2008 yılını tamamlamak üzereyiz, petrol 40 doların altında! Oysa yıl içinde 160 doları geçen petrol fiyatlarındaki ani çöküşün arkasında yatan nedenler neler?
Petrol fiyatları uluslararası ticaretin patlama yaptığı 2003 yılından itibaren yükselişe geçti. 2003 yılında %33 artan petrol fiyatları, 2004 yılında %43 arttı. 2007 yılında petrol fiyatları tam %150 yükseldi.
Önceleri petrol fiyatları artışı Çin’in yükselişine bağlandı.
Çünkü;
- Geride kalan 10 yıl boyunca ÇİN’in yıllık ortalama petrol talebi %6,5 arttı. Oysa aynı dönemde Dünya ortalaması %1,2′ydi.
- 1980′lerin basında ÇİN küresel petrol tüketimindeki payı sadece ve sadece %’1′di. Bugün ÇİN, Dünya petrol tüketiminin %10′una yakınını gerçekleştiriyor.
- 2004 yılında ÇİN’in petrol talebi %15 artış gösterdi. Bu reel ekonomik büyümenin çok üstündeydi.
ÇİN’in son 5 yıldaki petrol ihtiyacı artışı, küresel talepteki büyümenin de %40′ını oluşturdu.
Fakat;
ÇİN’in yükselişi 2004-2008 yıllarındaki petrol fiyatlarındaki dramatik artışı açıklamaya yetmiyor.Zira petrol fiyatlarını 160 dolarlara Çin çıkartmadığı gibi, 40 dolarlara düşüren neden de Çin ekonomisinin yavaşlaması değil! Üstelik Çin’in küresel kriz ile yavaşlayan ekonomisi için 2009 büyüme tahminleri %5 ile %8 arasında değişiyor, yani Çin halen daha fazla petrol talep ediyor! ©dragonomi.com
Petrol tükenir mi korkusu …
Artan petrol fiyatları, petrolün tükeneceği korkusunu canlandırdı. Kesinleşmiş petrol rezervleri en azından yarım yüzyıl daha Dünya’ya yetecek olsa da; bazı ülkelerdeki şüpheli rezervler, kaliteli havzaların azalması, üretimin giderek pahalı hale gelmesi gibi nedenler petrol fiyatları artışını körükledi.
Petrol rezervleri gerçekte tükenmekten uzak da olsa, yükselen petrol fiyatları üretici ülkelerde kaynak nasyonalizmi yaratmaya başladı. Artan petrol talebini daha karlı kılmak isteyen petrol üreticileri petrol arzını arttırmakta gönülsüz davrandılar ve arz talebin gerisinde kaldı.
Doların değeri düştükçe, dolarla satış yapmayan ve yerel paralarını kullanan bazı ülkeler dolar bazında kazançlarını aynı düzeyde tutmak için fiyatları arttırdı.
Dolar kullanan ülkelerden petrol ithal edenler ise, dolar değer yitirdiği için petrol ithalat maliyetlerini düşürdüklerini varsayarak, tüketimlerini görece serbest tuttular.©dragonomi.com
Yapay Finans Yatırımları
Bilindigi gibi, Lehman Brothers ile simgeleşen yatırım “dahileri” , reel Dünya’dan kopuk piyasalar yaratırken sonuçta sadece Amerika’yı değil, Dünya’yı da derin bir krize sürüklediler.
Pek tabii ki, yatırım “dahilerinin” menzilinde “kağıtlaşan” petrol de bulunuyordu!
Yatırımcılar petrol kontratları üzerinden spekülatif yatırımları hat safhaya çıkarırken, petrol fiyatlarının hep yükseleceği varsayımı ile petrol kağıtları getirisinin karlı olduğunu düşündüler. Örneğin, NYMEX’te (New York’ta bulunan emtia borsası) dönen petrol kontratlarının hacmi 5 sene içinde 3 kat arttı. Petrol kontratlarının neredeyse yarısı reel piyasadan koparak, finansal yatırım aracı haline geldi.©dragonomi.com
Son yıllarda zorunlu olarak hızlanması gereken petrol arzı bir takım sıkıntılar ile boğuşmaya başladı:
- Daha maliyetli havzalar islenmeye başlandı, çelik ve enerji fiyatları ek maliyet olarak geri dondu,
- Mühendislik ve servis firmaları yetersiz gelmeye başladı,
- Daha kalitesiz ham petrol daha yüksek rafineri maliyetleri getirmeye başladı.
- Düşük kaliteli havzalar islenmeye açılırken, Dünya daha kaliteli petrol ürünleri talep etmeye başladı.
- Nijerya, Venezüella gibi üreticiler istikrarsızlık şüphesi ile takip edildi, Dünya’nın en fazla petrol üreten 5 ülkesinden biri olan Irak işgal edildi. Diğer taraftan, 3 ana üreticiden bir olan Iran olası savaş yörüngesinden çıkamadı.©dragonomi.com
Petrol, 5 ay gibi kısa bir surede 30 dolarlara kadar düştü. Önce gelişmiş ülkelerin petrol talebi azaldı. Ardından gelişmekte olan ülkelerin talebi darbe yedi. Petrol arzını arttırmak için açılan havzalar ise üretime geçmeye başlamıştı.
Ve… spekülatif yatırıcıları petrolü terk etti!
* Sadi KAYMAZ tarafından yazılmıştır. Yazının fikri mülkiyet hakları digital imza ve fingerprint ile korunmaktatır. Aksi hallerde her türlü hukuki yola doğrudan başvurulmaktadır.
© Dragonomi.com
Kopyalanamaz ve referans gostermeksizin alıntı yapılamaz.
