Finansal kriz son dönemlerde Dragonomi’deki yazılarımın üstüne de çökmüş durumda… Bugün krizi bir yana bırakıp, ÇİN’in ekonomik yükselişinin temelindeki sihirli yerlere gidelim.
ÇİN’de ekonomik açıdan efsaneleşmiş şehirler, hatta köyler var. Örneğin ÇİN’in en fakir eyaletlerinden Anhui’deki bir köy ya da Guangdong Eyaleti’nde bugün 10 milyonu aşan nüfusuyla dev bir metropole dönüşmüş bir balıkçı kasabası!
Bu sihirli yerlerin bir diğeri de Zhejiang Eyaleti’nde…
Her şey yaklaşık 30 yıl önce Wenzhou’da başladı. ÇİN’in Doğu kıyısında bulunan Wenzhou şehri ülkenin geri kalanından bir nevi izole haldeydi. İzolasyonun nedeni Wenzhou’nun dağlarla çevrili olması ve demiryolları ile örülmüş bir ülkede rayların bile uğramadığı bir kasaba oluşuydu. Çinlilerin “qiche tiao, Wenzhou dao” dedikleri ise, “araban hoplarsa, Wenzhou yolundasın” anlamına gelmekteydi!
İşte bu göreli izolasyon, “ÇİN’in Kayserilileri” dediğim Wenzhoulular’ın ülkenin önünü açan ekonomik sihirlerden birini gerçekleştirmelerine “yol verdi”.
1978′den sonra dönemin kolektif çiftlikleri dağıtılmaya başlandı. Hanelere köy ve kasaba işletmeleri şeklinde ekonomik ortaklıklar kurabilme hakkı verildi. İşte Wenzhoulular bu şansa iki elleriyle sarıldılar. Wenzhou köylerinde aileler hızla kendi küçük işletmelerini kurdular. Bazı köylerde her 10 ailenin 9′u küçük işletmeler kurmuşlardır ki, bugün Wenzhoulular’ı ÇİN’in en başarılı girişimcileri arasına sokan ruh da, işte bu teşebbüs ruhudur. Çalıştığımız fabrikalardan bazılarının Wenzhou’da oluşu nedeniyle pek çok kez gittiğim Wenzhou’da o girişimci ruhu hemen hissetmek hiç de zor değil.
6 yıl içinde Wenzhou’da bu yöntemle 100.000 aile işletmesi kurulurken, bu rakam 9. yılda 190.000′e ulaştı. Çinlilerin “qian dian, hou chang” dedikleri; “arkada üretip, önde satan” bu aile işletmeleri kalemden, çakmağa; ayakkabıdan saate kadar sayısız ürünü imal etmeye başladılar.
Sorun, her aile işletmesinin kanunlar gereği en fazla 5 işçi çalıştırabilmesindeydi. Aynı şekilde isletmelerin büyümek için sermaye birikimi sağlamaları da kanunen mümkün değildi. Girişim ruhu ile dolu Wenzhoulular bu tür “teknik” problemleri aşabilmek için “sosyalist kooperatifler” kurdular. Aile işletmelerinin bir araya gelerek kurdukları bu “kooperatifler” istedikleri kadar işçi çalıştırabiliyorlardı. Ancak kooperatifler görünürde kolektifken, gerçekte aileler kendi paylarına çalıştılar.
12 yıl içinde Wenzhou ekonomisi tam 6 kat büyüdü. Öyle ki, Wenzhou yöneticileri bu büyümeyi Başkent Pekin’e nasıl açıklayacaklarını bile şaşırmışlar. Neticede bu olağanüstü büyümeyi “şehrin sosyalist ekonomisinin başarısı” olarak göstermişler. Wenzhoulular buna “dai hong maozi” , yani “kırmızı şapka giymek” demişler… Bu hibrid aile işletmeleri bu yüzden “kırmızı-şapka işletmeleri” olmuş!
Sadi KAYMAZ
* Sadi KAYMAZ tarafından yazılmıştır. Kopyalanamaz ve referans gostermeksizin alıntı yapılamaz.Yazının fikri mülkiyet hakları digital imza ve fingerprint ile korunmaktatır. Aksi hallerde her türlü hukuki yola doğrudan başvurulmaktadır.
