Küresel finans krizi 2008 sonbaharından itibaren etkisini şiddetle göstermeye başladı. Eylül 2008’den beri kredi riskleri azaltma ve likiditeyi arttırma çabalarına rağmen, Dünya finans piyasası giderek kötüleşiyor. Neredeyse tüm Dünyada kredilerin tıkanması tüketim, üretim ve ticareti yaralıyor.
Diğer taraftan küresel krizin coğrafi etkileri neredeyse Dünya’nın her bölgesinde yoğunlukla hissediliyor. 2008’in son çeyreğinde küresel sanayi üretimi %4,5 geriledi. ÇİN’de ise 2008 yılında GDP %9 olarak gerçekleşirken, önceki yıla oranla %4 azaldı.
Küresel sanayi üretimindeki azalma Dünya ticaretine de yansıyor. 2008’de hızla yavaşlayan uluslararası ticaret, 2008 sonlarına doğru negatife dondu. Dolayısıyla ÇİN’in de dış ticareti ana ticari partnerlerinin hepsi ile daraldı.
ÇİN’de finansal sistem krizden doğrudan etkilenmedi. Ancak finans krizinin ihracata dayalı model ile büyüyen ÇİN’in reel ekonomisindeki etkisi ciddi boyutlarda gerçekleşiyor.
2006 ve 2007’de aşırı ısınan ÇİN ekonomisi küresel krizin şiddetlenmesi, hükümetin ekonomiyi soğutmaya yönelik tedbirleri ve yavaşlayan emlak piyasası gibi faktörlere bağlı olarak yavaşlayan büyüme oranı 2008 son çeyreğinde %6,8’e kadar düştü. 2007 büyüme oranının %13 olduğu düşünülürse, diğer ülkelere göre çok önemli görünen bu oranın alarm verici olduğu söylenebilir.
Krizin etkisi ABD ve Avrupa’da derinleşirken, gelişmekte olan ülkelerin talebini de vuruyor. Küresel talebin gerilemesiyle ÇİN’in ihracatı 2008 Kasım ayında düşüşe geçti.2009’un ilk iki ayında ihracat %21 azaldı. Ocak’ta %17 düşen ihracat, Şubat ayında %25’ten fazla daraldı. İthalat gerileme hızı ise Ocaktan Şubat’a yavaşladı. Ocakta %44 azalan ithalat, Şubat ayında %24 daraldı.
İthalattaki düşüş hızındaki yavaşlamanın iki temel nedeni var. Öncelikle küresel emtia fiyatlarındaki aşırı düşüşler ithalat maliyetlerini azalttı. Krizin şiddetlenmesi ile stokların eritilmeye çalışılması ithalatı şiddetle azaltan bir diğer faktör oldu. Son 3 aydır 40 milyar dolar düzeylerinde seyreden dış ticaret fazlası rakamları Şubat ayında 4,8 milyar dolara indi.
Sadi KAYMAZ
* Sadi KAYMAZ tarafından yazılmıştır. Kopyalanamaz ve referans gostermeksizin alıntı yapılamaz.Yazının fikri mülkiyet hakları digital imza ve fingerprint ile korunmaktatır. Aksi hallerde her türlü hukuki yola doğrudan başvurulmaktadır.
