Brent vadelileri bu hafta yüzde 24 yükseldi. WTI ise yüzde 30 yükseldi. Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyat ve enerji ihracatı tamamen durdu.
En büyük kriz Asya'da. Krizi atlatabilmeleri için çok az alternatif var.
Asya, petrol ve petrokimya hammaddesinin yüzde 60'ını Orta Doğu'dan tedarik ediyor. Hal böyle olunca çoğu rafineri üretimi durdurdu. Bu hafta Çin ve Tayland petrol ürünü ihracatını da askıya aldı.
Çatışmanın uzamasıyla tüm körfez ihracatı durduracaktır. Şu anda mevcut malı depoluyorlar. Depolar dolduktan sonra üretimi durduracaklardır. Bu noktada petrolün fiyatının ne olacağı belirsiz.
Katar Enerji Bakanı da çatışmaların sürmesi halinde tüm körfez üreticilerinin mücbir sebep ile üretimi durduracaklarını açıkladı. Üretimin tamamen durmasıyla Brent'in 150 dolar, gaz fiyatlarının da 40 doları bulabilir.
Suudi Arabistan'ın Hürmüz'den başka bir tedarik yolu daha var Yanbu Limanı. Limana kadar boru hattı ile taşınıp daha sonra gemilere yükleniyor. Suudi Arabistan buradan ihracatları artırıyor.
Boru hattının kapasitesi ise sınırlı. En fazla 2,5 milyon varilden taşıdı. Yani Kızıldeniz rotası güzel bir alternatif olsa da hala kapasite sınırlı.
Ancak alternatif bir rotaya ihtiyaç var. Mesela Batı Afrika ve Amerika'dan gelen petrolün Çin'e ulaşması 1,5 ile 2 ay sürüyor. Üstelik farklı tür petrol alacakları için rafineriler daha verimsiz çalışacaktır. Aynı şey neredeyse tüm Asya ülkeleri için geçerli.
Asya LNG fiyatı (JKM) ve Avrupa LNG fiyatı (TTF) arasındaki fark nakliye masrafını karşılayacak düzeye çıktı. ABD ve Batı Afrika LNG tankerleri Avrupa yolundan Asya'ya doğru çeviriliyor. Asyalı alıcılar hem yüksek fiyatlara alıyorlar hem de yeteri kadar kargo da bulamıyorlar.
Avrupa'nın Rus boru hattını iptal etmesiyle LNG'ye bağımlı hale gelmesi Asya ile olan arz rekabetini daha da kritik hale getiriyor.
Hürmüz'ün kapanmasıyla Rus petrolüne olan talep artıyor. ABD Hazinesi dün Asya'daki krizi hafifletmek için Hindistan'a Rus petrolü satın alma muafiyeti getirdi. Savaşla beraber Rus petrolü de 4-5 dolar primlendi.
Bana kalırsa Asya'da Çin bu krizden en az etkilenecek ülke. Yaklaşık 78 günlük rezervi var ve petrol ihtiyacının yarısını Orta Doğu'dan alıyor. Ayrıca enerji üretiminde kömür gibi bir avantajı da var.
Japonya için ise tablo daha karmaşık. Petrolün yüzde 95'ini Orta Doğu'dan alıyor ve rafinerileri bu petrole göre optimize. Gerçi yaklaşık 250 günlük stokları var. Kısa vadede çok büyük bir kriz yaşayacaklarını zannetmiyorum.
Hindistan'ın ise 25 günlük rezervi var ve aldığı ham petrolün yarısını Orta Doğu'dan ithal ediyor. Washington bu hafta Hindistan'a Rus petrolü alım muafiyeti vermesiyle durumları rahatlayacaktır.
Enerji kriziyle birlikte Hindistan'daki seramik ve karo endüstrisi durabilir. Durum düzelmezse 15 Mart'tan sonra üretimi tamamen durduracaklar.
AB Komisyonu, Druzhba boru hattı üzerinden sevkiyatların yeniden başlaması için alternatif yollar ve finansal yardım planları yapıyor.
IEA, elinde 90 günlük acil durum stoku olduğunu ancak şu an bu stokları kullanacak kadar kritik bir durum olmadığını açıkladı.