviyenin korunması halinde 2026, son on yılın en iyi yılı olabilir.
Büyük ilaç şirketleri bu durgunluk döneminden güçlü bir finansal kapasiteyle çıktı. Sektör devleri borçluluk oranlarını yıllık EBITDA'nın iki katına yükseltmeyi kabul etseler —ki bu hâlâ oldukça muhafazakâr bir seviye— Barclays tahminlerine göre ek harcama kapasitesi şöyle olurdu: Merck için 38 milyar dolar, AbbVie için 16 milyar dolar, Eli Lilly için ise 56 milyar dolar.
Ayrıca büyük ilaç şirketlerinin karşı karşıya olduğu "patent uçurumu" (patent cliff) giderek yaklaşıyor. Bernstein tahminlerine göre 2030'a kadar küresel ilaç sektöründe patent sürelerinin dolması nedeniyle yılda yaklaşık 61 milyar dolarlık satış riske girebilir. Bu da şirketler için güçlü bir satın alma motivasyonu yaratıyor.
İlaç üreticileri geliştirme sürecinin her aşamasındaki umut vaat eden ilaçları satın alıyor; özellikle daha düşük maliyetli klinik çalışmalar yürüten Çinli biyotek şirketlerinden erken aşama ürünler temin ediyorlar. Ancak kısa vadede kaybolacak gelirleri telafi etmek istiyorlarsa, pazara çıkmaya çok yaklaşmış ürünlere sahip daha pahalı biyotek şirketlerine yönelmeleri gerekecek.
2025'te Bekle-Gör Dönemi Vardı
Şirketler temkinliydi çünkü, ABD'de ilaç tarifeleri tehdidi vardı, Beyaz Saray'ın fiyat baskısının ne kadar ileri gideceği belirsizdi, ABD iç fiyatları ile global fiyat farkları siyasi baskı altındaydı.
Belirsizlik azalınca işlemler hızlandı. 2025'in 4. çeyreğinde biyopharma M&A hacmi 95 milyar dolara yaklaştı. Bu tempo sürerse 2026 son 10 yılın en güçlü yılı olabilir.
◆ 2025'te Bekle-Gör Dönemi Vardı
2025 boyunca şirketler temkinliydi çünkü:
- ABD'de ilaç tarifeleri tehdidi vardı
- Beyaz Saray'ın fiyat baskısının ne kadar ileri gideceği belirsizdi
- ABD iç fiyatları ile global fiyat farkları siyasi baskı altındaydı
Belirsizlik azalınca işlemler hızlandı. 2025'in 4. çeyreğinde biyopharma M&A hacmi 95 milyar dolara yaklaştı. Bu tempo sürerse 2026 son 10 yılın en güçlü yılı olabilir.
◆ Büyük Şirketlerin "Ateş Gücü" Var
Barclays tahminine göre şirketler kaldıraç oranını 2x EBITDA seviyesine çıkarsa ek harcama kapasiteleri:
- Merck & Co. → $38 milyar
- AbbVie → $16 milyar
- Eli Lilly → $56 milyar
Bu oran hâlâ muhafazakâr sayılıyor. Ayrıca Başkan Donald Trump'ın 17 ilaç şirketiyle yaptığı fiyat anlaşmalarının finansal etkisi ilk korkulandan daha hafif çıktı. Bu da satın alma iştahını artırıyor.
Asıl Büyük Risk: Patent Cliff
Sektörde asıl baskı patent sürelerinin dolması. Örneğin: Merck – KEYTRUDA, 2028'de münhasırlığını kaybedebilir. Şirket gelirinin yaklaşık %50'sini oluşturuyor. Genel olarak 2030'a kadar küresel sektörde yıllık 61 milyar dolar satış riski var (Bernstein tahmini). Bu durum şirketleri zorunlu olarak "alışverişe" itiyor.
Stratejik Şirket Birleşmeleri & Satın Almaları
Bu agresif satın alma iştahının arkasında yalnızca bilimsel ilerleme değil, patent uçurumu gerçeği yatıyor. 2025-2029 döneminde yaşanacak patent kayıpları, dev ilaç şirketlerini aşağıdaki potansiyel hedeflere yöneltiyor:
Bristol Myers Squibb (BMY)
Şirket, hematolojideki yüksek nakit sağladığı Pomalyst (2027) ve immüno-onkolojinin bel kemiği Opdivo (2028) patentlerini kaybedecek.
Olası hedefler ve nedenleri
- Summit Therapeutics (SMMT)
- Iovance (IOVA)
Pfizer (PFE)
Meme kanseri ilacı Ibrance (2027) ve prostat kanseri ilacı Xtandi'nin (2027) patentleri sonlanıyor.
Olası hedef ve nedeni
- Arvinas (ARVN) - Protein yıkım teknolojisi meme kanserinde yeni standart olma yolunda.
Merck (MRK)
Dünyanın en çok satan ilaçlarından olan Keytruda'nın patenti 2028'de bitiyor. Bu yaklaşık 30 milyar dolar ile ilaç endüstrisi tarihinin en büyük gelir boşluklarından biri anlamına geliyor.
Olası hedef ve nedeni
- Revolution Medicines (RVMD) - Keytruda ile kanser pazarında güçlü kombinasyon fırsatları sunuyor.
Neyi Satın Alacaklar?
- Erken aşama (faz 1–2) ürünleri satın alabilir
- Çin biyoteknolojilerinden daha ucuz klinik geliştirme programları alabilir
Ancak kısa vadede kaybolacak gelirleri telafi etmek istiyorlarsa: Pazara yakın, Faz 3 veya onay aşamasındaki şirketlere yönelmeleri gerekecek. Bu da daha büyük ve daha pahalı satın almalar demek.
Patent Cliff Notları - Şirket Bazlı Analiz
🔴 1) Merck & Co.
- Kritik ürün: Keytruda
- Patent bitişi: ~2028 (ABD)
- Risk: Şirket gelirinin yaklaşık %45–50'si
- Yorum: Sektördeki en büyük tek ürün riski. Bu nedenle agresif M&A yapma motivasyonu en yüksek şirketlerden biri.
🔴 2) Bristol Myers Squibb
- Kritik ürünler: Eliquis (kan sulandırıcı), Opdivo, Revlimid (zaten düşüşte)
- 2026–2028 arası ciddi baskı
- Yorum: Çoklu ürün patent kaybı → gelir erozyonu daha kademeli ama büyük.
🟠 3) AbbVie
- Kritik ürün: Humira
- ABD patent kaybı: 2023'te başladı
- Yorum: Humira sonrası geçiş süreci devam ediyor. Skyrizi ve Rinvoq ile dengelemeye çalışıyor. Patent cliff'i zaten yaşamaya başladı.
🟠 4) Pfizer
- Öne çıkan riskli ürünler: Eliquis (BMS ile ortak), Ibrance, Xtandi (ortaklık yapısı var)
- Ayrıca Covid gelirleri zaten normalleşti.
- Yorum: Gelir kompozisyonu daha dağınık olduğu için Merck kadar yoğun risk yok, ama 2028'e doğru baskı artacak.
🟡 5) Novartis
- Kritik ürün: Entresto
- 2025–2026 civarı ABD patent riski
- Yorum: Kardiyoloji gelirleri önemli; ancak onkoloji pipeline'ı güçlü.
🟡 6) AstraZeneca
- Kritik ürünler: Tagrisso, Farxiga
- Patent baskısı var ama pipeline geniş.
- Yorum: Risk var ama büyüme hikayesi güçlü olduğu için etkisi daha sınırlı olabilir.
📊 En Büyük Patent Cliff Fırsatları (2026–2030)
| İlaç | Orijinal Şirket | Yıllık Satış | Biosimilar Fırsatı |
|---|---|---|---|
| Keytruda | Merck | $25B+ | Çok büyük |
| Eliquis | BMS / Pfizer | $18B | Büyük |
| Opdivo | BMS | $10B | Büyük |
| Stelara | J&J | $10B | Büyük |
| Entresto | Novartis | $6B | Orta |
2026–2030 Döneminde En Olası M&A Hedef Alanları
Onkoloji (Kanser) – En Yüksek Olasılık
- En büyük global ilaç pazarı, yüksek fiyatlama gücü, patent cliff'ten en çok etkilenen segment
- PD-1 sonrası yeni mekanizmalar, ADC (antibody-drug conjugates), hücresel tedaviler (CAR-T), bispecific antikorlar
İmmünoloji / Enflamasyon
- Kronik hastalık → sürekli gelir, yüksek hasta sayısı, Humira sonrası boşluk
- IL-17 / IL-23 inhibitörleri, otoimmün hastalıklar, Crohn, ülseratif kolit
Obezite & Metabolik Hastalıklar (GLP-1 dalgası)
- Çok büyük adreslenebilir pazar, yüksek büyüme, yüksek fiyatlama gücü
- Oral GLP-1, çift/triple agonist moleküller, obezite kombinasyon tedavileri
Nörolojik Hastalıklar (Alzheimer, Parkinson)
- Çok büyük hasta popülasyonu, henüz tam çözülmemiş klinik ihtiyaç, riskli ama breakthrough potansiyeli yüksek
- Alzheimer antikorları, Parkinson modifiye edici tedaviler, ALS tedavileri
Nadir Hastalıklar
- Küçük hasta sayısı, çok yüksek fiyat, uzun patent koruması
Patent cliff baskısı en yüksek olan şirketlerin yönelimleri:
- → Onkoloji alımları
- → Onkoloji + immünoloji
- → Obezite ve kanser
- → İmmünoloji + onkoloji
