Kazandığından fazlasını harcayarak krize neden olan Amerikalılar için Çinlilerin günahı tasarruf etmeleriydi!
Peki, Çinlilerin tasarrufları neden yüksek…
Genel olarak tasarruf eğilimi kültürel özellikler ile açıklanıyor. Örneğin ÇİN’de parayı yöneten adam olan Zhou Xiaochuan (Merkez Bankası Başkanı), konuşmalarında hep kültürel özelliklere vurgu yapıyor. Özellikle Konfüçyüs felsefesinin yüksek tasarrufçuluğu yücelten anlayışı kültüre yerleşmiş bulunuyor.
Diğer taraftan, son yüzyıllarda Asya’da hakim olan yoksulluk, savaşlar, kuraklık ve yokluklar insanların harcama eğilimlerini zayıflattı.
1979’dan itibaren ÇİN’in kapılarını dışa açmaya başlaması ile hızla artmaya başlayan harcanabilir gelir, doğal olarak tasarruf pastasını büyüttü. ÇİN’de kişi başı milli gelir son 30 yıl içinde 170 dolardan, 2400 dolara yükseldi.
1998 yılında tasarrufların milli gelire oranı %37,5 iken, aradan gecen 10 yılda %49,9’a fırladı. İşte burada, yukarıda saydığım genel nedenler ani artışı açıklamakta yetersiz kalıyor.
Bir defa ekonomisi giderek büyüyen ÇİN’de yasam şartları da ağırlaşmaya başladı.
Özellikle 1990’larda kamu iktisadi teşebbüslerinin özelleştirilme süreciyle düzenli maaştan yoksun kalan kesimin gelir beklentileri muğlaklaşmaya başladı. Ardından sigorta yükü kademeli olarak bireylerin sorumluluğuna geçti. Eğitim harcamaları yükseldi. Temelde işte bu nedenler bir taraftan gelecek kaygılarını artırırken, diğer taraftan da tasarufları tetikledi.
Kanımca bu yapısal nedenler tasarruf düzeylerinin artışında başlıca nedenleri oluşturuyor.
Bazı demografik nedenler de tasarrufları artırıyor. Örneğin 1980’de tek çocuk politikasına geçilmesiyle demografik dağılım değişmeye başladı ve nüfus giderek yaşlanıyor. Bağımlılık teorisine göre, çok çocuklu ailelerin yaşlandıkça tasarruf oranları düşüyor. Ancak genç nüfusun azalması ile birlikte çocuklarına dayanamayan yaşlanan nüfus kendi kendine yeterlilik güdüsüyle tasarruf oranlarını arttırıyor.
Başka bir demografik teoriye göre, aileler küçüldükçe insanlar yalnızlaşıyor ve bu da kendi kendine yeterlilik güdüsünü ve beraberinde yüksek tasarruf oranlarını getiriyor.
Diğer taraftan, etkilerini tartışılır bulmakla beraber, iki demografik etkeni de atlamak istemiyorum.
Birincisi tek çocuk politikası ile ailelerin tek çocukları üstüne daha fazla düşüyor ve çocuklarının geleceklerini her şeyden üstte tutuyor. Ailelerin tüketimlerini tek-çocuk lehine kısması ise tasarruf oranlarını yükselten bir etken haline geliyor.
İkinci ilginç teori ise, erkek nüfusun kadın nüfusa göre hızlı artı;ı ve oluşan orantısızlığın genç erkekleri rekabet güdüsü ile daha fazla tasarrufa zorlaması! (Sex Ratios and Savings Rates,Columbia University and NBER)
Son olarak tasarruf yanlısı politikalar ve finansal sistem harcamaları zorlaştırıyor.
Örneğin bireysel kredilerin yeni gelişmesi, krediye erişimi zorlaştıran etken olarak tasarrufları arttırıcı etki yapıyor. Yine ihracatı özendiren görece yüksek döviz kurları, ithal tüketimi zorlaştırırken, bir taraftan da reel ücretleri görece düşük tutuyor.
Faiz oranlarının düşüklüğü Batı’nın tersine ÇİN’de tasarrufları arttırıcı bir etken. Batı’da düşük banka faiz oranları bireyleri borsa, emlak ve bono gibi alternatif yatırım ve harcama kanallarına yöneltiyor. Ancak, ÇİN’de yatırım ve harcama kanallarının sınırlı oluşu, bireyleri tasarruflarını arttırmaya yöneltiyor.
İhracata dayalı büyüme stratejileri dış ticaret fazlaları yaratmak suretiyle özellikle kurumsal tasarruf seviyelerini yükseltiyor.
Tasarruf oranlarını yükselten nedenlerin ağırlıklarını hesap etmek güç olmakla birlikte, yukarıda saydığım etkenler değişen oranlarda tasarrufları yükseltiyor.
Neticede, ABD’de hanehalkı gelirinin %0,5’ini tasarruf ederken; ÇİN’de hanehalkı gelirinin %25’ini tasarrufa yöneltiyor!
Sadi KAYMAZ
* Sadi KAYMAZ tarafından yazılmıştır. Kopyalanamaz ve referans gostermeksizin alıntı yapılamaz.Yazının fikri mülkiyet hakları digital imza ve fingerprint ile korunmaktatır. Aksi hallerde her türlü hukuki yola doğrudan başvurulmaktadır.
