Küresel Finans Krizi ve ÇİN – 6: Borsa, Yatırım ve Krediler
17 November 2008
Son dönemde küresel finans krizinin çeşitli alanlardaki etkilerini incelerken, “Küresel Finans Krizi ve ÇİN” başlıklarıyla Krizin Çin’e etkilerine Dragonomi’de değiniyorum. Yazı serisinin 6. parçasında sıra yükselen borsaya, ihraç pazarlarına, sabit sermaye yatırımları ve kredilere göz atmaya geldi:
Borsada dip noktası görüldü…
ÇİN borsası son bir yıldır serbest düşüşte seyrediyordu. Shanghai endeksi 6,000 seviyesini aştığı 2007 Ekim ayından 2008 Ekimine kadar gecen sure sonunda 1,700′lere kadar düşerek dip yaptı.
Aradan geçen bu uzunca düşüş periyodunun ardından ( dünya çapında krizin tüm ağırlığı ile hissedilmeye başlandığı bir döneme denk düşen şekilde), ÇİN borsası geçen hafta en iyi çıkışlarından birini yaptı. %13.7′lik çıkış ile kapanan haftanın ardından, bugün Shanghai endeksi 2,000 puan seviyesini aştı.
©dragonomi.com
Görünüşe göre borsa dip noktasını gördü. Her ne kadar 1,500 -1,400 puanlara kadar görülecek düşüş beklentilerle uyumlu olacak idiyse de, ÇİN hükümetinin borsa istikrarını sağlamak amacıyla özel bir fon kuracağı söylentileri dip noktasını yukarı çekmiş olabilir. Bununla birlikte, gecen hafta açıklanan 600 milyar dolarlık ekonomik destek planı da endeksi yukarı yönlü harekete geçirdi.
Dünya’dan gelen haberler giderek kötüleşiyor…
ÇİN ekonomisinin %40′ını ihracat oluşturuyor. Dolayısıyla ÇİN’in acısından Avrupa, Japonya ve ABD gibi ihraç pazarları son derece önemli. Son verilere göre bu 3 büyük ihraç pazarı da resesyona girmiş bulunuyor.
Eylül ayında ABD’de perakende satışları %2,1 düşmüştü. Ekim verileri ise daha da kötüleşti: Amerika’da perakende satışları tam %2,8 azaldı. Bu rakamlar ÇİN’e risk sinyalleri göndermeye devam ediyor. Öyle ki, Amerika’da perakende satış endeksi 1992 yılından beri devam ettiriliyor ve son düşüş döneminin en kötüsünü (şimdilik!) oluşturdu. Görünen o ki Amerikanlılar tüketim kalıplarını beklenenden daha hızlı değiştiriyorlar ya da değiştirmek zorunda kalıyorlar. İşin kötü yani, Amerikalılar tasarruf katsayılarını yükseltirken, hanehalki gelirleri sabit kalıyor.
©dragonomi.com
Sabit sermaye yatırımları hızlanmalı, ancak beraberinde riskler de geliyor…
ÇİN’de büyümenin önemli motorlarından birini sabit sermaye yatırımları oluşturuyor. Yılın ilk 10 ayında %27 artış gösteren sabit sermaye yatırımları, son aylarda giderek yavaşlıyor. Bu yavaşlama yerel hükümetlerin de gelirlerinin azalması anlamına geliyor. Çünkü yerel hükümet gelirlerinin önemli bir kısmı da toprak satışlarından oluşuyor.
Ancak son aylarda arazi ve gayrimenkul yapım ihalelerine katılan şirketler büyük oranda azaldı. Kazanılan bir ihalenin ödemeleri daha önce aynı hafta içinde başlayabiliyorken, yerel hükümetler son zamanlarda 6 aya kadar sureyi uzatıyor ve ödemeleri rahatlatmaya çalışıyorlar. Gayrimenkul geliştiren şirketleri krizden önce sıkı para politikaları ve daralan krediler vurmaya başlamıştı. Örneğin yılın ilk 8 ayında açılan 28 büyük arazi ve gayrimenkul ihalesinin sadece 8′i sonuçlanabildi.
ÇİN’in açıkladığı 600 milyar dolarlık ekonomik destek paketi bu acıdan oldukça önemli: paketin ağırlık merkezini inşaat sektörünün başını çektiği sabit sermaye yatırımlarını kamçılamak oluşturuyor.
Sıkı Para Politikasından ani ve hızlı donuş, sıkışan bankalar …
ÇİN’de daha 2008 başında aşırı büyüme riskleri söz konusuydu. Nitekim Şubat ayında enflasyon %8,7 ile son derece tehlikeli bir düzeye fırlamıştı. Akabinde hızla uygulanmaya başlayan sıkı para politikaları kredileri oldukça daralttı. Bununla beraber yükselen faiz oranları ve daralan krediler öbür taraftan bankaların kredi risklerini sınırladı.
©dragonomi.com
Şimdi bazı bankalar finansal krizin denizaşırı varlıklarını vurması nedeniyle krizin ilk direk zararlarını yazdılar. Ancak ÇİN bankalarının denizaşırı varlıkları toplam varlıklar içinde oldukça düşük paya sahip bulunuyor. Dolayısıyla asıl risk içeride:
Geçen ay ÇİN faiz oranlarını 2002 yılından bu yana ilk defa aşağı çekti. Geçen ay içinde ardı ardına gelen 3 faiz indirimi bankaların kar marjlarını aşağıya çekti. Buna ek olarak kredilerin gevşetilmesi, geri dönmeyen krediler nedeniyle artması muhtemel batik kredi riskleri ile bankaların daha fazla yüzleşmesi anlamına geliyor.
600 milyar dolarlık destek paketin kaynağını yerel hükümetler ve bankalar sağlayacaklar. Borç alacakların başında da zaten durumları kötü olan gayrimenkul geliştiriciler yer alıyor. Bu acıdan bakıldığında, bankaların risk pozisyonları daha da kötüleşecek gibi görünüyor.
©dragonomi.com
Bununla birlikte iki noktayı akılda tutmak gerekiyor. ÇİN bankaları yaklaşık 9 trilyonluk toplam varlığa sahipler ve bunun çok küçük bir kısmını denizaşırı varlıklar oluşturuyor. Dolayısıyla daha ciddi küresel finans dalgalanmaları bile ÇİN bankalarını ancak sınırlı olarak etkileyebilir. Diğer taraftan, ÇİN bankaları 10 yıl önceki Asya Krizi’nden 5 kat daha fazla varlığa sahipler.
Konu ile ilgili bazı kaynaklar:
- AP: China shares extend gains on stimulus plan
- Forbes: INSTANT VIEW 3-China Jan-Oct urban investment up 27.2
- AFP:China’s fixed asset investments up 27.2 percent Jan-Oct: govt
- Guardian: China capital spending slows as economy softens
- China Daily: Chinese banks warned of bad loans, shrinking profits
- Bloomberg: Chinese Banks Face Rising Bad Loans, Narrower Margins (Update1)
* Sadi KAYMAZ tarafından yazılmıştır. Tasdix ile digital olarak imzalanan ve digital fingerprint ile takip edilen yazı hiçbir surette kopyalanamaz ve link vermek suretiyle referans göstermeksizin alıntı yapılamaz. Aksi hallerde fikri mülkiyet kanunu uyarınca her türlü hukuki yola dogrudan başvurulacaktır.
Her türlü hakkı mahfuzdur © Dragonomi.com
Görüş Belirtin